Onderzoek en maatschappij

Beatrice de Graaf en Alexander Rinnooy Kan voorzitters Nationale Wetenschapsagenda
 Beatrice de Graaf bij DWDD - dewerelddraaitdoor.vara.nl

Prof. dr. Beatrice de Graaf (Geschiedenis van de internationale betrekkingen) is samen met Alexander Rinnooy Kan benoemd tot voorzitter van de Nationale Wetenschapsagenda. In opdracht van het kabinet leidden zij het proces om deze agenda vorm te geven.

In de Nationale Wetenschapsagenda komen de thema’s waar de wetenschap zich de komende jaren op gaat richten, in samenwerking met het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. In de maand april zijn in totaal 11.700 vragen ingediend voor de Wetenschapsagenda, zowel door kennisinstellingen als door bedrijven en particulieren. Ook vanuit onze faculteit zijn diverse vragen ingediend. De vragen zijn in mei door wetenschappelijke jury’s beoordeeld en gebundeld tot ca. 250 hoofdvragen.

Op 3 november was er vanuit het strategische thema Instituties voor Open Samenlevingen een discussiebijeenkomst waar vragenstellers - in aanwezigheid van de beide voorzitters van de Nationale Wetenschapsagenda - in gesprek konden met wetenschappers. Op 27 november is de Nationale Wetenschapsagenda gepresenteerd. Ter gelegenheid daarvan vond op 29 november het EUREKA!-festival plaats, waaraan behalve Beatrice de Graaf o.a. ook Katell Lavéant en Suzanne Dikker bijdroegen.

Utrechts Psalter op UNESCO-lijst geplaatst

Het Utrechts Psalter wordt toegevoegd aan het Memory of the World Register van UNESCO. Op deze lijst met documentair erfgoed van wereldbetekenis staan onder andere ook het originele Dagboek van Anne Frank, de archieven van de VOC en Marx’ opzet van het Communistisch Manifest en zijn aantekeningen op Das Kapital. Het rijk geïllustreerde psalmboek is bijna 1200 jaar geleden gemaakt en wordt sinds 1716 in de Universiteitsbibliotheek Utrecht bewaard.

Het Utrechts Psalter werd rond 830 gemaakt in of nabij Reims (Frankrijk). De dynamische en schetsmatige stijl van de tekeningen was vernieuwend in zijn tijd. In diverse media-optredens en lezingen gingen prof. dr. Marco Mostert, conservator dr. Bart Jaski en prof. dr. Frits van Oostrom in op het belang van het handschrift.

Taalwetenschappers doen onderzoek op Lowlands
Mutual Wave Machine

Wat betekent het om ‘op dezelfde golflengte’ te zitten met andere mensen om ons heen? En waarom lijken we met sommige mensen maar niet te kunnen klikken? Taalwetenschappers Suzanne Dikker en Marijn Struiksma deden hier onderzoek naar tijdens het Lowlands festival (21-23 augustus).

Ze gebruikten in dit onderzoek de Mutual Wave Machine: een interactieve neurofeedback-installatie die samen met kunstenaar Matthias Oostrik is ontwikkeld. In een kleine ruimte met beeld en geluid ervaren steeds twee proefpersonen hoe ze met hun breinactiviteit toenadering of juist afstand tot elkaar kunnen creëren. Als de hersengolven meer synchroon worden, dan worden de deelnemers ondergedompeld in een levendiger beeld en geluid. Het onderzoek moet duidelijk maken of het delen van een emotionele ervaring, zoals een popconcert, een factor is die hersensynchroniciteit beïnvloedt.

Spinoza-premie (NWO) en Akademieprijs Hoogleraren (KNAW) voor religiewetenschapper Birgit Meyer
Prof. dr. Birgit Meyer

Prof. dr. Birgit Meyer (hoogleraar Religiewetenschap) ontving in juni de Spinozapremie van NWO, de hoogste wetenschappelijke onderscheiding in Nederland. De prijs bestaat uit 2,5 miljoen euro voor verder wetenschappelijk onderzoek.

In april werd Meyer onderscheiden met de Prijs voor de Akademiehoogleraar van de KNAW. Deze prijs, bestaand uit 1 miljoen euro voor een wetenschappelijk doel naar keuze, bekroont het oeuvre van onderzoekers tussen de 54 en 59 jaar oud die hebben bewezen binnen hun vakgebied te behoren tot de wereldtop.

Vanuit haar achtergrond als cultureel antropoloog doet Meyer onderzoek naar geloof en religie. Haar interdisciplinaire benadering opent een nieuwe, veelbelovende richting van religieonderzoek, die onder andere kan helpen om de hernieuwde en wereldwijde belangstelling voor religie (bijvoorbeeld de islam, maar ook nieuwe vormen van christendom, zoals de succesvolle Pinksterbeweging in Afrika) te duiden.

Europese subsidie voor onderzoek naar muziek in laatmiddeleeuwse hofculturen

Prof. dr. Karl Kügle (Muziekwetenschap) is een van de drie Utrechtse onderzoekers die een ERC Advanced Grant toegekend heeft gekregen. Hij gaat met zijn team de rol van muziek in laatmiddeleeuwse hofculturen tijdens de 'lange veertiende eeuw' (1280-1450) onderzoeken op Europese schaal. Het project duurt 5 jaar. De subsidie van maximaal 2,5 miljoen euro wordt toegekend door de European Research Council voor baanbrekend onderzoek dat nieuwe wegen inslaat.

Het onderzoek van Kügle richt zich op de muziek in relatie tot andere kunsten (o.a. poëzie, beeldende kunst, architectuur), tot materiële cultuur (o.a. manuscripten, sieraden, kleding), en tot sociale rituelen (o.a. liturgie, informele interacties tussen hovelingen). 

Europese subsidie voor onderzoek naar duurzame levenswijzen in de stad

Dr. Paola Monachesi (departement Talen, Literatuur en Communicatie) is hoofdonderzoeker binnen de UU van het Europese onderzoeksproject 'GRAGE - Grey and green in Europe: elderly living in urban areas', dat een subsidie van circa 1 miljoen euro heeft ontvangen van de EU.

Een consortium van tien partners afkomstig uit heel Europa (Italië, Nederland, Engeland, Duitsland, Finland en Griekenland) en Oekraïne doet interdisciplinair onderzoek naar de uitdagingen van een steeds langer levende Europese bevolking en duurzaam leven in stedelijke gebieden. Het consortium bundelt expertise in verschillende disciplines (rechten, economie, taalkunde, technologie), vanuit zowel academisch als niet-academisch perspectief.

Oscar Gelderblom ontvangt VICI-beurs: onderzoek naar financieringsgedrag van midden- en kleinbedrijf
Prof. dr. Oscar Gelderblom

Historicus prof. dr. Oscar Gelderblom heeft een NWO VICI-beurs van 1,5 miljoen euro ontvangen om de komende jaren een onderzoeksgroep op te zetten. Hij is één van de zes Utrechtse toponderzoekers aan wie NWO de prestigieuze beurs toegekend heeft.

Gelderblom ontving de beurs voor het project 'The Dynamics of Inclusive Finance in the Netherlands, 1750-1970'. De komende jaren gaat hij het financieringsgedrag van het Nederlandse midden- en kleinbedrijf sinds 1750 onderzoeken.

Sandra Ponzanesi start onderzoek naar migrantengemeenschappen en digitale media
Prof. dr. Sandra Ponzanesi

De European Research Council kende een prestigieuze en zeer selectieve Consolidator-beurs van 2 miljoen euro toe aan prof. dr. Sandra Ponzanesi (departement Media- en Cultuurwetenschappen) voor het project 'Digital Crossings in Europe: Gender, Diaspora and Belonging' (CONNECTINGEUROPE), dat zal lopen tussen 2015 en 2020.

Miljoenen migranten komen op legale en illegale wijze de Europese Unie binnen. Anno 2015 staan migrantengemeenschappen door middel van digitale media in contact met elkaar en hun moederland en brengen zo digitale diaspora's tot stand. Zorgen deze digitale technologieën daardoor voor een betere integratie binnen Europa, of juist voor verdere segregatie en een groeiende genderkloof? Deze vraag staat centraal in Ponzanesi’s onderzoeksproject.

Europese miljoenensubsidie voor project 'Whole-of-Society Conflict Prevention and Peacebuilding'
© iStockphoto.com/Rawpixel

Een internationaal consortium, waarvan ook prof. dr. ir. Georg Frerks en dr. Chris van der Borgh (Conflict Studies) deel uitmaken, heeft een Horizon2020-subsidie van 1.990.115 euro ontvangen voor het project 'Whole-of-Society Conflict Prevention and Peacebuilding' (WOSCAP). Het project is bedoeld om de capaciteiten van de Europese Unie op het gebied van conflictpreventie en vredesopbouw te vergroten.

In het WOSCAP-project worden de dilemma’s en paradoxen aan de kaak gesteld die ontstaan wanneer externe partijen zich richten op lokale conflicten. Het doel van het project is dan ook om een brug te slaan tussen deze ‘top-down’ behoeftes van de EU en ‘bottom-up’ wensen van de bevolking in conflictgebieden.

Els Stronks presenteert tool om woorden in historische teksten te zoeken
www.dbnl.org

De Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL) heeft een nieuwe tool, ngram-viewer, waarmee je alle teksten in de DBNL kunt doorzoeken op specifieke woorden, om na te gaan hoe vaak een bepaald woord in een bepaalde periode voorkwam. De tool is ontwikkeld door historisch letterkundige prof. dr. Els Stronks in samenwerking met de Koninklijke Bibliotheek (KB). De tool is te vinden op www.dbnl.org/zoek/ngram.php.

Europadeskundige Mathieu Segers wint UU Publiprijs 2014
Europadeskundige Mathieu Segers wint UU Publiprijs 2014

Historicus dr. Mathieu Segers, universitair docent Internationale betrekkingen, heeft de UU Publiprijs 2014 gewonnen. Hij ontving de prijs uit handen van rector Bert van der Zwaan op 6 januari. Segers kreeg de prijs vanwege zijn veelvuldige persuitingen over Europa.

Volgens de jury staat Segers met zijn mediaoptredens midden in het debat en levert hij hoogst relevante uitleg en to the point commentaar. “De media komen steeds weer bij hem terug, ook al beweegt hij zich in een arena waar het erg druk is en velen hun zegje willen doen.” De prijs bestaat uit een budget voor het maken van een video over het onderzoek van de winnende wetenschapper. Bekijk de video van Mathieu Segers.

Voor de UU Publiprijs 2015 zijn wederom twee historici genomineerd: prof. dr. Beatrice de Graaf en prof. dr. Leonard Rutgers. De winnaar wordt bekendgemaakt op 4 januari 2016.

Onderwijs

Veel interesse voor onderzoek en onderwijs tijdens DRONGO talenfestival
DRONGO talenfestival 2015, Jaarbeurs Utrecht

Zo'n 2500 taalliefhebbers en -professionals verzamelden zich op 25 en 26 september in de Jaarbeurs in Utrecht voor het DRONGO talenfestival. Ook de Universiteit Utrecht was erbij, als partner van het festival.

In onze goedbezochte informatiestand deden bezoekers mee aan allerlei taalexperimenten en gingen ze in gesprek met onderzoekers van het departement Talen, Literatuur en Communicatie. Ook was er veel belangstelling voor onze opleidingen op het gebied van taal en communicatie. Elders in de hal gaven diverse UU-wetenschappers workshops en presentaties, onder andere over Oud-Iers, online stemhulpen, en drumtaal in Senegal.

Debatten over de toekomst van de universiteit

In verschillende universiteitssteden laten studenten en docenten dit jaar van zich horen in discussies over medezeggenschap, rendementsdenken en de kwaliteit van onderwijs en onderzoek. Ook in Utrecht spelen deze discussies, waarin tal van geesteswetenschappers een actieve rol hebben: onder andere in een open brief van Rethink UU aan het college van bestuur, in debatten (o.a. van De Nieuwe Universiteit Utrecht, Studium Generale en de Universiteitsraad) en in opiniestukken (op DUB en in de landelijke media). Tijdens de Diesviering op 26 maart hield prof. dr. Frits van Oostrom een breed gewaardeerd pleidooi voor meer persoonlijk contact tussen docenten en studenten.

Opleiding Italiaans viert 80-jarig bestaan
Colosseum, Rome © iStockphoto.com/franckreporter

Op 25 april vierde de opleiding Italiaanse taal en cultuur haar 80-jarig bestaan met een feestelijk en rijk gevarieerd programma en met de oprichting van een alumnivereniging.

Koninklijke onderscheiding voor Ria van der Lecq
Dr. Ria van der Lecq

Dr. Ria van der Lecq (Liberal Arts and Sciences) is een van de zes UU-medewerkers die dit jaar een Koninklijke Onderscheiding ontvingen op 24 april, de vrijdag voor Koningsdag.

Van der Lecq krijgt haar onderscheiding vooral vanwege haar inspanningen voor de oprichting van de opleiding Liberal Arts and Sciences in 2003. Inmiddels trekt deze bacheloropleiding veel studenten en vindt de onderwijsvisie van Van der Lecq die eraan ten grondslag ligt navolging aan verschillende andere universiteiten.

Naast haar werk aan de universiteit is Ria van der Lecq ook volop maatschappelijk actief. Ze was onder meer raadslid voor de PvdA in Leiden en bestuurslid van een grote scholengemeenschap.

Utrecht Centre for International Studies presenteert zich

Het Utrecht Centre for International Studies (UCIS) is in het najaar van 2014 opgericht om onderwijs en onderzoek te bevorderen op het gebied van internationale studies binnen Geesteswetenschappen en Rechtsgeleerdheid aan de Universiteit Utrecht. Sinds voorjaar 2015 biedt de UCIS-website http://ucis.sites.uu.nl uitgebreide informatie over de vier masterprogramma's, de studentenraad en de onderzoekers die bij UCIS betrokken zijn, en over de activiteiten die UCIS organiseert.