Differentiatie is de manier waarop een docent bewust, positief en planmatig omgaat met de verschillen tussen lerenden en daarop zijn of haar onderwijs afstemt

Op alle onderwijsniveaus heb je te maken met onderlinge verschillen tussen lerenden. De lerende is iedereen die onderwijs volgt vanaf de voorschoolse periode (VVE) tot en met het hoger onderwijs.  

Door deze verschillen sluit het onderwijsaanbod meer of minder goed aan. Het kan bijvoorbeeld gaan over verschillen in voorkennis, hoe goed iemand kan leren, uit welke cultuur iemand komt en hoe gemotiveerd iemand is. Ga je bewust met de verschillen om, dan ben je bezig met differentiëren. 

Een definitie

Differentiatie in het onderwijs is de manier waarop een docent bewust, positief en planmatig omgaat met de cognitieve, metacognitieve, motivationele en culturele verschillen tussen lerenden en daarop zijn of haar onderwijs afstemt.

De lerende heeft zoals gezegd betrekking op iedereen die onderwijs volgt vanaf de VVE-periode tot en met het hoger onderwijs. Ook de term docent gebruiken we hier voor alle niveaus van onderwijs: het betreft dus zowel pedagogisch medewerkers als leerkrachten en docenten.

Bewust, positief en planmatig

Differentiëren gaat over het bewust, doelgericht aanbrengen van verschillen in instructie, leertijd of leerstof binnen een (heterogene) groep, klas of werkgroep met het oog op het grootst mogelijke leerrendement voor elke lerende. Het is dus een benadering waarbij docenten proactief hun curriculum, lesmethodes, bronnen, leeractiviteiten en eindproducten aan kunnen passen aan de diverse behoeften van de lerende (Tomlinson & Imbeau, 2010). Zij kunnen dit bijvoorbeeld doen door binnen de klas kleine homogene of heterogene groepen te vormen en passend onderwijsaanbod te creëren.

Differentiëren vraagt om kennis, kunde en een houding

Het is van belang dat iemand die met differentiëren aan de slag wil gaan beschikt over specifieke kennis en vaardigheden. Zodat hij goed om kan gaan met de verschillen tussen de lerenden. Ook is een bepaalde houding vereist (Deunk et al, 2015).

Differentiatie gaat niet om de toepassing van een kunstje of een werkvorm. Het is een manier van denken over goed onderwijs, over lesgeven en over leren (Heacox, 2012).

Referenties

Deunk M., Doolaard, S., Smale-Jacobse, A. & Bosker, R. J. (2015). Differentiation within and across classrooms: 
A systematic review of studies into the cognitive effects of differentiation practices. Groningen: Gion onderwijs/onderzoek.

Heacox, D. (2012). Differentiating instruction in the regular classroom. How to reach and teach all learners. Minneapolis: Free Spirit Publishing.

Tomlinson, C. A.  & Imbeau, M. B. (2010). Leading and Managing A Differentiated Classroom. Alexandria, USA: ASCD.