Auteursrecht en naamsvermelding

Bij gebruik van een foto, video of illustratie in een publicatie (print, online, anders) heb je altijd toestemming van de maker nodig. Ook ben je verplicht tot naamsvermelding van de maker en kunstenaars/kunstwerken die in het werk voorkomen. Ieder werk is auteursrechtelijk beschermd door het Auteursrecht.

Wie is wettelijk eigenaar?

Wie een werk (foto, video of illustratie) maakt krijgt automatisch het exclusieve recht om het te publiceren en te kopiëren: het auteursrecht (artikel 1, AW 1912). De maker is wettelijk eigenaar van het werk. Dit betekent dat een werk nooit gepubliceerd mag worden zonder toestemming van de maker (bijv. fotograaf, videomaker of illustrator). Dit geldt ook voor afbeeldingen van internet. Wanneer de maker van een werk langer dan 70 jaar geleden is overleden vervalt in Nederland het auteursrecht (art. 37-42 AW). Het auteursrecht kan worden overgedragen aan erfgenamen.

Overdracht auteursrecht

Het is mogelijk om het wettelijk eigenaarschap op een werk (foto, video of illustratie) over te dragen aan een andere partij. Dit gebeurt altijd schriftelijk met een contract. Door deze overdracht is het wettelijk toegestaan het werk te gebruiken en word je daarmee de nieuwe eigenaar van een werk.

Licentie

Je kunt ook afspraken maken over bruikleen van een werk (foto, video of illustratie): dit leg je schriftelijk vast met een licentie (leenovereenkomst).

Overdracht van auteursrecht of licentie
  • Overdracht auteursrecht (copyright): de fotograaf, filmmaker of illustrator kan het auteursrecht overdragen aan de Universiteit Utrecht. De universiteit wordt dan wettelijk eigenaar van het werk en heeft zeggenschap over de wijze waarop het werk gebruikt mag worden, zonder daarvoor toestemming te hoeven vragen aan de maker. Met overdracht auteursrecht blijft het persoonlijkheidsrecht van een maker bestaan. Dit betekent dat de universiteit als eigenaar het werk niet mag verminken.
     
  • Licentie (bruikleen): de Universiteit Utrecht kan als opdrachtgever een licentie van de fotograaf, illustrator of filmmaker krijgen. Hiermee krijgt de universiteit toestemming om een werk op een bepaalde wijze te gebruiken: het gebruikersrecht. De universiteit mag bijvoorbeeld een foto alleen voor het web gebruiken en niet voor drukwerk. Met een licentie blijft de fotograaf, videomaker of illustrator wettelijk eigenaar van het werk.

Naamsvermelding

Het Auteursrecht geeft ook aan dat makers van een werk recht hebben op naamsvermelding. Je bent daarom verplicht tot naamsvermelding van de maker, maar ook van eventuele kunstenaars en/of kunstwerken die voorkomen in het gebruikte werk. Het komt dus voor dat er meerdere namen vermeld moeten worden bij een foto of in een video.

Naamsvermelding maker: fotograaf, videomaker, e.a.

Het recht op naamsvermelding geldt niet alleen voor de maker van het middel (foto, video), maar ook voor werken die er in voorkomen:

  • Fotograaf of Stockbureau: wanneer een foto gepubliceerd wordt, heeft de fotograaf of het stockbureau recht op naamsvermelding.
  • Videomaker: wanneer een video vertoond wordt, heeft de filmmaker recht op naamsvermelding.
  • Illustrator: wanneer een illustratie gebruikt wordt, heeft de illustrator recht op naamsvermelding.
  • Kunstenaar: wanneer er een kunstwerk te zien is op gepubliceerde foto of in een video, dan heeft de kunstenaar recht op naamsvermelding + vermelding van de titel van het kunstwerk.
  • Architect en interieurontwerper: wanneer op een gepubliceerde foto of in een video een gebouw of interieur te zien is, waarbij het specifiek gaat om de architectuur of inrichting, dan hebben de architect en/of interieurontwerper recht op naamsvermelding.

Voorbeelden

Deze foto's laten een kunstwerk zien. Ze moeten daarom altijd voorzien zijn van zowel de naam van de fotograaf, als de naam van de kunstenaar en de titel van het kunstwerk.

 
Fotografie Ivar Pel. Sol Lumen is een kunstwerk van Yvette Mattern.   Fotografie Ivar Pel. Sol Lumen is een kunstwerk van Yvette Mattern.
De plek voor naamsvermelding in communicatiemiddelen
  • Drukwerk: in drukwerk is de plek voor naamsvermelding het colofon. Wanneer veel namen in een colofon vermeld moeten worden en er weinig plek is, noem dan de belangrijkste en zet daarachter e.a. (en anderen). Wanneer een colofon ontbreekt dan is de plek voor naamsvermelding direct onder de foto. Let op, naast een fotograaf kunnen er meerdere makers zijn met recht op naamsvermelding. Voor colofons in drukwerk wordt doorgaans deze informatie, en in deze volgorde, gehanteerd:

    Uitgave: Universiteit Utrecht
    Samenstelling: Directie Communicatie & Marketing (eventueel i.s.m. ...)
    Fotografie: voor- en achternaam fotogra(a)f(en)
    (evt) Interviews en/of tekstbijdrage: ...
    Ontwerp en opmaak: Naam ontwerpbureau
    Druk: Naam drukker
    © Universiteit Utrecht, maand en jaartal
    (evt) ISBN/ISSN
     

  • Online/website: de website van de Universiteit Utrecht heeft geen algemeen colofon. Wanneer een fotograaf of stockbureau vraagt om naamsvermelding moet de universiteit hier gehoor aan geven.
    Op een website is de plek voor naamsvermelding:
    1.Direct onder een foto.
    2.Onderaan de lopende tekst bij een foto.
    3.In de alt-tekst van de foto (de alt-tekst is de tekst die verschijnt als je met de muis op de foto klikt).
     
  • Videoproductie: de plek voor naamsvermelding en fotomateriaal, stockfotografie, illustraties of videofragmenten van derden in een video is de aftiteling.
     
  • Powerpoint: wanneer beeldmateriaal (foto's, filmpjes of illustraties) in een Powerpoint worden gebruikt, moet de naam van de maker in een laatste sheet vermeld worden onder de titel/kop: Met dank aan ...

    Merkenrecht

    Het vertonen van merknamen in een foto of video van de Universiteit Utrecht heeft niet de voorkeur. Publicatie van dergelijk materiaal is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van de betreffende organisatie.

    Auteursrechtinformatiepunt Universiteit Utrecht

    Ben je student, docent of onderzoeker? Kijk dan ook eens op het auteursrechtinformatiepunt en bekijk de onderstaande video's.

    Auteursrechten
    Video over auteursrecht en het maken van een kennisclip.
    Algemene verordening gegevensbescherming (AVG)
    Privacywetgeving: toestemming - Universiteit Utrecht