De universiteit wordt afvalvrij: Op zero waste-expeditie met contractmanager Marije Elschot

Bij afval op een universiteit denk je misschien aan een pen die je weggooit omdat deze het niet meer doet, of een leeg koffiebekertje na je tentamen. Maar het meeste afval produceert de universiteit achter de schermen: kartonnen dozen, piepschuim en plastic noppenfolie uit de logistiek, groen- en snoeiafval uit de Botanische Tuinen, etensresten van de cateringlocaties en kapotte of afgedankte elektronische apparaten. In 2019 werd hiervan 56% gered van de afvalberg.

Voor de universiteit in 2030 volledig afvalvrij is, moet er dus nog wel het een en ander gebeuren. Gelukkig is Marije Elschot er om te zorgen dat dit gaat lukken. Hoe dan? Simpel. Door alle leveranciers met elkaar in een kamertje te zetten, ze collectief verantwoordelijk te maken voor het afval dat zij naar de universiteit brengen en ze samen te laten kijken waar het minder kan. Want: 'De beste manier van afval verminderen, is afval voorkomen.' Welkom bij de zero waste-expeditie van Marije Elschot; contract- en leveranciersmanager bij het Facilitair Service Centrum.

Marije Elschot

Afval voorkomen, hoe doe je dat?

Door te kijken via wie dit afval bij de universiteit terechtkomt. Elschot: 'Dan heb ik het niet over de student die een blikje cola weggooit, maar over de partij die de automaten levert waar die blikjes in zitten.' Die partij, MAAS, maakt deel uit van een lange lijst leveranciers waarmee de universiteit contracten heeft lopen. Samen leveren zij zo’n beetje alles wat je op de universiteit om je heen ziet. Van de beamer in de collegezaal tot de bos bloemen bij het afscheid van een collega. Met vijftien van deze leveranciers startte het Facilitair Service Centrum in 2019 de zero waste-coalitie. Afvalverwerker Renewi stuurde zero waste-coach Gilbert om het proces te begeleiden. De coach trapte af met een heldere boodschap: 'Iedereen in deze ruimte is indirect verantwoordelijk voor een deel van het afval van de universiteit. Dit betekent dat iedereen in deze ruimte ook een stuk van de oplossing in handen heeft.' Daarmee was de toon gezet. Ineens hadden de vijftien aanwezige leveranciers en de universiteit een gezamenlijke missie.  

In de coalitie brengt iedere deelnemer in kaart wat er bij diens processen en werkzaamheden vrijkomt aan producten en verpakkingen. Vervolgens wordt nagedacht over manieren om deze materialen te verminderen. Elschot: 'Het belangrijkste aan deze coalitie is dat wij als opdrachtgever ruimte geven om de huidige spelregels bij te stellen.' Beter en slimmer samenwerken wordt zo mogelijk. Het prikkelt de leverancier om zijn werkproces of verdienmodel bij te stellen. 'En dat is hard nodig, willen we processen circulair kunnen maken.'

Uit de koker van de coalitie

Tot dusver kan zero waste-coach Gilbert trots zijn. Lyreco, kantoorartikelenleverancier van de universiteit, startte een pilot in het Androclusgebouw voor het inzamelen van afgedankte kantoorartikelen. Op verschillende plekken in het gebouw kun je als medewerker je lege pen of kapotte perforator kwijt in een inzamelbak. Voorheen eindigde dit soort spullen vaak bij het restafval. Nu neemt Lyreco het mee voor hergebruik, reparatie of recycling. De leverancier was op dreef en ging in één adem door naar zijn verpakkingen. Inmiddels komen pennen niet meer in een kartonnen doos, maar per bos met een elastiekje eromheen. Verpakkingen die nog wel nodig zijn, worden zoveel mogelijk mee teruggenomen en hergebruikt.

Het eerdergenoemde bijstellen van de spelregels bracht ook iets in beweging voor Bechtle; leverancier van IT-middelen als muizen, toetsenborden en laptops. Voorheen had de universiteit als voorwaarde dat artikelen direct geleverd moesten worden. 'Dan kwam de muis alvast vooruit en volgde de laptop een week later.' Toen dit voorbijkwam in de coalitie werden er veelbetekenende blikken uitgewisseld. Dit moest anders. De universiteit paste haar spelregels aan en inmiddels gaat bij Bechtle alles in één doos op de post. Het scheelt aardig wat verpakkingsmateriaal en ritjes met de bestelbus.

Een gedeelde verantwoordelijkheid

Soms werden er kritische vragen gesteld. Zo ook de eeuwenoude kwestie: ‘Wie gaat dit betalen?’ Elschot, stellig: 'We trekken hierin gezamenlijk op. Dat dingen anders moeten in de wereld, is inmiddels duidelijk. Vermindering van de afvalberg is een gedeelde verantwoordelijkheid.' Ze is even stil en voegt dan toe: 'Weet je, het sterke is dat de impact van de coalitie reikt tot buiten de universiteit. Leveranciers krijgen er zelf ook energie van. Van sommige van hen krijgen we terug dat ze bij ons opgedane ideeën nu ook hebben geïntroduceerd bij andere klanten.'

Ook Elschot zelf neemt de zero waste-gedachte mee tot buiten de universiteit. 'Ik ben thuis de afvalexpert geworden. Mijn vriend kijkt me regelmatig vragend aan voordat hij iets weggooit.' Grappend:
'Je kunt je voorstellen dat dit een enorme druk op mijn schouders legt.' We nemen afscheid; Elschot moet weer door. Ook in tijden van thuiswerken zet ze haar missie voor een afvalvrije universiteit voort. Met haar aanstekelijke energie moet het lukken. Nooit gedacht dat praten over afval zo verfrissend kon zijn.

Andere projecten uit de zero waste-coalitie om afval te verminderen:
  • Verhuisdienst Convoi werkt met herbruikbare hoezen voor onderzoeksapparatuur en beeldschermen.
  • Cateraar Vineyard in het Academiegebouw vraagt bij een bestelling meer informatie aan de klant om voedselverspilling te voorkomen.
  • MAAS, leverancier van koffie-, frisdrank- en snoepautomaten, verhoogt de korting op koffie en thee bij gebruik van een eigen beker van 5 naar 10 cent.

Lees meer over dit onderwerp in het themahoofdstuk afval.