18 juni 2019

Publiek-private samenwerking kan beter

Bouwen aan maatschappelijke waarden - groot

Succesvolle samenwerking tussen overheidsorganisaties en bedrijven is nog geen vanzelfsprekendheid. Wanneer er een bibliotheek, een museum of een (multifunctionele) sportaccommodatie gebouwd en geëxploiteerd wordt, zijn ze op elkaar aangewezen. Dan ontstaan spanningen in de samenwerking, soms zelfs conflicten, treedt er vertraging op in de realisatie van de voorzieningen en verdwijnen de oorspronkelijke bedoelingen uit beeld. Maikel Waardenburg, Sofie van den Hombergh en Maarten van Bottenburg van de Universiteit Utrecht analyseerden publiek-private samenwerking aan de hand van een aantal cases rond het realiseren van multifunctionele sportaccommodaties.

Op dinsdag 18 juni presenteren zij Bouwen aan maatschappelijke waarden. Publiek-private samenwerking bij multifunctionele sportaccommodaties tijdens een diner pensant met professionals uit het werkveld. In dit boek pleiten zij voor het accepteren van verschillen, een permanent gesprek van de betrokken partijen over de maatschappelijke waarden waaraan zij zich verbinden en voor de ontwikkeling van verbindend vermogen onder de professionals die nu nog vaak vooral hun inhoudelijke expertise inzetten.

‘De cases voor dit boek hadden weliswaar betrekking op publiek-private samenwerking gericht op sportaccommodaties, maar hadden net zo goed over een bibliotheek of een museum kunnen gaan,’ zegt projectleider Maikel Waardenburg. ‘We spreken in het boek dan ook vaak over maatschappelijke voorzieningen. De inzichten uit het boek zijn toepasbaar op samenwerkingstrajecten tussen publieke en private partijen in brede zin.’

Spanningen zijn inherent aan samenwerking

Spanningen zijn inherent aan de samenwerking tussen publieke en private organisaties. Betrokkenen vinden dat echter vervelend, ontkennen de aanwezigheid van spanningen of ervaren deze als iets ‘van buitenaf’: accepteren ze niet als iets dat bij de samenwerking hoort. Men wil er zo snel mogelijk aan voorbijgaan, blijkt uit het onderzoek van Waardenburg, Van den Hombergh en Van Bottenburg. Maar daarmee ondermijn je de kracht van de samenwerking. De partijen blikken niet terug op de spanningen, en leren er niet van – om het een volgende keer anders of beter aan te pakken.

‘Zo was er de kredietcrisis die ervoor zorgde dat een gemeente besloot te bezuinigen op de culturele component (een poppodium) in een multifunctionele sportaccommodatie. Het consortium dat de accommodatie zou bouwen zat al in de startfase van de bouw en was daar bepaald niet blij mee; ineens moest alles anders worden vormgegeven. Daar werd natuurlijk over gemord en geklaagd,’ vat Waardenburg samen. ‘En ook in andere cases hebben we gezien dat bijvoorbeeld dit soort politiek-bestuurlijke grilligheid veranderingen in het proces tot gevolg had. Soms leidend tot grote fricties en financiële verliezen.

Over de spanning die zich dan voordoen, wordt maar met heel veel moeite gesproken. Er is weinig ruimte om daar gezamenlijk op terug te blikken. Dat is jammer. Op geen enkele manier wordt dan onderkend dat dit is wat jouw partner uniek maakt. Spanningen zullen er altijd zijn, je kunt ze misschien niet oplossen maar wel ‘neutraliseren’. Het gaat om het aanvaarden van de spanningen en ieders eigenheid in de samenwerking.’

Precies op dat punt doen de onderzoekers dan ook hun aanbevelingen.

Het versterken van het verbindend vermogen van professionals in publiek private samenwerkingstrajecten kan een deel van de spanningen wegnemen.
Maikel Waardenburg
Maikel Waardenburg, projectleider

Maatschappelijke waarden, niet alleen maatschappelijke voorzieningen

‘Nu zijn we vaak aan maatschappelijke voorzieningen aan het bouwen,’ zegt Waardenburg, ‘aan objecten, aan stenen, maar niet aan de waarden die je daarmee wilt realiseren. Waarom zet je ergens een museum, een bibliotheek of een sportaccommodatie neer? Omdat je toegankelijkheid van publieke voorzieningen, sociale cohesie, gezondheid, leefbaarheid wilt creëren. Dat zit achter de ontwikkeling van de accommodaties en voorzieningen, dat moet je niet uit het oog verliezen. Als men eenmaal gestart is, verdwijnt de zogenaamde ‘waartoe?’ vraag vaak uit beeld. Uiteindelijk wordt alleen een accommodatie gerealiseerd en niet een hoger maatschappelijk doel.

Professionals zijn bovendien vaak opgeleid vanuit een duidelijke expertise (inkoper, projectmanager, bouwer) en dat zijn expertises die niet per se samengaan met vaardigheden in samenwerking. Met name het versterken van het verbindend vermogen van professionals in publiek private samenwerkingstrajecten kan een deel van de spanningen wegnemen. Verwachtingen managen, contact houden, ook buiten de kaders van een individueel project om.’

Om te kunnen leren van de ervaringen, om de spanningen beter te kunnen hanteren en in de publiek-private samenwerking maatschappelijke meerwaarde te creëren, doen de onderzoekers drie belangrijke aanbevelingen:
 

  • Organiseer een permanent gesprek over de maatschappelijke waarden die de betrokken partijen willen bereiken (bijvoorbeeld toegankelijkheid, gezondheid of veiligheid), eventueel door gebruik te maken van een ‘liaison officer’.
  • Leg in een contract vast waartoe de partijen willen samenwerken in het realiseren van maatschappelijke doelen, zodat je daar beter op aan kunt sluiten en op kunt sturen.
  • Investeer in professioneel vermogen. Voor meer succesvolle publiek-private samenwerkingen is het ontwikkelen van het verbindend vermogen van publieke en private professionals van belang, met aandacht voor de dimensies die eraan verbonden zijn (projectdimensie, politiek-bestuurlijke dimensie, stakeholderdimensie etc.).

Boekpresentatie tijdens diner pensant op 18 juni

Bouwen aan maatschappelijke waarden wordt op dinsdagavond 18 juni gepresenteerd tijdens een diner pensant in het Academiegebouw van de Universiteit Utrecht. Na een korte presentatie van de onderzoeksresultaten schuiven professionals bij elkaar aan tafel om van gedachten te wisselen over hun ervaringen met publiek-private samenwerkingsprojecten.

Daarbij aanwezig zijn niet alleen de bij het onderzoek betrokken partners, waaronder Vaessen Algemeen Bouwbedrijf, Sportfonden Nederland, Sportcirkels en vertegenwoordigers van de gemeenten Rotterdam, Amsterdam en Alkmaar en de kennispartners: de Vereniging Sport en Gemeenten (VSG) en NOC*NSF. Ook uitgenodigd is een grote groep professionals: wethouders, senior beleidsambtenaren in de relevante domeinen, van lokale overheden tot ministeries, verschillende bouwers, adviesbureaus en vertegenwoordigers uit de sportsector.

Anneke van Zanen-Nieberg, voorzitter van NOC*NSF en Lucas Bolsius, voorzitter van de VSG zullen aan het einde van de avond de eerste exemplaren van het boek in ontvangst nemen.

Meer informatie

Bouwen aan maatschappelijke waarden. Publiek-private samenwerking bij multifunctionele sportaccommodaties van Maikel Waardenburg, Sofie van den Hombergh, Maarten van Bottenburg verschijnt op 18 juni bij Boom Bestuurskunde.

Heeft u vragen? Neem dan contact op met Maikel Waardenburg (projectleider): m.waardenburg@uu.nl of 030 253 9942.

Maikel Waardenburg, Sofie van den Hombergh en Maarten van Bottenburg zijn verbonden aan het departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO) van de Universiteit Utrecht en aan het onderzoeksfocusgebied Sport & Society.