Kan een dam tussen Alaska en Siberië de AMOC stabiliseren?

Een dam in de Beringstraat zou misschien de Atlantic Meridional Overturning Circulation (AMOC) kunnen stabiliseren, blijkt uit onderzoek van promovendus Jelle Soons van de Universiteit Utrecht. Met behulp van computermodellen onderzocht hij hoe het afsluiten van de zeestraat tussen Alaska en Rusland de stroming beïnvloedt. In sommige scenario’s blijft de AMOC daardoor stabieler, al zijn de onzekerheden groot, en is het niet duidelijk of zo’n ingreep in de praktijk ook zou werken. De studie verscheen vandaag in het wetenschappelijke tijdschrift Science Advances. 

In de jaren zestig bedacht Sovjet-ingenieur Pyotr Mikhailovich Borisov een plan om het ijs op de Noordpool te smelten. Volgens hem zou dat handig zijn, want grotere delen van Rusland zouden gebruikt kunnen worden als landbouwgrond en om te wonen. Ook zou de Sahara een stuk groener worden, en het klimaat op aarde milder. Hij stelde dat, wanneer je een dam in de Beringstraat zou bouwen, je de uitwisseling tussen koud poolwater en warmer water uit de stille oceaan zou kunnen beïnvloeden. Op die manier kon je vervolgens warmer water naar het poolgebied sturen en zo het arctische zee-ijs grotendeels laten verdwijnen. 

Geen enkele bron

“Het wetenschappelijke artikel over Borisovs plannen is destijds wel gepubliceerd in een Russisch wetenschappelijk tijdschrift,” vertelt promovendus Jelle Soons van het Instituut voor Marien en Atmosferisch onderzoek Utrecht. “Maar hij haalde er geen enkele bron bij om zijn conclusies te onderbouwen”, lacht hij. De natuurkunde klopt dan ook niet echt, zegt Soons, maar Borisovs plannen laten zien dat het idee om klimaat te manipuleren niet nieuw is.

Grootschalige oceaanstroming

Soons bedacht dat een dam in de Beringstraat misschien wel zou kunnen voorkomen dat de AMOC, een grootschalige stroming in de oceaan, stilvalt. Eerder onderzoek laat zien dat deze stroming in het Plioceen, de periode tussen vijf en twee miljoen jaar geleden, sterker was dan nu. In die periode lag de zeespiegel lager en was de Beringstraat gesloten, waardoor Noord-Amerika en Azië nog met elkaar verbonden waren. Soons vroeg zich af wat er precies gebeurt als je die doorgang opnieuw sluit.

Computermodellen

Om uit te zoeken welk effect een dam in de Beringstraat zou hebben op de AMOC, gebruikte Soons computermodellen van het klimaatsysteem. Daarin simuleerde hij verschillende beginsituaties van de oceaan, omdat geen enkel computermodel de werkelijkheid perfect beschrijft.

In sommige van zijn gesimuleerde scenario’s zorgt een afgesloten Beringstraat ervoor dat de AMOC stabiel blijft, zelfs bij toenemende hoeveelheden CO₂ in de atmosfeer. In andere scenario’s gebeurt het tegenovergestelde en wordt de stroming juist kwetsbaarder. “Deze studie is een proof-of-conceptstudie,” zegt Soons. “Dat betekent dat we hebben laten zien dat er scenario’s zijn waarin een dam zou werken. Maar hoe realistisch die scenario’s zijn, weten we nog niet.”

Daarnaast blijkt timing een heel belangrijk aspect. Als de ingreep vroeg genoeg gebeurt, kan die de stroming ondersteunen. Maar als de AMOC al verzwakt is, kan het effect juist omslaan.

We hebben laten zien dat er scenario’s zijn waarin een dam zou werken. Maar hoe realistisch die scenario’s zijn, weten we nog niet

Ecologische gevolgen

Zelfs als het in theorie mogelijk zou zijn om een dam te bouwen tussen Noord-Amerika en Rusland, blijft het de vraag of dat ook echt lukt. De Beringstraat is ongeveer tachtig kilometer breed en ligt in een afgelegen gebied zonder infrastructuur. “De locatie is een enorme uitdaging. Er lopen daar geen wegen naartoe.”

Daar komt bij dat de ecologische gevolgen groot zouden zijn. De zeestraat is een belangrijke migratieroute voor zeezoogdieren, en veranderingen in stroming en zoutgehalte werken door in complete ecosystemen.

Geo-engineering

Dat afsluiten van een zeestraat om het klimaat te beïnvloeden is een voorbeeld van geo-engineering: grote, doelbewuste ingrepen in het klimaatsysteem, die het klimaatsysteem op een gunstige manier zouden moeten veranderen. Zo kun je ook denken aan het inbrengen van deeltjes in de atmosfeer om zonlicht te weerkaatsen, of het grootschalig afvangen van CO₂. 

Ongemak

Geo-engineering roept vaak ongemak op, en dat geldt zeker voor een ingreep op deze schaal. Wie beslist bijvoorbeeld over het afsluiten van een zeestraat tussen Rusland en de Verenigde Staten? En wie draagt de gevolgen als ecosystemen veranderen? Daarnaast kun je je afvragen of dit soort technologische oplossingen de aandacht afleiden van de kern van het probleem: de uitstoot van broeikasgassen. Als er een noodrem lijkt te bestaan, wordt de druk om die uitstoot te verminderen misschien kleiner.

Soons ziet geo-engineering zelf dan ook niet als een alternatief voor klimaatbeleid, maar als optie voor een laatste redmiddel. “Het is een beetje als een maagverkleining. Beter is om af te vallen, maar als dat niet lukt, kies je misschien wel voor een ingreep.”

Geo-engineering is een beetje als een maagverkleining. Beter is om af te vallen, maar als dat niet lukt, kies je misschien wel voor een ingreep.”