Wat is regeneratieve geneeskunde?

Waar en hoeveel stamcellen zitten er in het menselijk lichaam?

Spierstamcellen (Credit: Jeroen Bakkers)

Stamcellen zorgen voor het ontstaan, herstel en de vernieuwing van cellen en zijn door het hele lichaam heen te vinden. Stamcellen zorgen ervoor dat dode cellen vervangen worden en dat het lichaam goed blijft functioneren. Maar waar vind je deze cellen? Hoeveel stamcellen zitten er in ons lichaam en heeft iedereen evenveel stamcellen? 

Het korte antwoord: Stamcellen zitten door het hele lichaam verspreid. In het beenmerg zitten de meeste actieve stamcellen, die zich blijven delen en oude cellen vernieuwen. Maar ook in andere weefsels zoals de darmen en huid is er veel cel vernieuwing. Het aantal stamcellen verschilt per persoon en is afhankelijk van je leeftijd en gezondheid. Hierbij geldt dat hoe ouder je bent, hoe minder actieve stamcellen je overhoudt. 

Jouw eerste stamcellen  

Iedereen was ooit slechts een klein klompje cellen in de baarmoeder. In dit klompje cellen kan je de eerste stamcellen al vinden, de embryonale stamcellen. Deze cellen kunnen nog alle celtypes in het lichaam worden. Tijdens de embryonale ontwikkeling delen deze cellen zich en veranderen ze uiteindelijk in gespecialiseerde (gedifferentieerde) cellen, denk aan spiercellen, huidcellen of botcellen. Voor de ontwikkeling van een embryo zijn er veel stamcellen nodig, de navelstreng is in deze fase een belangrijke bron van bloedstamcellen. Na de geboorte worden bloedcellen aangemaakt door de bloedstamcellen in het beenmerg. Deze bloedstamcellen zijn een voorbeeld van volwassen stamcellen. Volwassen stamcellen zijn gespecialiseerd en kunnen niet meer alle celtypes van het lichaam maken. Deze volwassen stamcellen zorgen ervoor dat ook na je geboorte weefsels worden onderhouden en hersteld.

Wat zijn de meest voorkomende stamcellen?

De meest voorkomende stamcellen in een volwassene zijn de bloedstamcellen in het beenmerg. Je bloedcellen worden het vaakst vervangen en zijn verantwoordelijk voor 90% van de dagelijkse celvernieuwing. Daarna zijn de stamcellen in de darmwand het meest actief en zorgen ervoor dat de binnenbekleding van de darmen, die bestaan uit gespecialiseerde cellen, elke week wordt vernieuwd. Daarnaast vind je ook in de huid stamcellen die dode huidcellen continu vervangen. Ook in de lever worden cellen vaak vervangen na schade, wat bijdraagt aan het regeneratieve (herstellend) vermogen van het orgaan. Daarentegen zijn er ook organen en weefsels waar geen stamcellen zijn gevonden, zoals het hart. Daarom is schade aan het hart problematisch en vaak permanent. Lees ook: Kunnen stamcellen in de nabije toekomst worden voor herstel van het hart?

In het beenmerg en het vetweefsel zijn ook andere stamcellen te vinden. Deze zogeheten mesenchymale stamcellen kunnen verschillende celtypen vervangen, waaronder bot-, kraakbeen-, spier- en vetcellen. Er is daarom ook veel onderzoek naar mesenchymale stamcellen en mogelijke toepassingen in de regeneratieve geneeskunde.

Hoe ouder je wordt, hoe minder stamcellen je overhoudt. (Afbeelding gemaakt in Biorender, Credit: Ria Matthijssen)

Hoeveel stamcellen zitten er in je lichaam?

Het aantal stamcellen in het lichaam is afhankelijk van je leeftijd en gezondheid. Over het algemeen hebben jonge mensen meer stamcellen. Wetenschappers weten dit omdat ze kunnen traceren van welke specifieke stamcel een bloedcel afkomstig is. In oudere mensen zien onderzoekers dat de bloedcellen vaker afkomstig zijn van dezelfde bloedstamcellen, het aantal bloedstamcellen en bloedcelklonen daalt dus. In volwassenen jonger dan 65 jaar worden zo'n 20.000 tot 200.000 bloedstamcellen gevonden en na 75 jaar ziet men een grote afname in het aantal actieve stamcellen.

Hoeveel stamcellen had de oudste vrouw ooit?

Hendrikje van Andel, de oudste Nederlandse vrouw ooit.

Per toeval ontdekten wetenschappers dat Hendrikje van Andel, de oudste Nederlandse vrouw ooit, ten tijde van haar dood nog maar twee actieve bloedstamcellen in haar lichaam had. Hendrikje van Andel overleed in 2005 op 115-jarige leeftijd en stelde haar lichaam ter beschikking aan de wetenschap. Twee actieve bloedstamcellen is extreem weinig; mensen worden geboren met ongeveer 20.000 bloedstamcellen, waarvan er op latere leeftijd normaal gesproken steeds ongeveer duizend actief zijn. Uit nader onderzoek bleek dat deze twee actieve bloedstamcellen ook nog eens aan elkaar verwant waren.

Volgens de onderzoekers kan het afnemende aantal stamcellen erop wijzen dat er een limiet is aan het aantal delingen dat een stamcel kan maken. Uit experimenten bij muizen is dat ook al gebleken. Dat zou betekenen dat het, menselijke, leven om die reden eindig is.

Mogelijk zou het gebrek aan stamcellen Hendrikje dus fataal zijn geworden, als ze niet aan een tumor in haar maag was overleden. Hendrikje heeft veel betekent voor de wetenschap, ook voor onze kennis over onze hersenen en veroudering. Lees in dit nieuwsbericht meer over Hendrikje. 

Naast het aantal bloedstamcellen daalt ook het aantal mesenchymale stamcellen als je ouder wordt, die onder andere verantwoordelijk zijn voor het onderhouden van de botten. De stamcellen die overblijven werken ook minder goed dan bij jonge mensen, ze delen minder goed en differentiëren minder snel naar botcellen. Hierdoor herstellen oude mensen trager van botbreuken.  

Stamcellen zitten dus door het hele lichaam verspreid en zorgen ervoor dat dode en beschadigde cellen vervangen worden. De bloedstamcellen maken de meeste cellen per dag aan, maar ook in andere weefsels zoals de darmen en huid is er veel cel vernieuwing. Het aantal stamcellen verschilt per persoon en is afhankelijk van je leeftijd en gezondheid. Hierbij geldt dat hoe ouder je bent, hoe minder actieve stamcellen je overhoudt. 

Lees ook:

Kun je met stamcellen hele organen vervangen als deze niet meer werken?
Waar kun je stamcellen voor gebruiken?
Wat zijn stamcellen?

Bronnen:

Meer over Wat is Regeneratieve Geneeskunde:

Geschreven door: