Duurzaamheid en onderzoek

Op welke manier levert het onderzoek van UU wetenschappers een bijdrage aan de transitie naar een duurzame samenleving? Uit de missie van de universiteit:

‘We leven in een snel veranderende wereld. Mondiale vraagstukken zijn complex: ze beperken zich niet tot generaties of werelddelen en kunnen niet opgelost worden vanuit één perspectief. Thema’s als klimaatverandering, welvaartsdeling en gezond leven vereisen een interdisciplinaire aanpak. Wetenschappelijke inzichten zijn nodig voor het oplossen van deze vraagstukken.’

In de contouren van het Strategisch Plan 2020-2025 noteert de universiteit:

‘Studenten en medewerkers dragen bij aan een betere wereld. Onze missie en de Sustainable Development Goals zijn integraal onderdeel van ons onderwijs, onderzoek, impact en bedrijfsvoering.’

Pathways to Sustainability Conference 2019

Indicatoren

Het doel van de indicatoren in dit duurzaamheidsjaarverslag is om met cijfers te kunnen meten hoe het gaat met de verduurzaming van de Universiteit Utrecht. In uitzondering hierop worden in het hoofdstuk Duurzaamheid in onderzoek geen cijfers gegeven. Niet alleen is duurzaamheid in onderwijs en onderzoeklastig te kwantificeren, ook de UU tekende in 2019 de ‘San Francisco Declaration on Research Assessment’ waarin de universiteit verklaart om voortaan minder kwantitatief en meer kwalitatief naar onderzoek te kijken. Deze verklaring (DORA) is erop gericht om bij de beoordeling van onderzoek en onderzoekers niet meer af te gaan op bibliometrische indicatoren (zoals publicaties en citaties), maar meer een holistische, kwalitatieve benadering toe te passen.

De universiteit integreert duurzaamheid in het onderzoek door:

  • Een van de vier strategische thema’s van de universiteit is Pathways to Sustainability. De focus van dit thema is het ontwikkelen van integrale oplossingen die bijdragen aan een eerlijkere en duurzamere toekomst voor iedereen. Ook in de andere thema’s (Life Sciences, Dynamics of Youth en Institutions for Open Societies) wordt veel onderzoek gedaan dat bijdraagt aan de Sustainable Development Goals (SDG’s).
  • Het Copernicus Instituut voor Duurzame Ontwikkeling is gericht op transdisciplinair onderzoek naar duurzame transformatie.
  • Het Centre for Global Challenges (UGlobe) belicht mondiale uitdagingen vanuit de samenhang tussen mensenrechten, conflict & veiligheid, duurzaamheid en gelijkheid.
  • Het Institute for Environmental Biology ontwikkelt duurzame oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen zoals voedselzekerheid, de ecologische gevolgen van een veranderend klimaat en bescherming van onze natuurlijke hulpbronnen.
  • Het Utrecht Centre for Water, Oceans and Sustainability Law onderzoekt het recht van water, milieu, klimaat en duurzaamheid.
  • Het Institute for Marine and Atmospheric research Utrecht (IMAU) onderzoekt de oceanen, atmosfeer en cryosfeer om bij te dragen aan oplossingen voor klimaatverandering.
  • Het Social Entrepreneurship Initiative (SEI), stimuleert onderwijs en onderzoek op het gebied van sociaal ondernemerschap.
  • De UU werkt intensief samen met het Nederlands Instituut voor Onderzoek op Zee (NIOZ).
  • In de Urban Futures Studio werken wetenschappers met uiteenlopende achtergronden aan positieve toekomstscenario’s voor steden. De Urban Futures studio is een broedplaats voor inventieve, interdisciplinaire benaderingen.

Activiteiten 2019

Dit overzicht is een kleine greep uit de vele academische prestaties in 2019 gericht op duurzaamheid.
 

  • UPlasticS3 netwerk van start (Jan 2019) Plasticafval is een groot milieuprobleem; zowel in omvang als in complexiteit. In het Utrechtse Plastic Sources, Sinks and Solutions (UPlasticS3) netwerk werken onderzoekers met uiteenlopende achtergronden aan interdisciplinaire oplossingen voor dit probleem. De onderzoekers ontmoetten elkaar op de lancering van ‘Skyscraper’ (plastic walvis) begin 2019 in Utrecht. De initiator, oceanograaf Erik van Sebille, is tevens de persoon achter de ‘plasticsoep’-website. Daarop vinden scholieren wetenschappelijke informatie over het plasticprobleem in begrijpelijke taal.
     
  • Pathways to Sustainability conference 2019 (Jan 2019) Bijna 500 deelnemers volgden de keynotes van o.a. Diederik Samsom en Harvard professor Sheila Jasanoff.
     
  • De oogst van 7 maanden oceaanonderzoek: presentatie eindverslag NICO-expeditie (Feb 2019) De NICO-expeditie (Netherlands Initiative Changing Oceans) was een wetenschappelijke cruise waarop meer dan 100 wetenschappers van 20 organisaties de veranderende oceanen onderzochten. De honderden water- en sedimentmonsters worden nu nog onderzocht in het lab. De eerste resultaten leidde tot de ontdekking van bijvoorbeeld ongebruikelijke blauwalgenmatten die de koraalriffen voor de kust van Bonaire verstrikken, oceaanschimmels die mogelijk gebruikt kunnen worden voor de ontwikkeling van nieuwe medicijnen of brandstof en de aanwezigheid van plastic in de hydrothermale bronnen in de Azoren, de mogelijke bronnen waar het leven op aarde ooit is begonnen.
     
  • Publiek-private samenwerking richt zich op klimaatdoelen 2050 (Feb 2019) In een nieuw lab voor duurzame chemie ontwikkelen onderzoekers samen met de chemische sector nieuwe brandstoffen en materialen. De chemische industrie wil hiermee bijdragen aan de oplossing van het klimaatprobleem. Het nieuwe lab is onderdeel van het Advanced Research Center Chemical Building Blocks Consortium (ARC CBBC) onder leiding van UU hoogleraar Bert Weckhuysen.
     
  • 1,4 miljoen euro voor extra NESSC-klimaatonderzoekers (Maart 2019) Het onderzoeksprogramma Netherlands Earth System Science Centre (NESSC) ontvangt 1,4 miljoen euro als extra bijdrage voor onderzoek naar klimaatverandering. De subsidie, toegekend vanuit het Europese Marie Skłodowska-Curie COFUND-programma, co-financiert dertien internationale promovendi.
     
  • VN-rapport: Milieudoelen niet haalbaar zonder drastische omslag (Maart 2019) Om de internationaal afgesproken milieudoelen, bijvoorbeeld in het akkoord van Parijs, te halen is een drastische omslag nodig, concludeert de zesde Global Environment Outlook (GEO-6). Paul Lucas van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en prof. dr. Detlef van Vuuren (PBL en UU) coördineerden de scenario-analyses in het rapport.
     
  • Utrechtse onderzoekers helpen Vietnam klimaatbestendig te worden (april 2019) Minister Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Waterbeheer opende het 'Climate Proof Vietnam'-programma in Hanoi. Dit programma onder de leiding van de TU Delft biedt Vietnam ondersteuning bij het opzetten van nieuwe en aantrekkelijke curricula op twee Vietnamese universiteiten op het gebied van watermanagement zodat meer jonge Vietnamezen zullen kiezen voor dit vakgebied. Fysiek geografen Esther Stouthamer en Maarten van der Vegt leveren expertise vanuit de UU.
     
  • Nieuwe samenwerking voor klimaatbestendige delta’s in de global South (Mei 2019) Op 8 mei organiseerde de UU in samenwerking met Deltares, RVO en LANDac een bijeenkomst voor het ‘Dutch Diamonds in the Deltas’-onderzoeksprogramma waarin wetenschappers en maatschappelijke stakeholders gezamenlijk op zoek gaan naar duurzame delta interventies in de global South.
     
  • European Environmental Law Forum-Conference in Utrecht (Aug 2019) Meer dan 150 internationale rechtsgeleerden namen deel aan deze conferentie. De 7e EELF-conferentie leverde een belangrijke bijdrage aan het debat over de rol van juridische instrumenten in de transitie naar een low-carbon circulaire economie, duurzaam watermanagement en het behoud van biodiversiteit.
     
  • Utrechts onderzoekers betrokken in alle zes gehonoreerde Zwaartekracht-consortia Een nieuw consortium onder leiding van hoogleraar Milieu-epidemiologie en Exposoom-analyse Roel Vermeulen gaat onderzoeken welke factoren uit het dagelijkse leven belangrijk zijn voor onze gezondheid en hoe deze factoren werken. Daarvoor kreeg het consortium 17,4 miljoen euro toegekend vanuit het prestigieuze Zwaartekrachtsprogramma van NWO.
     
  • Alliantie met TU Eindhoven, WUR en UMCU van start (Sep 2019) In september maakten UU, UMC Utrecht, TU Eindhoven en Wageningen University & Research hun nieuwe strategische alliantie bekend. De focus van deze alliantie komt te liggen op gebieden waar veel impact voor de samenleving te bereiken is; bijvoorbeeld systeemtransities op het gebied van energie, voeding, gezondheid en een circulaire samenleving. 
     
  • Utrecht Young Academy in actie (Sep. 2019) In september 2019 riep de Utrecht Young Academy (UYA) – een selecte groep van enthousiaste en ambitieuze jonge academici aan de Universiteit Utrecht - de klimaatnoodtoestand uit. De UYA sloot zich daarmee aan bij duizenden wetenschappers wereldwijd die beamen dat de zorgen van de klimaatstakers gerechtvaardigd zijn.
     
  • UU betrokken bij uitvoeringspilot klimaatbestendige wijken in de regio Utrecht (Sep 2019) De samenwerking tussen verschillende partners in de stad Utrecht rondom het Skyscraper project - de plastic walvis die in de Catharijnesingel geplaatst werd - was de aanloop voor onderzoekers van de faculteiten Recht, Economie, Bestuur & Organisatie en Geowetenschappen om deel te nemen aan een project van de regio Utrecht om vijf Utrechtse woonwijken bestendig te maken tegen extreme weeromstandigheden.
     
  • Utrecht onderzoekt bouwmaterialen op basis van schimmels (Sep 2019) Nieuw bouwmateriaal op basis van schimmels. Dat is het idee achter het Fungar-project, een samenwerking tussen Utrecht, Denemarken, Verenigd Koninkrijk en Italië. Het Fungar-project ontving 2,85 miljoen euro vanuit het Europese Horizon 2020-programma, waarvan 720.000 euro naar microbioloog Han Wösten en scheikundige Marc Baldus van de Universiteit Utrecht gaat.
     
  • Hoogleraar Backes veelgevraagd commentator stikstofcrisis Chris Backes, hoogleraar omgevingsrecht aan de Universiteit Utrecht werd in 2019 door landelijke media vaak bevraagd over (Europese) juridische aspecten van de stikstofcrisis. Hij gaf duiding in o.a. het NOS Journaal, EenVandaag, het Financieele Dagblad en het NRC Handelsblad. 
     
  • Nieuwe hub over circulaire economie en maatschappij (Nov 2019) Het Strategische thema Pathways to Sustainability lanceerde een nieuwe onderzoekshub 'Towards a Circular Economy and Society'. De universiteit wil een levendige gemeenschap bouwen voor interdisciplinair onderzoek naar de circulaire economie en tegelijkertijd de UU neerzetten als een broedplaats voor innovatief onderzoek en onderwijs op dit gebied.
     
  • KNAW Early Career Award Niko Wanders (Nov. 2019) Fysisch geograaf Niko Wanders heeft een KNAW Early Career Award toegekend gekregen voor zijn onderzoek naar weersextremen. Niko onderzoekt de interactie tussen extreme droogte, neerslag, klimaatverandering en menselijk watergebruik.
     
  • Nieuwe publiek-private samenwerking voor onderzoek naar ziekteresistente spinazie (Nov 2019) De Topsector Tuinbouw & Uitgangsmaterialen heeft bijna 1 miljoen euro toegekend aan Utrechtse plantenwetenschappers en bioinformatici vanuit voor een onderzoeksproject naar valse meeldauw, de belangrijkste ziekteverwekker van spinazie. In het project werken UU’ers Guido van den Ackerveken, Ronnie de Jonge en Michael Seidl samen met vier zaadveredelingsbedrijven.
     
  • Miljoenen voor onderzoek naar grootschalige energieopslag (Dec 2019) NWO heeft 10 miljoen toegekend aan een interdisciplinair onderzoek naar grootschalige energieopslag. Chemicus Petra de Jongh is een van de trekkers van dit RELEASE-consortium (Reversible Large-scale Energy Storage). Het consortium gaat nieuwe technologische mogelijkheden op het gebied van waterstofproductie, koolwaterstofproductie uit CO2 en flowbatterijen onderzoeken.
     
  • ERC Consolidator Grant Sander Thomaes (en 6 andere UU-onderzoekers) (Dec 2019) Ontwikkelingspsycholoog Sander Thomaes gaat met een beurs van de European Research Council (ERC) doormiddel van interventies onderzoeken hoe middelbare scholieren zich eco-vriendelijker kunnen gaan gedragen, zodat de idealen die ze weldegelijk hebben meer in overeenstemming komen met hun gedrag.

Voor nog meer UU duurzaamheidsonderzoek kunt u op de UU SDG website terecht, of op de nieuwspagina over duurzaamheidsonderzoek.

Nieuwe leerstoelen in 2019 die bijdragen aan Strategisch Thema Pathways to Sustainability

  • Leerstoel Sea Level Change and Coastal Impacts bij de faculteit Geowetenschappen en de faculteit Betawetenschappen, Prof. Dr. R.S.W. van de Wal.
  • Bijzondere leerstoel Global water and food security’ bij de faculteit Geowetenschappen, vanwege het International Institute for Applied Systems Analysis (IIASA) Prof.dr. Y. Wada.
  • Leerstoel ‘Mountain water resources, hazards and climate change’ bij de faculteit Geowetenschappen, Prof.dr. W.W. Immerzeel.
  • Leerstoel ‘Integrated Assessment Modelling of Global Environmental Change’ bij de faculteit Geowetenschappen, Prof.dr. D.P. van Vuuren
  • Leerstoel ‘Climate System Science’ bij de faculteit Geowetenschappen, Prof.dr.ir. W. Hazeleger
  • leerstoel ‘Materials for Catalysis, Energy Conversion and Storage’ bij de faculteit Betawetenschappen, Mw.prof.dr. P.E. de Jongh.
  • Leerstoel ‘Theory of Nanoscale Systems’ bij de faculteit Betawetenschappen, Prof.dr. R.A. Duine.
  • Bijzondere leerstoel “Publieke organisatie van het (decentrale) waterbeheer” vanwege de Stichting Schilthuisfonds bij de faculteit Recht, Economie, Bestuur en Organisatie, Prof.dr. H.J.M. Havekes.
  • Leerstoel ‘Sustainable Business’ bij de faculteit Geowetenschappen, Prof.dr. N.M.P. Bocken
  • Bijzondere leerstoel ‘Ordening van Energiemarkten’ bij de faculteit Recht, Economie, Bestuur en Organisatie vanwege TNO, Mw. prof.dr. A. Huygen.
  • Leerstoel ‘Urban Living en social networks’ bij de faculteit Geowetenschappen, Mw. Prof.dr. B. Völker.

Vooruitblik 2020

Duurzaamheid wordt steeds belangrijker, ook in het onderzoek. Zo gaat in 2020 de alliantie van UU, UMCU, TU Eindhoven en WUR officieel van start, de eerdergenoemde consortia zoals Exposome gaan hun onderzoek opzetten en geleidelijk uitbouwen. In maart 2020 lanceerde de Utrecht Young Academy de Climate Action Pledge tijdens de Pathways to Sustainability conferentie. Het CvB nam deze pledge in ontvangst en werkt dit in 2020 verder uit. In juni zal het International SDG Research Symposium (virtueel) in Utrecht plaatsvinden. Tot slot overweegt de UU in 2020 mee te doen in de Times Higher Education Impact Ranking.