Lintopdrachten overslaan
Verdergaan naar hoofdinhoud
Universiteitsbibliotheek Utrecht
Auteursrechteninformatiepunt Utrecht

Auteursrecht en onderwijs

[N.B. Er is een aparte pagina over auteursrecht voor publicerende onderzoekers]

Hieronder volgt een aantal richtlijnen voor het op een juiste wijze omgaan met auteursrecht met betrekking tot leermiddelen. De richtlijnen gelden zowel voor papieren en digitale readers als voor materiaal dat wordt opgenomen in Blackboard en andere elektronische leeromgevingen (ELO's).


Linken versus opnemen


Linken mag altijd!
Voor een internetverwijzing (link) naar materiaal dat vrij beschikbaar is op het internet hoeft geen vergoeding te worden betaald. Dit geldt ook voor linken naar elektronische bronnen die niet vrij beschikbaar zijn, maar waarvoor de bibliotheek een licentie heeft afgesloten voor gebruik binnen Universiteit Utrecht.

Het overnemen van auteursrechtelijk beschermd werk van anderen


Volgens de Auteurswet is het toegestaan om een kort gedeelte van een auteursrechtelijk beschermd werk te gebruiken in onderwijsmateriaal zonder vooraf toestemming te vragen. U moet het gebruik wel aanmelden aan de auteursrechthebbenden en u betaalt daarvoor een billijke vergoeding. Voor lange gedeeltes moet toestemming gevraagd worden.
In alle gevallen geldt uiteraard dat u de bron duidelijk vermeldt.

Op dit moment is een readerovereenkomst tussen de Universiteit Utrecht, het Nederlands Uitgeversverbond en Stichting PRO van kracht, waarin is aangegeven hoeveel er precies zonder toestemming vooraf mag worden overgenomen, wat dat kost en hoe het gebruik moet worden aangemeld. Stichting PRO is daarbij aangewezen als het centrale meld- en betaaladres.

Naast de readerovereenkomst bestaan er ook afspraken die rechtstreeks met uitgevers gemaakt zijn. Deze afspraken overrulen de auteurswet en hiermee ook de readerovereenkomst.

Als u materiaal wilt gebruiken waarvan u zelf de auteur bent, hangt het af van de voorwaarden waaronder u het auteursrecht heeft overgedragen aan de uitgever, of u deze artikelen kosteloos mag gebruiken in het onderwijs. Raadpleeg daarvoor uw eigen contract of uitgever.

Voor "Open Access"-publicaties geldt meestal dat artikelen kosteloos in een reader mogen worden opgenomen. Soms moet er wel vooraf toestemming worden gevraagd. Het is dus wel nodig de voorwaarden te raadplegen bij gebruik van Open Access-artikelen.
Een voorbeeld van een Open Access-licentie is die van Creative Commons Nederland, waarin de auteur richtlijnen geeft voor het gebruik:

© 2011 The authors. This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution License, which permits unrestricted use, distribution, and reproduction in any medium, provided the original author and source are credited.

Readerovereenkomst


In de readerovereenkomst wordt onderscheid gemaakt tussen korte gedeelten of werken en niet-korte gedeelten of werken.

Voor het overnemen van korte werken en korte gedeelten uit binnen- en buitenlandse werken in papieren of digitale readers en in de elektronische leeromgeving betaalt de Universiteit Utrecht aan Stichting PRO een jaarlijkse afkoopsom. Het is niet nodig om iedere korte overname afzonderlijk aan te melden, maar PRO wil wel een bewijsexemplaar van iedere reader waarin materiaal is overgenomen dat onder de afkoopregeling valt, met een vermelding van de oplage. Bij plaatsing in Blackboard of andere ELO hoeft niets opgestuurd te worden. Een docent die een reader met korte overnames maakt, moet hier zelf voor zorgen, want dit wordt niet centraal geregeld.

N.B.: Dit geldt alleen voor readers waarin materiaal is opgenomen dat onder de afkoopregeling valt. Readers die uitsluitend bestaan uit publicaties waarvoor de rechten al geregeld zijn via licenties met de uitgevers (zie Afspraken met uitgevers) en/of Open Access-publicaties vallen hier niet onder.

N.B.: Er zijn hulpmiddelen om woorden te tellen in digitale bestanden, bijv. in Word via Tools > Word Count, of via Count On It.

Voor niet-korte werken, waarvoor geen toestemming is via licenties met uitgevers, moet u eerst toestemming vragen. Dit kunt u rechtstreeks bij de uitgever doen of regelen via Stichting PRO.

Stichting PRO wil een bewijsexemplaar van iedere reader waarin niet-korte werken opgenomen zijn, met een vermelding van de oplage en een bewijs van toestemming. U moet hier zelf voor zorgen, dit wordt niet centraal geregeld. Voor niet-korte overnames krijgt u een factuur toegestuurd op basis van de geldende tarieven voor overnames.

Rekenvoorbeeld lange overname
In een reader wilt u een artikel opnemen van 40 pagina’s, van een buitenlandse uitgever.
De kosten zijn € 0,197 (excl. BTW) per pagina, per student. Uw vak wordt door 30 studenten gevolgd. De totale kosten voor dit ene artikel worden dan € 0,197 x 40 x 30 = € 236,40 (excl. BTW) of € 281,32 (incl. BTW).

Afspraken met uitgevers


De Universiteitsbibliotheek Utrecht heeft met een groot aantal uitgevers contracten afgesloten die de toegang regelen tot de elektronische versies van tijdschriften en boeken. In een aantal van deze contracten is opgenomen dat artikelen of hoofdstukken mogen worden opgenomen in papieren of digitale readers en/of op een intern netwerk ten behoeve van het onderwijs. Hiervoor hoeft dus niet apart toestemming te worden gevraagd en geen vergoeding betaald te worden.
Bronvermelding is uiteraard altijd een voorwaarde. Aangeraden wordt om de volgende mededeling bij het document te plaatsen:
Overname toegestaan volgens afspraak met uitgever.
In de tabel Voorwaarden hergebruik van teksten uit elektronische tijdschriften en e-books is voor een aantal uitgevers waarmee de Universiteitsbibliotheek Utrecht een licentie heeft afgesloten, aangegeven of teksten zonder verdere kosten mogen worden opgenomen in papieren of digitale readers.

Let op! Deze voorwaarden kunnen na verloop van tijd veranderen. Deze lijst wordt regelmatig aangevuld en ge-updated. Controleer dus elke keer als u een nieuwe reader wilt maken of de voorwaarden nog hetzelfde zijn gebleven.

Contactpersonen


Elke faculteit heeft een contactpersoon voor zaken rond auteursrechten in verband met het onderwijs. Deze contactpersonen kunnen vragen beantwoorden rond dit thema en advies geven over facturen. Zij zijn geen tussenpersoon voor het aanvragen van toestemming en voldoen van facturen aan Stichting PRO.


Verder lezen


Vrijwaring


Hoewel bij de samenstelling van de inhoud van deze website de grootst mogelijke zorgvuldigheid is betracht, bestaat de mogelijkheid dat bepaalde informatie na verloop van tijd verouderd of onvolledig is. De Universiteitsbibliotheek Utrecht staat niet in voor de actualiteit en volledigheid van de op deze internetsite aangeboden informatie en is in geen geval aansprakelijk voor enige directe of indirecte schade welke ontstaat door gebruikmaking van de op deze internetsite aangeboden informatie.