Etalage

WINNAAR Wetfil Award

Hieronder de column van de winnares van de Wetfil Award 2018-2019: Angèle Jaspers. De Wetfil Award wordt jaarlijks uitgereikt aan de student met de beste columns.

Ook de etalage van vorig jaar is nog beschikbaar.






De vloek van de printer

door Angèle Jaspers

Ik heb een hekel aan printers. Om de een of andere reden hebben ze altijd de neiging er spontaan de brui aan te geven als ik in de buurt kom. Toen het weer eens zover was dat ik de printer in kwestie voor van alles en nog wat uitmaakte, riep mijn vader geagiteerd dat ik daar echt mee op moest houden. “Het is totaal zinloos om boos te worden op een apparaat. Dat ding voert alleen maar uit wat er als opdracht binnenkomt.” Dat was nou niet precies de begripvolle reactie waar ik op hoopte. Sterker nog: het was een grove ontkenning van mijn gevoel. Tenminste, zo voelde het.

Ergens wist ik natuurlijk: hij heeft gelijk. Maar mijn brein is nou eenmaal niet zuiver rationeel. Terwijl ik van binnen begin te koken, kijkt hij op een bijna stoïcijnse manier naar de ontstane situatie: Kun je er iets aan doen? Nee. Heeft het zin je er druk om te maken? Nee. Conclusie: maak je niet druk.

Het gemiddelde mensenbrein daarentegen, redeneert minder logisch. Zoals hersenwetenschapper Michiel van Elk laat zien, wordt het gekenmerkt door een scala aan biases: denkpatronen die zorgen voor een onjuiste interpretatie van de werkelijkheid. Eén zo’n bias> is de neiging om bewuste acties toe te kennen aan levenloze dingen. Deze neiging is sterker wanneer de oorzaak of het achterliggende proces van dat wat we waarnemen onzeker is. Denk bijvoorbeeld aan een grote grijze kast die via onzichtbare mechanische processen A4’tjes bedrukt. Ook is het effect sterker wanneer we zelf minder controle hebben, zoals in situaties waarin onze controle niet verder reikt dan het aantal beschikbare knopjes.

In breder verband is deze neiging één van de vele cognitieve biases> die van invloed zijn op de manier waarop wij voorspellingen doen. Door conclusies te trekken uit zintuiglijke informatie en deze conclusies vervolgens tot algemene regel te verheffen, construeert ons brein voorspellende modellen. Een bias kan ervoor zorgen dat twee ongerelateerde gebeurtenissen (mijn aanwezigheid en het stoppen van de printer) worden geïnterpreteerd als oorzaak en gevolg (De printer stopt omdat ik in de buurt kom). Dit verband wordt vervolgens een voorspellend model, waardoor ik inmiddels al verwacht dat het apparaat zal weigeren.

Nu ik dit allemaal inzie, zou het logisch zijn mijn model te corrigeren. Een niet-feitelijke interpretatie van de werkelijkheid is immers iets wat we moeten vermijden, toch? Niet altijd, denk ik. Dat we biases zien als ‘fouten’ in ons brein, is niet helemaal terecht. Het feit dat deze mechanismen geëvolueerd zijn, laat juist zien dat ze voorzien in een bepaalde menseigen behoefte; een behoefte die misschien niet rationeel noodzakelijk is, maar wel emotioneel waardevol. Bijvoorbeeld de behoefte om onbegrijpelijke gebeurtenissen te verklaren en onzekerheid weg te werken. Of de behoefte om een schuldige aan te wijzen voor een mislukt printje en daar eens flink je frustratie op te botvieren. Wat een rotapparaat is het toch ook.

  • TOP