Rode bloedbeeld

Welke informatie bieden het rode bloedbeeld en de MCV, MCHC en MCH?

In eerste instantie wordt het bestaan van anemie bevestigd door vaststellen van een te lage hematocriet (Ht). Bij de interpretatie van de uitslag moet er rekening mee gehouden worden dat zowel bij dehydratie als recent bloedverlies in eerste instantie de Ht uitslag gemaskeerd wordt. Pas na aanvulling van het plasmavolume zal de ernst van de anemie zichtbaar zijn als een gedaalde Ht.

Anemie wordt in hoofdlijnen veroorzaakt door één of meer van de volgende mogelijkheden:
1.      onvoldoende aanmaak, 
2.      verlies,  
3.      afbraak van erytrocyten. 

De eerste stap naar de diagnose bestaat uit het herleiden van de anemie tot liefst één, maar eventueel een combinatie van deze oorzaken met behulp van aanvullende anamnese en het lichamelijk onderzoek. Als het lukt om de oorzaak van de anemie direct tot een hoofdgroep te herleiden kan de keus voor aanvullend onderzoek direct heel gericht gedaan kan worden. In veel gevallen zal echter aanvullend onderzoek, meestal bloedonderzoek, noodzakelijk zijn om te bepalen welke hoofdgroep de oorzaak is. 
Het startpunt bij de speurtocht naar de oorzaak van anemie is de beoordeling van het rode bloedbeeld en de bepaling van de reticulocyten.

Beoordeling rode bloedbeeld 
De erytrocyten worden beoordeeld op hun volume, kleur en op hun vorm, en de aanwezigheid van insluitsels. De bevindingen hierbij kunnen zowel kwalitatief (beschrijvende beoordeling van het rode bloedbeeld) als kwantitatief (MCV = Mean Cell Volume, MCH = Mean Cell Hemoglobin, MCHC = Mean Cell Hemoglobin Concentration) worden weergegeven. 

Volume van de erytrocyten: Macrocyten, microcyten, anisocytose  
Jonge erytrocyten hebben een groter volume dan volledig uitgerijpte erytrocyten. In het bloedbeeld vallen macrocyten (grote cellen) op. 

[MCHC] Het  MCV zal stijgen. Wanneer er een toename is van jonge erytrocyten zal bij de beoordeling van het rode bloedbeeld anisocytose op (een wisselend volume van de erytrocyten).

Anisocytose treedt ook op bij ziekteprocessen die leiden tot microcyten (kleine erytrocyten). De MCV zal dalen. Het beste voorbeeld van een microcytaire anemie is een ijzergebreksanemie.  

Kleur van de erytrocyten: Polychromasie, hypochromasie
De kleur van een uitgerijpte erytrocyt wordt voornamelijk bepaald door de rand perifeer in de cel gelegen hemoglobine. In vergelijking met deze gezonde normochrome erytrocyt kan er sprake zijn hypochromasie of polychromasie.

[AIHA] Hypochromasie zien we in het kader van een regeneratief rood bloedbeeld wanneer relatief veel jonge erytrocyten aanwezig zijn. In dat geval is er gelijktijdig sprake van anisocytose als gevolg van de aanwezigheid van macrocyten, hypochromasie en polychromasie. Afhankelijk van het aantal macrocyten zal de MCV  gestegen zijn, en de MCHC is meestal aan de lage kant. 

Als hypochromasie gepaard gaat met microcyten is dit pathognomonisch voor ijzergebreksanemie. In een typisch geval van ijzergebreksanemie zijn MCV, MCHC en MCH alledrie verlaagd. De CHr is een parameter die als eerste tijdens de ontwikkeling van een ijzergebreksanemie zal dalen.  

Vorm van de erytrocyten: Normoblasten en sferocyten  
Diagnostisch informatief bij een anemische patient zijn met name de aanwezigheid vannormoblasten of sferocyten.

Insluitsels in erytrocyten: Babesia Canis, Hemoplasma felis    
Tijdens de beoordeling van het rode bloedbeeld kunnen Babesia Canis en Hemoplasma felis (= Hemobartonella felis) als toevalsbevinding vastgesteld worden. Wanneer er sprake is van een verdenking op een van deze beide parasieten is het verstandig het bloed specifiek hierop te laten onderzoeken. U kunt dit doen door "bloedparasieten" aan te vragen.

Reticulocyten bepaling 
Reticulocyten zijn jonge rode bloedcellen die nog kernmateriaal (RNA) bevatten. Wanneer een patiënt bloedarmoede heeft is het interessant om te weten of er nog wel nieuwe rode bloedcellen gemaakt worden. Het absolute aantal reticulocyten in het bloed is een indicatie voor de activiteit van het beenmerg dat voor nieuwe rode bloedcellen zorgt. Bij een verhoogde aanmaak zal het absolute aantal reticulocyten verhoogd zijn. Echter  de hoeveelheid reticulocyten in de bloedbaan worden gemeten en weergegeven als percentage van de erytrocyten. Dit vergt enig voorbehoud bij de interpretatie van de uitslag. Want in het geval van anemie zal, ook wanneer absoluut gezien de productie van reticulocyten niet is toegenomen toch een verhoogd percentage reticulocyten gemeten worden. 

Zin van de reticulocyten bepaling?

Anemie wordt veroorzaakt door een verminderde aanmaak, een verhoogde afbraak, verlies van erytrocyten of combinaties van deze oorzaken. Het nut van het bepalen van het reticulocyten percentage is het met een simpele laboratorium bepaling uitsluiten van een gestoorde aanmaak van de erytrocyten. Wanneer het reticulocyten percentage gecorrigeerd (bepaling reticulocytenproductieindex) voor de mate van de anemie en de maturatietijd van de reticulocyt hoger is dan de referentie grenzen voor de desbetreffende patiënt kan geconcludeerd worden dat de anemie het gevolg moet zijn van verhoogde afbraak of verlies van erytrocyten. Wel moet rekening gehouden worden met het feit dat er een latentie tijd bestaat van 4-5 dagen tussen de start van de verhoogde aanmaak van erytrocyten en het verschijnen van reticulocyten in de perifere bloedbaan.

Tijdens een sterke regeneratie van de rode reeks, oftewel linksverschuiving van de rode reeks, kunnen normoblasten en in een enkel geval erytroblasten in de perifere bloedbaan worden vastgesteld. 

Bepalen van een reticulocytenproductieindex
Voor een goede interpretatie van een reticulocyten percentage in een anemische patiënt is het verstandig “het gecorrigeerde reticulocyten percentage” uit te rekenen. Het gecorrigeerde reticulocyten percentage wordt als volgt berekend: 

(reticulocyten % * (Ht van de patiënt) / (Ht gezonde hond) = gecorrigeerd reticulocyten % 

Diverse auteurs adviseren dit gecorrigeerde reticulocyten percentage vervolgens nogmaals te delen door de maturatie tijd van de reticulocyt. Onder de maturatietijd wordt de tijdsduur verstaan die een reticulocyt nodig heeft om uit te rijpen tot volwassen erytrocyten. De maturatie tijd neemt toe naarmate de Ht daalt omdat de reticulocyten in een steeds vroeger, dus onrijper, stadium het beenmerg verlaten. De index die verkregen wordt door het “gecorrigeerde reticulocyten percentage” tevens te corrigeren voor de maturatie tijd wordt “reticulocyten productie index” genoemd.  

De maturatietijd van reticulocyten wordt bij een dalende Ht als volgt ingeschat:
            Ht = 0.45 l/l      1 dag  
            Ht = 0.35 l/l      1.5 dag
            Ht = 0.25 l/l      2 dagen
            Ht = 0.15 l/l      3.5 dagen

Aangezien de berekende correcties betrekking hebben op de mate van de anemie en de maturatietijd van de reticulocyt in de perifere bloedbaan wordt bij de interpretatie van zowel “gecorrigeerd reticulocyten percentage” als “reticulocytenproductie index” de referentie grenzen voor de reticulocyten zoals bepaald bij de gezonde hond aangehouden.

Voorbeeld berekening reticulocytenproductieindex:

De centrale vraagstelling bij de interpretatie van het reticulocytenpercentage is:
Is de aanmaak van rode bloedcellen in het beenmerg voldoende hoog om een onvoldoende  productie van erytrocyten als oorzaak van de anemie bij de patiënt uit te sluiten? 

Stel een hond heeft een Ht van 0,15 l/l en het reticulocyten percentage is 5%.

Referentiewaarden behorend bij bovenstaande laboratoriumuitslagen:
Ht 0.42 – 0.61 l/l
Reticulocyten < 2 % 

Het gecorrigeerde reticulocytenpercentage wordt als volgt berekend: 

5% x 0,15/0,45 = 1,7%

1.7% is lager dan de referentiewaarde van 2 %. 

Conclusie:
Het beenmerg heeft geen toegenomen productie van erytrocyten ten opzichte van de situatie waarin de Ht binnen de referentiewaarde is gelegen. Met andere woorden een beenmergprobleem als oorzaak van de anemie kan nog niet worden uitgesloten en met dit percentage reticulocyten van 5% kan ook niet verwacht worden dat de Ht van 0.15 l/l zal toenmen.  

Stel een hond heeft een Ht van 0,15 l/l en de reticulocyten zijn 10 %.
Het gecorrigeerde reticulocyten percentage 10% x 0,15/0,45 = 3.3% 

3.3% is above the reference value of 2 %. 

Toch mag hier niet direct de conclusie getrokken worden dat er sprake is van een toegenomen productie van erytrocyten. De rijpingsduur van een reticulocyt tot erytrocyt bedraagt 4 -5 dagen. Als de Ht binnen de referentiewaarden is gelegen geschiedt rijpt de reticulocyt hiervan 4 dagen uit in het beenmerg en alleen de laatste dag in de bloedbaan. Wanneer, zoals bij dit voorbeeld, de Ht gedaald is worden reticulocyten in een eerder fase van hun uitrijping reeds naar de bloedbaan uitgestoten. De uitrijpingstijd van de reticulocyt naar erytrocyt in het plasma is dan langer geworden. Dit wordt bedoeld met het begrip maturatietijd. Wanneer er in de kwalitatieve beoordeling van het rode bloedbeeld duidelijk sprake is van de aanwezigheid van polychrome macrocyten en soms zelfs de vroegere voorstadia zoals normoblasten of evt erytroblasten dan is het voorzichtigheidshalve verstandig het gecorrigeerde reticulocytenpercentage nog te corrigeren voor deze toename in maturatietijd. 

In het geval van ons voorbeeld, een Ht van 0.15 l/l is de maturatietijd van de reticulocyt in het plasma toegenomen van 1 naar 3.5 dag. Om hiervoor in de interpretatie te corrigeren moet het gecorrigeerde reticulocytenpercentage door de maturatietijd gedeeld worden.  

3.3% / 3,5 = 0,94% 

Conclusie: 
De reticulocytenproductieindex is lager dan de referentiewaarde voor de reticulocyten van 2%. Het beenmerg heeft dus geen toegenomen productie van erytrocyten ten opzichte van de situatie waarin de Ht binnen de referentiewaarde is gelegen. Het is belangrijk rekening te houden met de latentiefase (link naar tekst onder) van de 

Monitoren van Ht en reticulocytenpercentage:
Het is belangrijk te beseffen dat het productieproces van reticulocyten, startend bij de eerste voorlopercel in het beenmerg tot aan een reticulocyt ongeveer 4 dagen duurt. Wanneer bij patiënten uit de anamnese blijkt dat de anemie zeer recent ontstaan is valt te verwachten dat bij het eerste onderzoek er nog niet een zodanig gestegen reticulocytenproductie is dat met zekerheid gesteld kan worden dat het beenmerg voor wat betreft de rode reeks voldoende functioneert. In dat geval is het verstandig enkele dagen later nogmaals Ht en reticulocyten te beoordelen.

Wanneer snel zekerheid nodig is, of bij blijvende twijfel of de productie van erytrocyten adequaat verloopt is een beenmergbiopt geïndiceerd.

Begrippenlijst 

  • Hypochromasie :de rand hemoglobine perifeer is smaller en lichter van kleur doordat in de cel minder hemoglobine aanwezig is
  • Polychromasie :de erytrocyt kleurt blauwer aan dan de normochrome erytrocyt doordat nog restanten RNA aanwezig zijn. Dit RNA resteert in de jonge erytrocyt nog ongeveer 4 dagen nadat de kern uit de normoblast (ortochromatische erytroblast) is uitgestoten. Aankleuren van specifiek dit restje RNA maakt het mogelijk deze jonge erytrocyten kwantitatief te bepalen: het reticulocyten percentage
  • CHr :Content of Hemoglobin in reticulocyten
  • Normoblasten :Normoblasten (orthochromatische erytroblasten) zijn de laatste kernhoudende voorstadia van de rode bloedcellen in het beenmerg. Na het uitstoten van de kern wordt de cel van normoblast tot reticulocyt en rijpt nog enkele dagen in het beenmerg uit voordat hij naar de bloedbaan wordt uitgestoten. Vooral bij een sterk versnelde aanmaak van rode cellen worden normoblasten in het uitstrijkje gezien
  • Sferocyten :worden bij gezelschapsdieren vrijwel uitsluitend waargenomen bij patiënten met immuungemedieerde hemolytische anemie. Ze ontstaan als gevolg van partiële fagocytose door macrofagen. Als gevolg hiervan verandert de normaliter concave erytrocyt in een bol. In het bloeduitstrijkje zijn ze zichtbaar als microsferocyten (microsferocyten :ronde erytrocyten waarbij de intensiteit van de hemoglobine aankleuring door de hele cel gelijk is).