Fasecontrastmicroscoop van Caroline Bleeker

Deze fasecontrastmicroscoop is het beroemdste product van de Bleeker-fabriek, die werd opgericht door de Utrechtse experimenteel natuurkundige Caroline Bleeker (1897-1985). De microscoop maakt gebruik van een faseplaatje, waardoor twee lichtbundels het preparaat op verschillende manieren belichten. Daardoor is het mogelijk diepte te zien. Met deze techniek kan men ook processen in levende organismen, cellen en bacteriën bestuderen. Bij een gewone microscoop worden cellen eerst gekleurd, waardoor ze dood gaan.

Caroline Bleeker koos na haar cum laude promotie in 1930 bij professor Leonard Ornstein niet voor een academische carrière, maar begon als een van de eerste wetenschappers een natuurkundig adviesbureau. Dit bureau werd al snel gevolgd door de instrumentenfabriek Dr. C.E. Bleeker, later omgedoopt tot Nedoptifa. Haar bedrijf was een van de eerste spin-offbedrijven van de Utrechtse universiteit. Het zette academische kennis in voor de commerciële productie van apparaten en instrumenten voor wetenschap, industrie en samenleving.

Het idee van de fasecontrastmicroscoop kwam van de Groningse hoogleraar theoretische natuurkunde Frits Zernike (1888-1966). Hij kreeg er in 1953 de Nobelprijs voor. Zernike gebruikte de fabriek van Bleeker als onderzoekslaboratorium. Op zijn aanwijzingen vervaardigden en testten medewerkers lenzen en andere optische onderdelen voor de microscoop. Voor die tijd was dit een uniek voorbeeld van interactie tussen wetenschap en industrie. 

De Utrechtse universiteit heeft de naam van Bleeker in ere gehouden: in het Caroline Bleekergebouw op de Uithof zijn nu de Instrumentele Groep Fysica en het depot van het museum gevestigd.