Onderzoek en maatschappij

Ethiek Instituut zet morele afwegingen op een rij over klimaat en vluchtelingen
Bootvluchtelingen © iStockphoto.com/jcarillet

In de nieuwe reeks Ethische annotaties delen onderzoekers van het Ethiek Instituut wetenschappelijke inzichten uit de wijsgerige ethiek over actuele maatschappelijke kwesties met een breed publiek. Deel 1 gaat over klimaatverandering, deel 2 over de opvang van vluchtelingen.

Beatrice de Graaf geeft college over terrorisme bij DWDD University
Beatrice de Graaf geeft DWDD University college over terrorisme, 12 maart 2016

Op uitnodiging van De Wereld Draait Door gaf historicus prof. dr. Beatrice de Graaf een college over terrorisme bij DWDD University. De tv-uitzending op zaterdag 12 maart werd door 1,2 miljoen mensen bekeken. In vele media-optredens bewees De Graaf als geen ander in staat te zijn om duidelijkheid te scheppen in het terrorismedebat. Hiervoor ontving ze begin januari de Publiprijs 2015 van de Universiteit Utrecht.

Utrechtse studenten winnen Facebook Challenge met campagne ‘Dare to be Grey’ tegen extremisme

Een groep van 21 enthousiaste en betrokken studenten van de Universiteit Utrecht ontwikkelde de campagne ‘Dare to be Grey’ om de polarisatie van de samenleving tegen te gaan, en wonnen hiermee de eerste prijs in de Facebook Global Digital Challenge. De Utrechtse studenten waren de enige Nederlandse deelnemers in deze internationale wedstrijd waarin studententeams werden uitgedaagd om campagnes te ontwikkelen tegen extremisme. ‘Dare to be Grey’ geeft stem aan de grijze massa tussen de kleine groep zwart- en witdenkers die het debat meestal bepalen. Zowel online als offline verspreidde de campagne zich snel, met onder meer filmpjes van ‘grijsdenkers’, een tournee door Nederlandse steden, een bezoek aan de Amerikaanse ambassade en de ontwikkeling van een scholenproject. Het initiatief voor de campagne kwam van dr. Jacco Pekelder, universitair docent Geschiedenis van de Internationale Betrekkingen en Jorrit Steehouder, masterstudent Internationale Betrekkingen in Historisch Perspectief.

Neerlandici publiceren Personagebank: crowdsourced database van romanpersonages
Kaart Personagebank: woonplaatsen van romanpersonages

Neerlandici aan de Universiteit Utrecht hebben een crowdsourced database gepubliceerd over romanpersonages uit Nederlandstalige romans. Via de Personagebank kunnen lezers meehelpen aan onderzoek naar diversiteit in Nederlandstalige literatuur. De website is ontwikkeld door Lucas van der Deijl, student in de onderzoeksmaster Nederlandse letterkunde. Onder leiding en op initiatief van dr. Saskia Pieterse deed hij met medestudenten Roel Smeets en Marion Prinse onderzoek naar de diversiteit onder bijna 1200 personages in 170 Nederlandstalige romans. De eerste resultaten lieten onder meer zien dat vrouwelijke personages vaker laagopgeleid zijn dan mannen, en dat de meeste personages in Amsterdam wonen.

Karl Kügle leidt Europees onderzoek naar middeleeuwse opvattingen over ‘muziek uit het verleden’

Een internationaal consortium van muziekwetenschappers onder leiding van prof. dr. Karl Kügle heeft een prestigieuze HERA-subsidie van 1,2 miljoen euro ontvangen voor het project ‘Sound Memories: The Musical Past in Late-Medieval and Early-Modern Europe’ (SoundMe). Van 2016 tot 2019 onderzoekt dit consortium hoe in de late Middeleeuwen en de vroegmoderne tijd werd omgegaan met het fenomeen van 'muziek uit het verleden', en hoe dit bijvoorbeeld doelbewust werd ingezet voor politieke of religieuze doeleinden.

Miljoenensubsidie voor onderzoek naar creatieve bloei in de Gouden Eeuw
Judith Leyster, Zelfportret achter ezel, ca. 1630/32. Bron: Wikimedia Commons

De enorme productie van schilderijen, boeken, zilverwerk, muziek en keramiek uit de Gouden Eeuw van de Republiek fascineert jaarlijks miljoenen museumbezoekers. Maar hoe kwam deze explosie van creativiteit tot stand? Welke rol speelde daarbij de dynamiek tussen de verschillende creatieve industrieën, en het koopgedrag van toenmalige consumenten? Utrechtse onderzoekers gaan samen met universitaire en culturele partners een grootschalige onderzoeksinfrastructuur opzetten om datasets met gegevens over de creatieve productie en consumptie te verbinden, om interdisciplinair onderzoek naar dit raadsel mogelijk te maken. NWO kende een subsidie van ruim 3,6 miljoen euro toe voor het project, getiteld ‘Golden Agents: Creative Industries and the Making of the Dutch Golden Age’.

Bijzonder succes in NWO-subsidierondes Vrije Competitie en Promoties in de Geesteswetenschappen
NWO Geesteswetenschappen

In twee subsidieprogramma’s van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) was onze faculteit in 2016 uitzonderlijk succesvol: in de Vrije Competitie werden in januari 4 Utrechtse projecten gehonoreerd (op een landelijk totaal van 10) en in december nogmaals 8 projecten waarbij Utrechtse geesteswetenschappers zijn betrokken (op een landelijk totaal van 12), bij Promoties in de Geesteswetenschappen hebben alle 5 de Utrechtse kandidaten een beurs toegekend gekregen (van de 20 beurzen in totaal).

Mooie resultaten onderzoeksprogramma Begrijpelijke Taal
© iStockphoto.com/ismagilov

Brochures over gezondheid, bijsluiters, hypotheekvoorwaarden, overheidsformulieren: ze zijn vaak moeilijk te begrijpen voor de burger. Binnen het onderzoeksprogramma Begrijpelijke Taal werd in de afgelopen jaren onderzoek gedaan naar factoren die de begrijpelijkheid van communicatie beïnvloeden. Bovendien is onderzocht hoe we deze inzichten in effectief advies kunnen omzetten. Tijdens de slotconferentie werden onder andere Utrechtse projecten gepresenteerd over financiële communicatie, over de rol van stemadvieshulpen (KiesKompas) in politieke communicatie en over een nieuwe leesbaarheidsformule voor het Nederlands.

Drie Geesteswetenschappers ontvangen prestigieuze beurs
V.l.n.r.: prof. Christian Lange, prof. Ingrid Robeyns en dr. Dirk van Miert

De European Research Council kende drie zeer selectieve Consolidator-beurzen van 2 miljoen euro toe aan prof.dr. Christian Lange (Islam en Arabisch), prof.dr. Ingrid Robeyns (Ethiek) en dr. Dirk van Miert (Cultuurgeschiedenis).

In zijn project SENSES onderzoekt Christian Lange wat de Islam heeft gedacht en geschreven over de zintuigen door de eeuwen heen. Deze vraag is actueel en belangrijk, omdat het beeld over de zintuigen interculturele ontmoetingen vaak compliceert.

De ongelijkheid in rijkdom neemt toe, diverse ecologische bronnen worden te veel gebruikt. Ingrid Robeyns onderzoekt de vraag wat een rechtvaardige verdeling is van economische en ecologische middelen. Dat gaat niet alleen om de verdeling van welvaart, maar ook over de vraag of we te veel vervuilen, te veel natuurlijke hulpbronnen gebruiken, of dat we te veel rijkdom hebben.

Dirk van Miert onderzoekt het ideaal van Open Science in de vroegmoderne tijd in Europa, hoe ging de ‘Republiek der Letteren’ - een gemeenschap van geleerden in de periode 1500-1800 die religieuze, politieke en talige grenzen oversteeg - om met het delen van kennis en hoe vormden zij een eigen culturele identiteit?

Lancering eerste integrale welvaartsindicator van Nederland
© iStockphoto.com/olaser

De welvaart van Nederlandse huishoudens is amper gestegen ondanks de economische groei de afgelopen jaren. Dit blijkt uit de Brede Welvaartsindicator, een integrale graadmeter die inzicht geeft in de ontwikkeling van brede welvaart in Nederland. De indicator meet en weegt niet alleen de economische situatie van Nederlanders, maar ook andere factoren die het welzijn bepalen, zoals werkgelegenheid, baanzekerheid, onderwijs, gezondheid, milieu, huisvesting, veiligheid, politieke participatie en geluk.

De Brede Welvaartsindicator is een initiatief van onderzoeksthema Instituties voor Open Samenlevingen (IOS) in samenwerking met RaboResearch Nederland.

Onderwijs

200 jaar Neerlandistiek

De opleiding Nederlands bestaat 200 jaar en dat werd op 8 april 2016 groots gevierd. Bijna 200 alumni en (oud-)medewerkers woonden het feestelijke programma in de Lutherse Kerk bij. Tijdens deze dag werd ook een speciaal jubileummagazine gepresenteerd: Gevoel, vernuft en verbeelding. 200 jaar Utrechtse neerlandistiek door Maurice van Lieshout.

Eerste lichting Humanities Honours studenten ontvangt certificaat
Uitreiking certificaten Humanities Honours Programme, 29 juni 2016

Drie jaar geleden is de Universiteit Utrecht gestart met het Honoursprogramma, een extra uitdagend programma naast het studieprogramma van eerstejaarsstudenten waarin verdieping in de eigen discipline, verbreding en samenwerking met andere disciplines en verbinding aan maatschappelijke thema’s centraal staan. Binnen Geesteswetenschappen nam op 29 juni de eerste lichting honoursstudenten - gestart in 2014 - het certificaat in ontvangst.

De eindpresentaties van de studenten lieten goed zien hoe ruim de toepasbaarheid van de geesteswetenschappen is. De studenten gaven blijk van maatschappelijk verantwoordelijkheidsgevoel, het vermogen om conceptueel te denken, betrokkenheid bij publieke debatten en bewustzijn van de rol van beeldvorming.

Cursussen met luistertaal
Illustratie: emdé

Vanaf studiejaar 2016-2017 biedt het departement Talen, Literatuur & Communicatie (TLC) meer dan 60 zogenaamde luistertaalcursussen aan: cursussen waarin de docent in één taal college geeft, terwijl studenten ook in een andere taal mogen meedoen. Voor studenten vormen luistertaalcursussen een verrijking van hun studieprogramma. Het departement TLC zet luistertaal in om de toegankelijkheid tot cursussen van de talenopleidingen Duits, Frans, Italiaans, Nederlands en Spaans te vergroten.

Studente Laura Cromzigt valt dubbel in de prijzen met haar bachelorscriptie
Laura Cromzigt met haar twee gewonnen bekers

Studente Kunstmatige Intelligentie Laura Cromzigt heeft op de Student Research Conference de publieksprijs en de hoofdprijs gewonnen in de categorie taal, cultuur en recht. In haar scriptie Strawson’s take on responsibility applied to AI onderzoekt zij de verantwoordelijkheid van intelligente systemen. Deelname aan de Student Research Conference is voor studenten bijzonder interessant. Hun paper wordt gereviewd door hoogleraren en bij selectie wordt hun paper gepubliceerd in het Student Undergraduate Research E-journal (SURE!) en zo beschikbaar gesteld voor een grote doelgroep.