Onderzoek en maatschappij

Boek over SER: ‘Zestig jaar denkwerk voor draagvlak’
Boek over SER: ‘Zestig jaar denkwerk voor draagvlak’

Koningin Beatrix ontving op 25 november het eerste exemplaar van het jubileumboek SER 1950-2010: Zestig jaar denkwerk voor draagvlak uit handen van prof. dr. Bas van Bavel, een van de auteurs. Het boek ontkracht het beeld dat de Sociaal Economische Raad en de andere instellingen van de overlegeconomie te stroperig zouden zijn. Het blijkt juist dat de overlegcultuur van de SER heeft geleid tot meer draagvlak en daardoor een snellere implementatie van het beleid. De redacteuren en auteurs van het boek zijn verbonden aan het Utrechtse kenniscentrum Instituties van de Open Samenleving.

SETUP: Utrechts medialab in oprichting brengt professionals en geïnteresseerden samen
SETUP Medialab Utrecht

Een enthousiaste groep jonge mensen, waaronder veel (oud-)studenten van de opleiding Nieuwe media en digitale cultuur, is bezig een medialab op te richten in Utrecht. Van april t/m juni is onder de naam SETUP een pilot uitgevoerd: in drie maanden zijn tientallen bijeenkomsten georganiseerd, uiteenlopend van trainingen over softwareontwikkeling tot debatten over burgerrechten in het digitale tijdperk. Doel is om in 2011 een permanent medialab in Utrecht te vestigen, zoals dat in Amsterdam en enkele andere Nederlandse steden al bestaat. Het medialab zal een inspirerende crossover vormen tussen wetenschappelijk onderzoek, techniekontwikkeling en het publieke domein.
 

Nederlandse Voornamenbank online
Voornamenbank

Op 3 juni bracht het Meertens Instituut de Nederlandse Voornamenbank online, met daarin de 500.000 verschillende voornamen die in Nederland voorkomen. Initiatiefnemer is naamkundige dr. Gerrit Bloothooft, verbonden aan het Utrecht Institute of Linguistics OTS van de Universiteit Utrecht. Voor elke voornaam is te zien hoeveel personen die naam in Nederland dragen en hoe vaak de naam als eerste naam en als tweede of volgende naam voorkomt. Ook wordt voor elke naam het verloop van de populariteit sinds 1880 getoond.

Peter Galison en Frans Timmermans bekleden Vrede van Utrecht leerstoel
Peter Galison (foto Tony Rinaldo) en Frans Timmermans

Professor Peter L. Galison (universiteitshoogleraar in wetenschapsgeschiedenis en natuurkunde aan Harvard University) bekleedde in het voorjaar van 2010 de Vrede van Utrecht Leerstoel bij het Centre for the Humanities aan de Universiteit Utrecht. Het thema van zijn gasthoogleraarschap was 'Truth be said': de opvatting van waarheid in de wetenschap. Galison bestudeert hoe opvattingen over wetenschappelijke objectiviteit zich sinds de Verlichting hebben ontwikkeld. 

In het najaar werd de wisselleerstoel bekleed door Frans Timmermans, Tweede Kamerlid voor de PvdA en oud-staatssecretaris van Buitenlandse Zaken. Zijn gasthoogleraarschap stond in het teken van de relatie tussen Europees burgerschap en de rol van de Europese universiteiten.

De Vrede van Utrecht Leerstoel is een initiatief van de Provincie Utrecht in samenwerking met Vrede van Utrecht en het Centre for the Humanities.

Onderzoeker Erik-Jan Bos ontdekt onbekende brief van Descartes
Letter by René Descartes, with his signature

Erik-Jan Bos, onderzoeker van de geschiedenis van de filosofie aan de Universiteit Utrecht, heeft in de bibliotheek van een Amerikaans college een tot op heden onbekende brief van de Franse wijsgeer René Descartes gevonden. De vier bladzijden tellende brief geeft een uniek inzicht in de ontstaansgeschiedenis van Descartes’ belangrijkste filosofische werk Meditationes de prima philosophia (1641). Zo blijkt dat Descartes de oorspronkelijke opzet van het werk ingrijpend heeft veranderd. De brief bevond zich oorspronkelijk in de bibliotheek van het Institut de France in Parijs, maar werd in de 19de eeuw gestolen. Via omwegen kwam hij aan het begin van de 20ste eeuw terecht in de collectie van het Amerikaanse Haverford College (Pennsylvania). In een speciale zitting van de Académie des Sciences heeft het Haverford College, onder grote belangstelling van de media, de brief teruggeven aan de rechtmatige eigenaar, het Institut de France.

Samenwerking UiL OTS en Auris brengt onderzoek en praktijk van taal, taalverwerving en taaltherapieën dichter bij elkaar
Taalstoornissen © iStockphoto.com/b-d-s

Het Utrecht Institute of Linguistics OTS (UiL OTS) en de Koninklijke Auris Groep (professioneel partner van mensen die moeite hebben met horen, spreken, lezen, schrijven of begrijpen) hebben een convenant gesloten om structurele aandacht te bevorderen voor onderzoek en toepassing van (nieuwe) kennis op het gebied van taal, taalverwerving en taaltherapieën. Door deze samenwerking zullen de resultaten van wetenschappelijk onderzoek nog beter kunnen worden vertaald naar de praktijk. Concreet houdt de samenwerking in dat beide instellingen gezamenlijk een jaarlijkse uitwisselingsdag organiseren en subsidies aanvragen voor onderzoek. Ook voert de Universiteit Utrecht onderzoek uit op verzoek van Auris, en laat Auris onderzoekers en stagiaires van de UU met voorrang toe.

Biografisch Portaal en Digitaal Vrouwenlexicon
Biografisch Portaal

Op 17 februari werd het Biografisch Portaal van Nederland gelanceerd, een initiatief van diverse wetenschappelijke en culturele instellingen. Zij hebben de handen ineen geslagen om zoveel mogelijk biografische informatie over personen uit de Nederlandse geschiedenis bij elkaar te brengen op één website. Projectleider is dr. Els Kloek, historica aan de Universiteit Utrecht.

In december werd onder leiding van Els Kloek ook het Digitaal Vrouwenlexicon afgerond: dit lexicon bevat nu de levensbeschrijvingen van duizend-en-één vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis van voor 1900. Het Digitaal Vrouwenlexicon is integraal opgenomen in het Biografisch Portaal.

Onderwijs

Marlous van Waijenburg wint Volkskrant-IISG Scriptieprijs voor geschiedenis
Marlous van Waijenburg wint scriptieprijs

Marlous van Waijenburg, alumna Comparative History, won in december de Volkskrant-IISG Scriptieprijs voor geschiedenis met haar scriptie Living Standards in British Africa in a Comparative Perspective, 1880-1945: Is Poverty Destiny? In september had ze ook al de scriptieprijs van de faculteit Geesteswetenschappen voor de masterscriptie met de grootste maatschappelijke relevantie ontvangen. In haar scriptie over de levensstandaard in verschillende delen van Brits Afrika tussen 1880 en 1945 weerlegt Van Waijenburg de heersende stereotiepe opvattingen over armoede in Afrika.

Ruben Schalk ontdekt oudste aandeel ter wereld
Oudste aandeel VOC

Ruben Schalk, geschiedenisstudent aan de Universiteit Utrecht, heeft tijdens zijn scriptieonderzoek in het Westfries Archief te Hoorn het tot nu toe oudst bekende ‘aandeel’ ter wereld ontdekt. Het stuk dateert uit 1606 en is uitgegeven door de VOC-kamer Enkhuizen. Onder grote publieke belangstelling werd de ontdekking op 9 september wereldkundig gemaakt. Dankzij deze vondst en onderzoek van de Universiteit Utrecht wordt duidelijk dat de VOC veel armer was dan tot nu toe werd aangenomen en dat de bedrijfsvoering niet soepel verliep. Het aandeel stond centraal in een tentoonstelling over de VOC in het Westfries Museum in Hoorn.
Lees meer: www.oudsteaandeel.nl

Cursus ‘De onderzoeker als adviseur Geesteswetenschappen’ verdrievoudigd
Studenten in bespreking

De cursus ‘De onderzoeker als adviseur Geesteswetenschappen’ van het Kennispunt Geesteswetenschappen wordt in 2010 maar liefst drie maal gegeven. De belangstelling onder studenten is sterk gestegen ten opzichte van 2009, toen de cursus één maal plaatsvond. De groei is te danken aan een verhoogde belangstelling bij studenten om onderzoek te doen op grond van een werkelijke vraag uit de samenleving – een goede voorbereiding op het betreden van de arbeidsmarkt. In de cursus werken studenten in groepjes aan een onderzoeksvraag van een organisatie uit de non-profit-sector of het MKB. Ze krijgen onderwijs in onderzoeks- en adviesvaardigheden en passen die toe. Iedere casus resulteert in een concreet eindproduct voor de opdrachtgever, variërend van een adviesrapport tot een publicatie. Het Kennispunt organiseert de cursus in samenwerking met de opleiding Taal- en cultuurstudies.

Vrouwenstudies-netwerk ATHENA wint prestigieuze ‘European Award for Lifelong Learning’
EU Lifelong Learning Programme

De Europese Commissie heeft ATHENA, het Advanced Thematic Network in European Women's Studies waarvan de Universiteit Utrecht coördinator is, de prestigieuze European Award for Lifelong Learning toegekend. Deze awards belonen innovatieve projecten en activiteiten uit het Europese Lifelong Learning Programme voor hun rol in de modernisering van onderwijsmethoden in Europa. Het Advanced Thematic Network in European Women’s Studies verenigt 112 partners in heel Europa op het interdisciplinaire gebied van vrouwen- en genderstudies. Onderzoekers, docenten, publieke instellingen en maatschappelijke partners werken samen binnen ATHENA. Dankzij dit netwerk, dat in 1997 is begonnen, heeft het relatief nieuwe vakgebied van de vrouwenstudies een stevige voet aan de grond gekregen met een duidelijke Europese dimensie.

Filosoof Paul Ziche Docent van het Jaar, taalwetenschapper Marjo van Koppen Jong Docententalent
Paul Ziche Docent van het Jaar 2010, Marjo van Koppen Jong Docententalent

Paul Ziche, hoogleraar Geschiedenis van de Nieuwere Wijsbegeerte, heeft de Docentenprijs 2009-2010 van de Universiteit Utrecht gewonnen. Dit werd op 19 maart bekendgemaakt tijdens de Onderwijsparade, een dag voor en over het onderwijs aan de Universiteit Utrecht. De prijs voor Jong Docententalent ging eveneens naar een geesteswetenschapper: Marjo van Koppen, docentonderzoeker Moderne Taalkunde.

Paul Ziche is nu twee jaar verbonden aan de Universiteit Utrecht en volgens het juryrapport heeft hij in deze korte tijd zijn sporen meer dan verdiend. Zo gaf hij het wijsgerig onderwijs een nieuw élan. Volgens studenten die hem voordroegen, weet Ziche filosofen en hun ideeën kleur te geven bij zijn colleges. Daarbij laat hij studenten buiten de bestaande kaders denken. 

Marjo van Koppen neemt studenten mee op reis om de complexe taalkundige leerstof op verschillende manieren helder en gestructureerd uit te leggen, aldus de jury. Op deze manier laat ze studenten zien hoe mooi het vakgebied is. Volgens studenten weet ze met haar openheid en enthousiasme een goede open sfeer te creëren en bijna elke student te motiveren.