Waarom duurzaam?

‘De Universiteit Utrecht werkt aan een betere wereld.’ Dat is de eerste zin van de missie van de universiteit. In lijn met deze missie stelde de universiteit in het strategisch plan 2016-2020 duurzaamheid centraal in haar kerntaken onderwijs en onderzoek en in de bedrijfsvoering. Inmiddels is de transitie naar een duurzame samenleving een van dé opgaves van onze tijd geworden. Landen als Ierland en het Verenigd Koninkrijk spreken van een ‘klimaatcrisis’ onder druk van publiek protest. De 16-jarige klimaatactiviste Greta Thunberg staat op de cover van Time Magazine en Nederland heeft sinds 2017 een klimaatminister.

Wat is de opgave?
Allereerst gaat het over klimaatverandering en het verminderen van uitstoot van broeikasgassen om onder de 2 – liefst 1,5 - graden temperatuurstijging te blijven. 195 landen spraken dit in 2015 af in het Klimaatakkoord van Parijs. Uit IPCC rapporten - waaraan ook wetenschappers van de Universiteit Utrecht bijdroegen - blijkt dat een stijging van meer dan 2 graden deze eeuw vergaande gevolgen zal hebben voor de mensheid. Volgens hetzelfde IPCC stevent de wereld nu af op een temperatuurstijging van 3 graden.

De uitdaging is groter dan louter klimaatverandering. De zeventien Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties (2015) laten de breedte zien van de sociale, economische en ecologische uitdagingen van dit moment. Het zijn óók onderwerpen als soortenrijkdom, toegang tot schoon drinkwater, onderwijs en gendergelijkheid die de wereld een flinke opdracht geven voor het jaar 2030.

Planetaire grenzen
Dat de situatie ernstig is, wordt duidelijk wanneer je de problematiek bekijkt vanuit de theorie van de planetaire grenzen. In 2009 introduceerden Rockström en Steffen* negen grenzen waarbinnen de mensheid moet bewegen om duurzaam gebruik te kunnen blijven maken van de hulpbronnen die de aarde vooralsnog te bieden heeft. Veel van deze grenzen zijn overschreden: temperatuurstijging, biodiversiteitsverlies en stikstofgehalte bevinden zich op een gevaarlijk niveau.

Een belangrijke grens betreft onze ecosystemen en de mate van biodiversiteitsverlies ver weg én dichtbij. Wereldwijd is sprake van een massa extinctie van diersoorten. Ook luidde een brede coalitie in het Deltaplan Biodiversiteitsherstel in 2018 de noodklok over de staat van de Nederlandse natuur. De urgentie om te handelen is groot. De vraag is welke rol een universiteit kan spelen in deze uitdaging. 

Universiteit Utrecht als veranderkracht
In 383 jaar tijd heeft de Universiteit Utrecht aan de wieg gestaan van een groot aantal ontdekkingen en wetenschappelijke doorbraken. Generaties aan studenten zijn door de universiteit opgeleid en leveren nu op hun beurt een bijdrage aan de maatschappij. De universiteit van vandaag is geen ivoren toren en zich zeer bewust van haar positie in de maatschappij. Een publieke instelling die op thema’s als duurzaamheid daadwerkelijk kan optreden als veranderaar. Terwijl wetenschappers binnen het strategisch thema Pathways to Sustainability werken aan oplossingen voor onder meer de klimaatcrisis en biodiversiteitsverlies, wil de universiteit dat iedere student in aanraking komt met duurzaamheidsthema's, ongeacht de studierichting. Dit bewustzijn neemt de student vervolgens mee zodra deze de maatschappij ingaat.

Met onderzoek en onderwijs als core business en een brede maatschappelijke verantwoordelijkheid, is het logisch dat dit effect heeft op de bedrijfsvoering en het beheer van de campus. Ook hier komt de mogelijke rol van een universiteit als veranderaar aan het licht. De universiteit beheert niet alleen eigen gebouwen, maar is medeverantwoordelijk voor het hele Utrecht Science Park; een plek waar zo’n 27.000 mensen werken.  

Living Lab
Binnen de context van duurzaamheid, werkt de universiteit aan het integreren van deze drie rollen: onderzoek, onderwijs en bedrijfsvoering. Het streven is de universiteit als één Living Lab te laten functioneren waar onderzoekers, studenten en beheerders samen werken aan oplossingen voor een duurzame campus en daarmee samenleving.

Dit verslag laat zien wat de Universiteit Utrecht bijdraagt op het terrein van duurzaamheid. Er ligt een heel grote opgave voor de komende periode. Kijk hier wat de Universiteit Utrecht in 2019 en de jaren erna gaat doen. 

 

* Johan Rockström van het Stockholm Resilience Centre en Will Steffen van de Australian National University leiden een groep van aardsysteem- en milieuwetenschappers.