Oefening baart kunst

Een zielloze beachvolleybal, een flitsend introductiefilmpje of een aangrijpende anekdote. Promovendi maken steeds vaker gebruik van de mogelijkheid om voorafgaand aan hun verdediging in begrijpelijke taal uit te leggen waar hun onderzoek over gaat. Dit zogenaamde lekenpraatje maakt het onderzoek toegankelijker voor hun publiek en geeft promovendi het gevoel dat hun onderzoek ertoe doet. Ze kunnen een training volgen om goed beslagen ten ijs te komen.

Lange tijd kende de Universiteit Utrecht geen lekenpraatjes. Door de vele promoties waren de praatjes niet in te passen en de mankracht om het te regelen, ontbrak. Sinds augustus 2024 is het weer mogelijk; dankzij een gezamenlijk initiatief van de Utrechtse Promovendipartij, het promovendinetwerk Prout en de Pedel. Het lekenpraatje past in het huidige beleid van de universiteit om de toegankelijkheid van wetenschappelijk onderzoek te bevorderen. Bovendien zijn de faciliteiten er nu wel.

Enthousiast
Promovendi zijn enthousiast. Buitenpromovendus Hendarin Mouselli kiest heel bewust voor een lekenpraatje. “Het is een mooie manier om te vertellen wat ik heb gedaan. Ik ben jurist en het onderzoek dat ik doe, is best taai. Dan is het leuk als je dit op een toegankelijke manier kunt brengen, zodat het aanwezige publiek er ook wat aan heeft. Ik start bijvoorbeeld met een filmpje waarin ik een specifieke situatie uitleg. Maar het praatje is ook een fijn opwarmertje voor mijzelf. De ergste spanning is er dan af.”

“Tijdens de training leer je met heel andere ogen kijken naar je eigen onderzoek”

Metaforen en attributen
Het Centrum voor Wetenschap en Cultuur biedt promovendi een training aan waarin ze leren wat ze niet, maar vooral wel moeten doen tijdens het lekenpraatje. De belangstelling voor deze training is groot: voor de eerste training meldde een kwart van de aangeschreven promovendi zich aan. Trainer Lucas Keijning: “Promovendi van elke faculteit waren van de partij, zowel Nederlandse als Engelstalige. In de training help ik promovendi contact te leggen met het publiek. Geen vakjargon, maar juist metaforen en attributen gebruiken, dat soort dingen. Een van de promovendi gaf terug dat het lekenpraatje zijn verdediging luchtiger had gemaakt en hem de regie had gegeven over zijn onderzoek. Dat gevoel van ‘wat ik doe is relevant’, het eigenaarschap en de geleerde communicatietechnieken nemen promovendi mee het werkveld in. In die zin draagt het lekenpraatje bij aan het grotere geheel.”

Goede oefening
Volgens Hendarin kan het lekenpraatje nog meer zijn dan een ontspannend voorafje voor familie en vrienden. “Het lekenpraatje is, net als de verdediging, online te volgen. Als de Universiteit Utrecht ook de mogelijkheid biedt om ze terug te kijken, dan kan het voor meer mensen interessant worden. Daarnaast is het een goede oefening. Ik kan het praatje gebruiken in presentaties die ik geef over mijn onderzoek en ik neem de tips uit de training mee in toekomstige praatjes. Tijdens de training leer je namelijk met heel andere ogen kijken naar je eigen onderzoek.”

Hendarin Mouselli is advocaat arbeidsrecht en medeoprichter van VRF Advocaten.
Lucas Keijning is wetenschapscommunicator, trainer en presentator.

Tekst: Martine Jansen
Beeld: Emma Pot en Evert Doorn