Next Stop: Connecticut (VS) - Ellen Thomas en Joop Varekamp

Wat is jullie mooiste herinnering aan je tijd aan de Universiteit Utrecht?

"Dat we elkaar tegenkwamen", roepen Ellen en Joop in koor. "We ontmoetten elkaar tijdens een les geochemie in 1968", vertelt Joop. Een stel werden ze een jaar later tijdens hun eerstejaars veldwerk in de zonovergoten heuvels van de Provence. "Romance in de Provence", aldus Joop. Ellen vult hem aan: "Ik heb ook heel goede herinneringen aan de vrijheid van het studentenleven. Ik kom uit Hengelo, Joop uit Eindhoven. Zeker Hengelo was toen veel meer dan nu 'de provincie'. Ik herinner me nog heel goed de lichtreclames op het Neude als ik vanuit thuis weer terugkwam naar Utrecht. Maar ook het feit dat je intellectueel gezien zo veel nieuwe dingen leerde." Johan herinnert zich nog een ander bijzonder moment: "Tijdens onze introductieweek in ’68 waren we op weg naar de Dom voor een lezing voor nieuwe studenten. Onderweg kwamen we grote groepen tegen die luidruchtig aan het demonstreren waren tegen de verhoging van het collegegeld. Dat maakte indruk."

Jullie wonen nu al meer dan veertig jaar in de VS. Hoe zijn jullie daar terechtgekomen?

"Oh, dat kwam door een advertentie in de Geotimes – een van de bladen waarin je baantjes vond voor geologen", vertelt Joop. "Daarin zocht de Arizona State University een postdoctoraal onderzoeker die iets wist over geothermische energie. Ik had er een klein artikel over geschreven; ik moest mijn proefschrift nog afmaken op dat moment. Even later vertrokken we naar de VS. Dat was in 1979, nadat we allebei op dezelfde maandagmiddag waren gepromoveerd." 

Ellen vervolgt: "Na al die jaren vonden we het in Utrecht toch wat benauwd worden met altijd maar dezelfde professoren en ideeën. Andere universiteiten in Nederland werden eerder gezien als competitie, en onderling contact tussen wetenschappers werd niet altijd aangemoedigd. Daar komt nog bij dat het in die tijd aanzienlijk moeilijker was voor een vrouw om een baan te vinden. Dus we hadden afgesproken: wie van ons als eerste een baan vindt, neemt hem. En dus ging ik gewoon mee met Joop. De professor die hem in de VS had aangesteld, had begrip voor de situatie en hielp mij ook aan een baan. Dankzij mijn werk met microfossielen kon ik al goed met een elektronenmicroscoop werken, en zo kwam het dat ik me een paar jaar met luchtvervuilingsdeeltjes heb beziggehouden."

Jullie hebben allebei een succesvolle carrière opgebouwd, ondertussen ook nog twee kinderen opgevoed en veldwerk gedaan op de meest afgelegen plekken in de wereld. Hoe hebben jullie dat gefikst?

"Kijk, toen we jong waren hadden we volop energie. Maar allebei een baan vinden in ons vakgebied op dezelfde locatie was niet eenvoudig. Heel graag hadden we een duobaan willen delen, dat is pas in 2015 gelukt, tegen het eind van onze carrières. Hoe dan ook, we besloten dat we 'come hell or high water' wel een oplossing zouden vinden en dat we de rest van ons leven bij elkaar zouden blijven." En zo is het gegaan. Toen er in 1982 een vulkaan in Mexico uitbrak, zat Joop er een dag later om onderzoek te doen. In 1984 leidde hij in samenwerking met de VU, de UU en de UvA de sectie vulkanologie van de grote Nederlandse Snellius II-expeditie naar Indonesië. Toen hun zoon, de oudste van de twee kinderen, een half jaar oud was, kon Ellen mee op een onderzoeksexpeditie naar Antarctica. "Ga maar", zei Joop destijds, en dat deed ze. Hij redde zich wel met de baby. 

En toen zij een baan kreeg aan Cambridge University in het Verenigd Koninkrijk nam hij daar een sabbatical. "Maar eerlijk", zegt Joop, "Ellen heeft qua carrière wel de meeste offers gebracht. Woon-werk verkeer van 100 mijl tussen Middletown en Columbia University (New York) waar ze een interessante onderzoeksbaan bekleedde, bleek niet meer te doen met kinderen. Ik had al een baan als hoogleraar aan Wesleyan University hier in Connecticut. Toen werkte zij een tijdje in een wetenschapsmuseum voor kinderen." Ellen: "Voor een internationaal onderzoeksprogramma dat boringen in de diepzee deed (IODP), kon ik zelf onderzoeksvoorstellen schrijven en invulling geven aan mijn eigen rol. Zo kon ik een tijd parttime werken en kreeg ik uiteindelijk een onderzoekspositie op Yale Universiteit in Connecticut." 

Joop wil graag nog iets kwijt: "Ellen kreeg vaak te horen dat geologie geen vak is voor vrouwen. Ondanks alle tegenwerking is zij er toch in geslaagd om internationaal een van de meest gewaardeerde micropaleontologen te worden en werden haar belangrijke prijzen toegekend zoals de Maurice Ewing Medal." Hij is er niet alleen trots op, hij hoopt ook dat jonge vrouwelijke studenten Geologie zich erdoor laten inspireren.

Wat heeft jullie geholpen bij belangrijke beslissingen?

"Veel studenten denken dat je je leven grotendeels kunt plannen. Maar het grootste deel kun je juist niet plannen", zegt Ellen. "Er zijn dingen die je niet in de hand hebt, die gebeuren gewoon. Realiseer je dat. Probeer de geestelijke flexibiliteit te hebben om mee te gaan in wat zich aandient. Ons leven hangt aan elkaar van serendipiteit. Ook binnen de wetenschap kwamen er heel veel verschillende onderwerpen op ons pad." Joop is het daar van harte mee eens. "Mijn advies: als zich een goede kans voordoet, denk er niet twee keer over na, maar doe het gewoon! Wesleyan University was ook geen bewuste keuze, maar uiteindelijk ben ik er 38 jaar met veel plezier hoogleraar gebleven. En, laat mensen in je omgeving weten wat je leuk vindt. Zo hebben Ellen en ik in het kader van een dual-fellowship samen les kunnen geven aan Amerikaanse studenten aan een Universiteit in Kyoto, Japan. Zo’n ervaring verrijkt je leven." En Joop was directeur van een academisch programma in Bologna, waar zij een half jaar woonden.

Hoe ziet jullie leven er nu uit?

"We zijn in 2021, na corona, met pensioen gegaan maar zijn blijven werken als conservatoren van het Wesleyan Natural History Museum, en Ellen ook nog als onderzoeksdocent aan Yale. We wonen nu in een (voor de VS) oud huis in het bos aan de Connecticut Rivier, naast een 'namaak Normandisch kasteel'; als het onweert valt de stroom af en toe uit. Onze zoon bouwt fietsen in New York en onze dochter leeft in de wildernis van Vermont, vlakbij de Canadese grens. Pas geleden hebben we een praatje gehouden op een alumni-evenement van de Universiteit Utrecht in New York, en in oktober gaan we dat nog een keer doen in Boston."