Kan regeneratieve geneeskunde helpen bij het behandelen van MS?

Multiple sclerose (MS) is een chronische aandoening aan het centrale zenuwstelsel dat bij 1 op de 1000 mensen in Nederland voorkomt. Omdat de precieze oorzaken van MS nog niet duidelijk zijn, zijn er geen behandelingen beschikbaar die de ziekte echt kunnen genezen, wel minder actief maken. Nieuwe regeneratieve behandelingen bieden die kansen misschien wel.

Op dit moment worden mensen met MS behandeld met medicijnen die zich voornamelijk richten op het onderdrukken van het immuunsysteem. Deze medicijnen kunnen MS niet genezen en zijn vaak nauwelijks effectief voor progressieve vormen van MS. Onderzoek naar het herstellen van het centrale zenuwstelsel en het verminderen of voorkomen van de auto-immuunreactie zou de behandeling van MS kunnen verbeteren en de ziekte wellicht genezen.

Wat is MS?

Multiple sclerose (MS) is een chronische aandoening aan de hersenen en het ruggenmerg (het centrale zenuwstelsel). Hier bevinden zich zenuwcellen die alle spieren en organen in het lichaam aansturen. Rondom zenuwcellen bevindt zich myeline, dat zorgt voor snelle geleiding van signalen van de hersenen naar de rest van het lichaam. Bij MS speelt een auto-immuun reactie een rol: het immuunsysteem tast de myelinelaag rondom zenuwuitlopers aan. Hierdoor kunnen zenuwen minder goed signalen doorgeven, wat leidt tot neurologische klachten zoals vermoeidheid, oog- en spraakproblemen en krachtverlies.

De klachten zijn afhankelijk van het hersengebied waar de zenuwen worden aangetast. Deze symptomen worden vooral ervaren tijdens ontstekingsaanvallen, ook wel schubs genoemd. Soms herstelt de schade zich weer, soms niet en dan blijven de symptomen ook na de schub bestaan. Bij veel mensen treden in een later stadium van de ziekte geen schubs meer op, maar woekert de ziekte ongemerkt door: we spreken dan van progressieve MS. Mensen gaan dan geleidelijk achteruit. Bij sommige mensen is de ziekte al vanaf de diagnose progressief.

Immuunsysteem resetten met stamceltherapie

De meest voorkomende vorm van MS is Relapse Remitting MS (RRMS). Deze vorm wordt gekenmerkt door de afwisseling van aanvallen (relapsing) en herstel (remitting). De beschikbare behandelingen werken over het algemeen goed voor deze patiënten, maar er is een kleine groep met een actievere vorm van RRMS waarbij de gebruikelijke medicatie niet aanslaat. Voor deze groep patiënten wordt sinds 2022 een nieuwe regeneratieve behandeling vergoed vanuit het basispakket.

‘Reset’ van het immuunsysteem

Deze stamceltherapie heet autologe hematopoietische stamceltransplantatie (aHSCT). Hierbij worden stamcellen uit het bloed en beenmerg van de patiënt zelf gebruikt. De patiënt krijgt de stamcellen terug na een intensieve chemokuur. Hierna groeit een nieuw immuunsysteem uit.

De bloedstamcellen worden eerst uit het lichaam van de patiënt geïsoleerd en ingevroren. Daarna worden de bestaande immuuncellen die de myeline aantasten uit het lichaam verwijderd door middel van chemotherapie. De ingevroren stamcellen, die geen herinnering hebben van MS, worden vervolgens via een infuus teruggebracht in de patiënt en kunnen zo een gloednieuw immuunsysteem opbouwen. Op deze manier wordt het immuunsysteem als het ware ‘gereset’ en wordt de myeline rondom zenuwcellen niet of minder aangetast.

Risicovol, maar veelbelovend

Deze stamcelbehandeling is erg intensief en brengt risico’s met zich mee door het tijdelijk uitschakelen van het immuunsysteem. Toch heeft aHSCT al positieve resultaten laten zien in studies in het buitenland. Zo waren er minder schubs en werd de ziekteprogressie verminderd in het merendeel van de patiënten, ook op de lange termijn. Meer onderzoek is nodig om te bepalen of mensen met andere vormen van MS ook baat kunnen hebben bij deze stamceltherapie.

Behandeling in buitenland brengt risico’s met zich mee

De behandeling wordt op dit moment vergoed voor een kleine groep patiënten, omdat het effect alleen in deze groep voldoende bewezen is. Er zijn klinieken in het buitenland die deze stamceltransplantatie aanbieden aan andere MS-patiënten. Naar het buitenland reizen voor zo’n intensieve behandeling kent echter gevaren. Daarnaast zijn de behandelingen erg duur en de kwaliteit van de behandelingen in de klinieken is in het ene land beter gewaarborgd dan in het andere land.

Lees ook:

Lees hier meer over wat stamceltoerisme is, en wat de risico’s zijn
Waar kun je stamcellen voor gebruiken?

Stamceltherapie voor herstel van hersenweefsel

Voor progressieve vormen van MS worden ook andere stamcelbehandelingen onderzocht. Zo ook het gebruik van mesenchymale stamcellen (MSC). Deze stamcellen bevinden zich in het beenmerg en staan bekend om hun vermogen om het immuunsysteem te beïnvloeden, ontstekingen te remmen en hersenweefselherstel te stimuleren.

Voor de stamcelbehandeling worden MSCs geïsoleerd uit het beenmerg van de patiënt. In het laboratorium worden deze cellen opgekweekt om het aantal MSCs te vermeerderen. Middels een injectie worden de MSCs teruggebracht in het lichaam. Daar bevorderen de cellen herstel van hersenweefsel. De eerste studies met patiënten met een progressieve vorm van MS laten positieve effecten zien van deze injecties met MSCs, met weinig bijwerkingen. Wel zijn meer studies met grotere patiëntengroepen nodig om de effectiviteit te bevestigen en langetermijneffecten te bepalen.

Hersenschade repareren met zenuwstamcellen

Ook stamcellen uit de hersenen kunnen worden ingezet als behandeling van MS. Deze ‘neurale precursorcellen’ (NPCs) zijn voorlopers van hersencellen en kunnen na transplantatie het aangedane hersenweefsel helpen repareren. Zo kunnen ze uitgroeien tot volwaardige hersencellen, maar ook stoffen uitscheiden die andere cellen helpen herstellen. Deze cellen hebben veelbelovende resultaten laten zien in het beschermen van de hersenen tegen schade en het remmen van ontstekingen, zonder ernstige bijwerkingen.

Toediening en beschikbaarheid van cellen als uitdaging

Een grote uitdaging van deze therapie is de toediening. De hersenen zijn een moeilijk toegankelijk orgaan. Ook kunnen niet de NPCs van de patiënt zelf gebruikt worden, omdat deze cellen uit hersenweefsel worden geïsoleerd, wat niet weggehaald kan worden bij de patiënt zelf. Dit betekent dat deze behandeling afhankelijk is van de beschikbaarheid van donorweefsel, wat voor problemen kan zorgen bij grootschaliger toepassing. Er wordt dan ook onderzoek gedaan naar het vinden van alternatieven om deze cellen te verkrijgen. Bijvoorbeeld door andere cellen van de patiënt te reprogrammeren naar NPCs. Meer onderzoek is nodig naar de verdere ontwikkeling van deze cellen en hun effectiviteit en veiligheid.

Myeline herstellen met medicijnen

Tot slot wordt gewerkt aan nieuwe medicijnen die effectiever zijn dan de huidige behandelopties. Zo wordt onderzocht hoe geneesmiddelen kunnen helpen bij het herstel van myeline. Bijvoorbeeld door de aanmaak van myeline te bevorderen, of de aantasting van myeline tegen te gaan. Op dit moment wordt de effectiviteit en veiligheid van de nieuwe middelen nog onderzocht.

Regeneratieve geneeskunde biedt dus veelbelovende opties voor het beter behandelen van MS. Toch is er nog wel een aantal uitdagingen. Onderzoek naar veiligheid en effectiviteit blijft nodig. Toekomstige klinische studies zullen hier meer duidelijkheid over geven. Hopelijk leidt dat tot betere behandelingen van MS, of mogelijk zelfs genezing.

Kan gentherapie hartziektes zoals PLN R14del oplossen? Verschillende hartziektes komen door een foutje in het DNA. Gentherapie zou het foutje kunnen herstellen. Maar hoe werkt het en hoe ver zijn de ontwikkelingen?
Is nierdialyse in de toekomst nog nodig? Dialyse is levensreddend, maar ook zeer belastend. Hoe ziet de toekomst van nierzorg eruit? Onderzoekers werken aan kleinere, draagbare en uiteindelijk implanteerbare oplossingen.
Kan regeneratieve geneeskunde helpen bij verminderde nierfunctie? Onderzoekers werken hard aan technieken die dialyse effectiever, veiliger en minder ingrijpend kunnen maken.
Welke regeneratieve behandelingen zijn beschikbaar? Een overzicht van de behandelingen die op december 2025 zijn goedgekeurd in Europa en/of Nederland.
Kan regeneratieve geneeskunde helpen bij het behandelen van MS? Er zijn momenteel geen behandelingen die MS echt kunnen genezen. Nieuwe regeneratieve behandelingen bieden die kansen misschien wel.
Wat is stamceltoerisme en wat zijn de risico’s? In het buitenland bieden klinieken (onbewezen) stamcelbehandelingen aan die niet vergoed worden. Wat is stamceltoerisme en wat zijn de risico’s?
Kan regeneratieve geneeskunde erfelijke stofwisselingsziekten genezen? Stofwisselingsziekten (metabole ziekten) zijn ernstig en moeilijk te behandelen. Met gentherapie wordt geprobeerd betere behandelingen te ontwikkelen.
Waar moet ik op letten als ik een behandeling met (stam)cellen overweeg? Als je een stamcelbehandeling overweegt, zijn er belangrijke factoren om mee te nemen en vragen die je kunt stellen om een weloverwogen beslissing te kunnen nemen.
Komen er regeneratieve behandelingen voor retina-/oogziekten? Regeneratieve geneeskunde voor de oogheelkunde ontwikkelt behandelingen voor verschillende oogaandoeningen, met het doel om het zicht te herstellen.
Welke regeneratieve behandelingen zijn er beschikbaar voor knieartrose? Artrose in de knie is een groeiend probleem in onze samenleving dat in sommige gevallen kan worden behandeld met een regeneratieve behandeling met stamcellen.
Kun je met stamcellen hele organen vervangen als deze niet meer werken? Onderzoekers bestuderen hoe je van stamcellen hele organen kunt maken. Dan kun je in de toekomst zieke organen vervangen of orgaantransplantatie overbodig maken.
Waar kan ik een regeneratieve behandeling krijgen? In Nederland zijn het vooral de academische ziekenhuizen. Neem contact op met je behandelend arts voor jouw specifieke situatie.
Is een regeneratieve behandeling veilig? Een behandeling wordt uitgebreid beoordeeld voordat het wordt goedgekeurd.
Kunnen stamcellen hersenschade herstellen? Baby’s met een herseninfarct kunnen veilig behandeld worden met stamcel-neusdruppels.
Kan RM leverschade behandelen of herstellen? Binnen de regeneratieve geneeskunde wordt onderzocht hoe stamcellen, gentherapie en bioprinten kunnen helpen wanneer de lever ernstig beschadigd is.
Kunnen stamcellen worden gebruikt bij de genezing van hiv? Een handjevol mensen is ooit genezen van hiv door een stamceltransplantatie. Maar hoe werkt zo’n behandeling en waarom wordt die nog niet bij iedereen toegepast?
Welke regeneratieve behandelingen zijn er beschikbaar voor diabetes? Diabetes is een van de meest voorkomende chronische ziekten. Met regeneratieve behandelingen wordt ernaar gestreefd dat de patiënt niet meer afhankelijk is van medicijnen.
Kunnen stamcellen in de nabije toekomst toegepast worden voor herstel van het hart? Hart- en vaatziekten zijn wereldwijd de belangrijkste doodsoorzaak. Hoe wordt stamcelonderzoek ingezet voor het herstel van het hart?