Studieprogramma

De hele bachelorstudie duurt drie jaar. Elk jaar bestaat uit vier blokken van tien weken. Elk blok wordt afgesloten met een tentamenweek. In je eerste jaar volg je per week gemiddeld 12 uur aan onderwijs. Daarnaast werk je zelfstandig aan opdrachten. 

Onder het vakkenoverzicht lees je hoe het studieprogramma precies is opgebouwd.

Jaar 1
Blok 1
Inleiding ethiek
Hoe behoren we te handelen en te leven? Dit is de vraag die centraal staat in ethiek. Deze cursus biedt een inleiding tot de belangrijkste vragen en theorieën in de ethiek. Je maakt kennis met denkers als Hume, Kant en Aristoteles, maar ook met de opvattingen van Nietzsche en feministische stromingen uit de 20e eeuw.
Geschiedenis van de filosofie I
Deze cursus biedt een overzicht van het westerse denken van het vroegste begin rond 600 voor Christus in het oude Griekenland tot het begin van de Middeleeuwen in de 5e eeuw na Christus. Alle grote namen komen voorbij, zoals Socrates, Plato en Aristoteles, maar ook belangrijke stromingen als het Stoïcisme, Epicurisme en Scepticisme komen ruimschoots aan bod.
Blok 2
Filosofie van de geest
Is de mens een dier te midden van andere dieren? Of is de mens een bevoorrecht wezen in het heelal vanwege haar of zijn geest? En dan: wat is de geest eigenlijk? Over zulke vragen leer je na te denken tijdens deze cursus.
Geschiedenis van de filosofie II
In deze cursus krijg je een overzicht van de ontwikkeling van de vroegmoderne filosofie. Je bestudeert daarbij teksten van verschillende cruciale denkers uit de periode (onder meer Bacon, Descartes, Hobbes, Spinoza, Leibniz, Hume). Je reflecteert op hun posities en legt verbanden tussen hun diverse visies op natuur, mens en maatschappij.
Blok 3
Politieke en sociale filosofie
Hoe kan de macht van de staat gerechtvaardigd worden? Je bestudeert liberale denkers en hun critici en je leert een filosofisch paper schrijven.
Logica voor filosofen
Hoe werkt filosofisch denken? Zit er een logica in de manier van denken van filosofen? Je behandelt dit onderwerp aan de hand van uitspraken en discussieert of deze waar zijn of niet.
Blok 4
Geschiedenis van de filosofie III
De geschiedenis vanaf Kant (18e eeuw). Je kijkt naar de ontwikkeling van filosofische ideeën, die door interactie met andere wetenschappen continu veranderen. Je behandelt onder andere Nietzsche en Schopenhauer.
Kennis en wetenschap I
Welke filosofische gedachtegangen vinden we terug in de wetenschap? Je krijgt een overzicht van de wetenschapsfilosofie van begin 20e eeuw tot nu.
Jaar 2
Verplichte vakken
Blok 2: Moderne filosofen over kunst
We behandelen actuele filosofische kwesties rond de kunsten. De rode draad is het idee dat deze kwesties voor het grootste deel ontstaan door een overschrijding van wat morele grenzen van de kunsten lijken te zijn. Ben je een honoursstudent, dan volg je in plaats van deze cursus de cursus Goed in Geesteswetenschappen.
Blok 3: Continentale filosofie
Deze cursus biedt een kennismaking met belangrijke auteurs en stromingen binnen de 20e-eeuwse continentale filosofie. Na een korte historische kijk naar de opkomst van een scheiding tussen analytische en continentale filosofie, wordt er gekeken naar drie thema’s: Betekenis (Heidegger, Derrida, Gadamer), Macht en het lichaam (Merleau-Ponty, de Beauvoir, Haraway en Butler), en Ideologie en Staat (Marxisme en de Frankfurt School).
Verdiepingspakket Ethiek en politiek
Blok 1: Geschiedenis van de ethiek
Deze cursus gaat in op de deugdenethiek (Eng. virtue ethics), die zich in de laatste decennia ontwikkeld heeft tot een belangrijke, zij het controversiële, stroming binnen de wijsgerige ethiek. Let op: dit vak wordt alleen aangeboden in collegejaren die beginnen in een even jaartal (collegejaar 2022-2023, 2024-2025, enzovoort).
Blok 1: Geschiedenis van de politieke filosofie
Je bespreekt teksten van belangrijke filosofen, over onderwerpen als de stichting van de staat, vrijheid, religie en moraal. Let op: dit vak wordt alleen aangeboden in collegejaren die beginnen in een oneven jaartal (collegejaar 2021-2022, 2023-2024, enzovoort).
Blok 2: Normatieve ethiek
Op basis van welke criteria maken we morele keuzes? Je bestudeert het utilisme, kantianisme en Humeanisme en richt je ook op hedendaagse ethische kwesties.
Blok 3: Metaethics
Is er een verschil tussen morele oordelen en oordelen over feiten? En wat vertellen morele uitspraken ons over culturele opvattingen? Dit soort vragen bestudeer je in deze cursus.
Blok 4: Hedendaagse politieke filosofie
Je verdiept je in debatten over globalisering en 'global justice', armoede en rijkdom en de verdeling van hulpbronnen.
Verdiepingspakket Taal, geest, wereld
Blok 1: Philosophy of Language
Je bestudeert het fenomeen dat taal betekenis heeft: hoe komt die betekenis tot stand? Deze cursus begint bij de grondleggende theorieën van Frege over het verschil tussen betekenis en verwijzing.
Blok 2: Geschiedenis van de kenleer
In deze cursus bestudeer je de manier waarop het denken over de mogelijkheid en werkelijkheid van kennis zich door de eeuwen heen heeft ontwikkeld. Let op: dit vak wordt alleen aangeboden in collegejaren die beginnen in een even jaartal (collegejaar 2022-2023, 2024-2025, enzovoort).
Blok 2: Geschiedenis van de metafysica
Wat betekent 'zijn'? Waardoor, waarvoor bestaan wij? Je leert de verschillende antwoorden kennen die denkers door de eeuwen heen op deze vragen gegeven hebben. Let op: dit vak wordt alleen aangeboden in collegejaren die beginnen in een oneven jaartal (collegejaar 2021-2022, 2023-2024, enzovoort).
Blok 3: Advanced Logic
Je gaat aan de slag met verschillende logica's en bestudeert onderwerpen als identiteit en existentie.
Blok 4: Kennis en Wetenschap II
Je leest teksten van auteurs die met elkaar in debat gaan over diverse wetenschapsfilosofische thema's en mengt je tijdens de werkcolleges in dat debat. Let op: dit vak wordt alleen aangeboden in collegejaren die beginnen in een oneven jaartal (collegejaar 2019-2020, 2021-2022, enzovoort).
Blok 4: Analytical Metaphysics
In deze cursus bestudeer je verschillende onderwerpen uit de hedendaagse analytische metafysica. Onderwerpen die aan bod kunnen komen zijn causaliteit, realisme, persoonlijke identiteit, tijd, et cetera. Let op: dit vak wordt alleen aangeboden in collegejaren die beginnen in een even jaartal (collegejaar 2018-2019, 2020-2021, enzovoort).
Verdiepingspakket Wat is de mens?
Blok 1: De mens en zijn plaats in de natuurlijke orde
Bekleedt de mens een bijzondere positie in de natuur? En zo ja, waarom? In deze cursus bestudeer je verschillende perspectieven op de rol van de mens, o.a. uit de oudheid en na de Verlichting.
Blok 2: Wijsgerige antropologie
Laat de mens zich leiden door instincten, of hebben we toch nog een eigen wil en een 'gezond verstand'? Je bestudeert verschillende mensbeelden, onder anderen van Kierkegaard en Nietzsche.
Blok 3: Modellen van de mens
Als er modellen zijn die het menselijk gedrag kunnen voorspellen, wat blijft er dan nog over van onze vrije wil? Je bestudeert verschillende ideeën over menselijke rationaliteit.
Blok 4: Ethics and Politics of Human Nature
Er zijn veel opvattingen over de aard van de mens, bijvoorbeeld dat we van nature rationeel zijn, of egoïstisch. Je onderzoekt hoe die ideeën over de mens de huidige politiek beïnvloeden.
Jaar 3
Blok 1-4
Keuzeruimte
Een derde van je programma is keuzeruimte. Deze ruimte vul je met vakken naar jouw eigen interesse. De helft van deze ruimte is volledig vrij, de andere helft vul je in met een samenhangend pakket naar keuze, zoals een minor. Je kunt er ook voor kiezen vakken te volgen in het buitenland. Met de invulling van je keuzeruimte kun je zelf bepalen welke richting je op wilt.
Blok 1 of 3
Filosofie van de filosofie
De vraag wat filosofie is vormt een van de moeilijkste problemen die je een filosoof kunt voorleggen. Is zij een wetenschap? Zo ja, wat voor wetenschap? Hoe verhoudt zij zich tot de andere wetenschappen?
Blok 2 of 4
Eindwerkstuk
De bachelor rond je af met een eindwerkstuk.

Samenhang

Bij Filosofie in Utrecht volg je cursussen in samenhangende pakketten. Dit zorgt voor een goede opbouw. Omdat je de vakken binnen een pakket steeds met dezelfde studiegenoten volgt, leer je elkaar ook goed kennen.

Verdieping

Vanaf het tweede jaar ga je je verdiepen binnen het vakgebied Filosofie. Elk pakket bestaat uit vier vakken. In de vakomschrijvingen van het tweede jaar vind je terug welke vakken bij welk pakket horen. Je kunt kiezen uit verschillende samenhangende vakkenpakketten:
 

  • Ethiek en politiek
  • Taal, geest, wereld
  • Wat is de mens?

Keuzeruimte

Een derde van je programma is keuzeruimte. Deze ruimte vul je met vakken naar jouw eigen interesse. De helft van deze ruimte is volledig vrij, de andere helft vul je in met een minor (een pakket van samenhangende vakken). Je kunt er ook voor kiezen vakken te volgen in het buitenland. Met de invulling van je keuzeruimte kun je zelf bepalen welke richting je op wilt.

Stage

Stage lopen is een uitgelezen kans om praktijkervaring op te doen op het gebied van jouw studie.

Werkvormen

In het eerste jaar van de bachelor Filosofie krijg je onderwijs in de vorm van hoor- en werkcolleges.

In een hoorcollege zit je met je medestudenten in een grote zaal en is de docent aan het woord. Bij werkcolleges ga je zelf actief aan de slag. Het kan zijn dat je een presentatie moet houden, of dat je met elkaar een onderwerp bediscussieert of aan een opdracht werkt. Er is veel ruimte voor interactie en voor vragen aan de docent.

Per week heb je gemiddeld 12 tot 18 contacturen. Naast het volgen van colleges werk je zelfstandig (dus zonder begeleiding) in de vorm van groepswerk en zelfstudie. De verhouding tussen de werkvormen in het eerste jaar is als volgt:

Werkvorm Percentage
Hoorcollege 10%
Werkcollege 20%
Practicum 0%
Zelfstudie 70%

Groepsgrootte

In 2020 zijn er 88 studenten begonnen aan de opleiding Filosofie. In het eerste jaar ligt de gemiddelde groepsgrootte bij hoorcolleges hoger, omdat je een aantal colleges volgt met studenten van andere opleidingen. In de werkcolleges zit je met ongeveer 20-25 medestudenten.

Taal van het onderwijs

Werkvorm Taal
Colleges 100% Nederlands

Jaarrooster

Bekijk het jaarrooster (pdf) voor de start- en einddata van de semesters en onderwijsvrije weken.

Bindend studieadvies

Net als op alle andere Nederlandse universiteiten hanteren we in Utrecht een bindend studieadvies (BSA). Dit betekent dat je in je eerste studiejaar een minimum aantal studiepunten moet halen om verder te mogen met je studie. Bij Filosofie ligt dit minimum op 45 studiepunten (van de in totaal 60 te behalen punten). Haal je dit niet, dan moet je met je studie stoppen. De studieadviseur of tutor helpt je bij het zoeken naar een studie die beter bij je past.