4 september 2019

UU-onderzoekers evalueren radicaliseringsaanpak Arnhem

In opdracht van de burgemeester van Arnhem heeft een interdisciplinair team van onderzoekers, verbonden aan de HUB Security in Open Societies, de aanpak van radicalisering in Arnhem onderzocht. Conclusie is dat Arnhem een krachtige basis heeft neergezet. Er is een hechte samenwerking tussen sleutelpartners als gemeente, wijkteams en politie. Hierdoor kan vroegtijdig ingegrepen worden bij radicalisering. Arnhem moet wel verder blijven bouwen. Voorbij aandacht voor specifieke gevallen is er ook een aanpak van sociale spanningen nodig. Er moet een manier gevonden worden om de scholen beter te betrekken.

Het gemeentehuis in Arnhem met zicht op de Eusebiuskerk.
Gemeentehuis Arnhem (iStock)

Evaluatieonderzoek lokale radicaliseringsaanpak

Door de toegenomen aandacht voor de aanpak van radicalisering is er momenteel een groeiende roep om evaluatieonderzoek vanuit zowel landelijke als lokale overheden. Zij willen weten of de aanpak op orde is en werkt. De Utrechtse evaluatiebenadering benut de kennis van verschillende wetenschappen – psychologie, bestuurskunde, rechten, geschiedenis – en toetst het ‘interventievermogen’ van de overheid.

Doelgericht, legitiem en duurzaam optreden tegen radicalisering

Het interventievermogen de gezamenlijke capaciteit van de gemeente en haar partners om doelgericht (bijv. door snel veiligheids- én welzijnsmaatregelen in te kunnen zetten), legitiem (bijv. door binnen de wet te blijven en draagvlak te behouden) en duurzaam (bijv. door veranderende vormen van radicalisering aan te kunnen pakken) op te treden tegen radicalisering. Dit concept is eerder toegepast in de evaluatie van de landelijke contraterrorisme-strategie. Ook werd eerder al de antiradicaliseringsaanpak van de gemeente Amsterdam onderzocht.

In Arnhem is het onderzoek gebaseerd op een selectie van documenten, een enquête onder 66 betrokken personen en organisaties, drie focusgroepen met in totaal 26 vertegenwoordigers uit welzijns-, onderwijs- en maatschappelijke organisaties, en twaalf interviews met de sleutelpersonen.

Lokale aanpak in Arnhem

De lokale aanpak van radicalisering in Arnhem richt zich op drie niveau's: (1) Personen: De multidisciplinaire aanpak van specifieke personen die radicaliseren, waarbij gemeente, politie, jeugdbescherming en andere instanties in overleg interventies uitvoeren. (2) Organisaties en gemeenschappen: Vroegtijdige ondersteuning voor professionals en burgers die te maken kunnen krijgen met radicalisering. (3) Samenleving: Brede aandacht voor de versterking van sociale cohesie.

1. Krachtige persoonsgerichte aanpak

De onderzoekers concluderen dat de persoonsgerichte aanpak een doelgerichte, breed gedragen en duurzame bijdrage levert aan het interventievermogen van Arnhem. De verschillende organisaties werken soepel en effectief samen in het casusoverleg. Ook melden de docenten, jongerenwerkers en ouders, die direct met een radicaliserend persoon te maken hebben gehad, goed ondersteund te worden. Wel is het nodig consistent terug te koppelen naar de melder van een radicaliserend persoon.

2. Ondersteuning van organisaties en gemeenschappen

Het interventievermogen wordt versterkt door de brede ondersteuning van organisaties en gemeenschappen die te maken kunnen krijgen met radicalisering. Vooral gemeente, politie en welzijnsorganisaties hebben regelmatig onderling contact over radicalisering en beschikken doorgaans over veel kennis en kunde.

Wel vallen hier gaten in de aanpak doordat het onderwijs niet structureel is betrokken voorbij het contact me specifieke docenten over specifieke casussen. De gemeente heeft scholen wel actief benaderd, maar scholen geven aan te weinig capaciteit te hebben om alle maatschappelijke opgaven op te kunnen pakken. Ook zijn ze soms beducht voor mogelijke reputatieschade door het openlijk bespreken van radicalisering.

3. Versterking sociale cohesie in samenleving

De versterking van de bredere sociale cohesie in de hele samenleving heeft zichtbaarheid en structuur nodig. Onder een deel van docenten en welzijnswerkers leeft het beeld dat de aanpak zich enkel richt op probleemcasussen en veiligheidsinterventies. In praktijk gaat de persoonsgerichte aanpak voor een groot deel over welzijn en zijn meerdere projecten gericht op de sociale samenhang, maar dit is onvoldoende zichtbaar.

Daarbij ontbreekt structureel overleg tussen partners om deze initiatieven te ondersteunen. Concreet missen scholen en organisaties steun vanuit de gemeente na ingrijpende gebeurtenissen, zoals arrestaties of aanslagen, die tot spanningen in de klas of op straat leiden.

Twee snelheden

De aanpak van radicalisering vraagt volgens de onderzoekers om krachtig en snel handelen als het gaat om specifieke dreigingen. En om gestaag en reflectief werken als het gaat om het versterken van sociale cohesie of het opbouwen van contacten. De snelheid van de persoonsgerichte aanpak is belangrijk maar dient in Arnhem soms ook bewust omlaag gebracht te worden door middel van het oefenen met casussen, reflecties op de eigen (onbewust ontwikkelde) werkwijzen en het uitwisselen van juist de zwakke signalen uit de stad.

Het gestage ritme van de samenlevingsgerichte aanpak moet juist af en toe versneld worden, bijvoorbeeld na ingrijpende incidenten. Dan is het van belang dat partners elkaar snel vinden en professionals snel duidelijkheid krijgen over de situatie. Al met al heeft Arnhem volgens de onderzoekers een krachtige uitgangspositie en kan vandaaruit haar radicaliseringsaanpak verder versterken.