Lintopdrachten overslaan
Verdergaan naar hoofdinhoud
Nieuws & agenda Geesteswetenschappen
Promotie

Promovendus ontkracht misvattingen over Epicureïsche kosmologie

Frederik Bakker promoveert bij het onderzoekinstituut ZENO voor wijsbegeerte op drie studies op het gebied van Epicureïsche kosmologie. Hij ontdekte dat de Griekse filosoof Epicurus (341-270 v.C.) en zijn Romeinse volgeling Lucretius (ca. 99-55 v.C.) een ander idee van de waarheid hadden dan vaak wordt gedacht, dat Epicurus en Lucretius nooit hebben beweerd dat de aarde plat is, en dat Theophrastus (371-287 v.C.) vermoedelijk niet de auteur is van een meteorologisch traktaat dat aan hem wordt toegeschreven.

Epicurus (341-270 v.C.) Eén of meerdere waarheden
Epicurus en zijn Romeinse volgeling Lucretius geven in astronomische en meteorologische kwesties doorgaans niet één verklaring, maar een aantal alternatieve. Volgens sommige moderne geleerden meenden zij dat elke alternatieve verklaring niet alleen mogelijk, maar zelfs waar is, met het gevolg dat er meerdere ‘waarheden’ naast elkaar zouden bestaan. Deze claim vindt steun bij Lucretius, die betoogt dat in onze wereld slechts één verklaring waar is, al weten we niet welke, maar dat in het oneindige heelal alle verklaringen waar zijn.

Toch blijkt er op deze bijzondere waarheidsclaim wel wat af te dingen, zo stelt Bakker. Voor een aantal kwesties die de kern vormen van de Epicureïsche fysica, zoals het bestaan van atomen en lege ruimte, neemt Epicurus geen genoegen met meervoudige waarheden, maar eist hij enkelvoudige waarheden. Al zijn dan alle verklaringen waar, sommige (de enkelvoudige) zijn toch ‘waarder’ dan andere (de meervoudige).

Traktaat niet van Theophrastus

Een soortgelijk gebruik van alternatieve verklaringen is ook te vinden in een Syrisch meteorologisch traktaat, dat in de manuscripten aan Theophrastus wordt toegeschreven. Bakkers onderzoek maakt echter duidelijk dat dit werk sterk afwijkt van Theophrastus' overige werken, zowel in het gebruik van alternatieve verklaringen als in bepaalde details. Bakker betwijfelt daarom of het traktaat wel door Theophrastus is geschreven.

Platte of ronde aarde

Vaak wordt beweerd dat Epicurus en Lucretius meenden dat de aarde plat is. Daarmee zouden zij ingaan tegen zowel de heersende opvattingen van hun tijd als ook tegen de vele empirische bewijzen voor de bolvorm van de aarde. Bakker constateert op basis van zijn onderzoek dat er nergens in hun werk expliciete uitspraken over de vorm van de aarde te vinden zijn. Indirecte aanwijzingen suggereren eerder onverschilligheid ten aanzien van de vorm van de aarde en de astronomische bewijzen voor een bepaalde vorm.

Datum en tijd: 17/11/2010 12:45
Locatie: Academiegebouw - Domplein 29, Utrecht
 
Promovendus: Frederik Bakker
Faculteit: Faculteit Geesteswetenschappen
Proefschrift: Three Studies in Epicurean Cosmology
Promotor 1: Prof. dr. K.A. Algra