Living Labs

Living Labs* verbinden de wetenschap met de praktijk, door onderzoek te koppelen aan maatschappelijke kwesties dichtbij. Een voorbeeld daarvan is de koppeling tussen de bedrijfsvoering van een universiteit met de inhoud van onderwijs en onderzoek. Veel operationele kwesties zijn geschikt om ‘levend onderzoek’ voor te doen. Door Living Labs uit te voeren, krijgen studenten de kans positieve invloed uit te oefenen op de eigen organisatie. Andersom biedt de wetenschap (die binnen handbereik is) een unieke mogelijkheid om de bedrijfsvoering te verbeteren en effectiever te verduurzamen.

Green Office Living Labs

Indicatoren

Om de verbinding tussen bedrijfsvoering met onderwijs en onderzoek te meten, wordt ten eerste het aantal jaarlijks afgeronde living lab projecten bij de Green Office geteld. Dit zijn projecten waarin studenten duurzaamheidsvraagstukken uit de organisatie onderzoeken als onderdeel van hun studie. Daarnaast is er in dit hoofdstuk aandacht voor andere duurzame living lab projecten, die onafhankelijk van de Green Office plaatsvinden.

KPI’s voor het meten van de verbinding onderwijs, onderzoek en bedrijfsvoering en duurzaamheid

3.1 Living Lab projecten

In 2019 hebben studenten zestien Green Office Living Lab opdrachten uitgevoerd en afgerond; daarnaast zijn er zes in 2019 gestart die in 2020 worden afgerond. De beoordelingscijfers die aan de projecten worden toegekend door de docenten van de betreffende vakken ontbreken helaas, die zullen volgend jaar weer worden opgenomen in dit rapport.

Onafhankelijk van de Green office liepen er in 2019 zeven andere Living Lab projecten, die niet door studenten werden uitgevoerd. Zes van de zeven projecten lopen in 2020 door. Vijf van de zeven projecten worden uitgevoerd onder leiding van het Utrecht Sustainability Institute (USI). Dit onderzoekinstituut, verwant aan de Universiteit Utrecht, realiseert onderzoeks- en innovatieprojecten gericht op het duurzaam omgaan met energie, water en grondstoffen in de stad en de regio. Op de website is meer informatie te vinden over deze projecten.

Het project Biodiversity and Climate Variability Experiment (BioCliVe) is een initiatief van verschillende biologen en ecologen werkzaam bij de Universiteit Utrecht: in de Botanische Tuinen bootsen zij natuurlijk grasland na en onderzoeken hierin het effect van een veranderend klimaat in combinatie met verlies van biodiversiteit.

Activiteiten 2019

  • Het Utrecht Sustainability Institute is in 2019 de Living Lab Smart Solar Charging gestart. Samen met hoogleraar Wilfried van Sark, Robin Berg en nog een tiental partijen onderzoeken zij de implementatiemogelijkheden van Smart Solar Charging. In verschillende zogenaamde proeftuinen wordt lokaal opgewekte zonne-energie in elektrische auto’s opgeslagen via slimme laadpalen. Deze manier van energie opwekken, opslaan en terug leveren creëert flexibele opslagcapaciteit die pieken op het elektriciteitsnet reduceert.
  • Op basis van de resultaten van een Green Office Living Lab stapt de universiteit over op gerecycled papier voor alle printers.
  • In september 2019 is het Future Food Lab in de Educatorium kantine geopend. Omwille van doorontwikkeling en continue verbetering zijn er in 2019 verschillende Green Office Living Labs uitgevoerd voor het Future Food Lab. Binnen het Future Food Lab verkennen studenten, wetenschappers, medewerkers en de cateraar van de universiteit samen duurzaamheidsvraagstukken. Dit initiatief is een samenwerking tussen de cateraar, Future Food Utrecht en de Green Office.
  • Voor de CO2-footprint van de Universiteit Utrecht heeft een groep studenten onderzocht welke CO2-uitstoot nog geen onderdeel uitmaakte van de totale CO2-footprint. De resultaten van deze Green Office Living Lab laten zien dat er met name op vliegverkeer van studenten meer uitstoot is dan de universiteit nu meerekent in de eigen voetafdruk.
  • Op basis van de resultaten van een Green Office Living Lab onderzoek naar klimaatbestendige gebouwen start de universiteit een pilot met duurzame bouwmaterialen.

Vooruitblik 2020

  • Een diverse groep van wetenschappers, ondersteunend personeel en partners van de universiteit werken aan een biodiversiteitsplan voor het Utrecht Science Park. Ecologisch onderzoeksbureau Dactylis presenteert in 2020 onderzoeksresultaten, op basis waarvan de universiteit tweede helft 2020 een aanpak presenteert om de biodiversiteit te beschermen en versterken.
  • Het renovatieconcept ‘Inside Out’ maakt portiekflats energieleverend in plaats van energieslurpend. De projecteigenaar, het Utrecht Sustainability Institute werkt voor de uitvoering van deze Living Lab samen met de Universiteit Utrecht, Hogeschool Utrecht en maatschappelijke partners zoals Bo-Ex en de Gemeente Utrecht. In 2020 is de eerste ‘Inside Out’ renovatie gereed van een flat in de Utrechtse wijk Overvecht. Deze flat dient als prototype. De projectpartners gaan in deze flat bijhouden hoeveel energiewinst er wordt behaald en hoe bewoners erop reageren. De geleerde lessen worden meegenomen in de renovatie van volgende flats.
  • De directie Vastgoed & Campus heeft onderzoeker Marvin Spitsbaard van het Copernicus Instituut aangesteld. Spitsbaard gaat onderzoek doen naar het meetbaar maken van potentiële vermeden milieu-impact** door circulaire renovatiestrategieën toe te passen. Ook bekijkt hij op welke manier dit bijdraagt aan de Sustainable Development Goals. Binnen dit onderzoek zal hij zich specifiek op het Willem C. van Unnikgebouw richten. Dit gebouw wordt in de komende jaren onderworpen aan grondige renovatie.

*Living Labs zijn projecten die (overwegend) uitgevoerd worden door UU-studenten. Living labs beginnen altijd met een vraag uit de praktijk/ bedrijfsvoering.

**Milieu-impact is het totaalplaatje van het effect dat een project op het milieu heeft. Dit omvat o.a. CO2-uitstoot, maar kijkt bijvoorbeeld ook naar de gevolgen voor de biodiversiteit.