Publieksdagen

2021: Creativiteit op bestelling? Patronage van kunst en wetenschap in de vroegmoderne tijd

Patronage is een verschijnsel dat essentieel is voor de cultuur van de vroegmoderne tijd. Makers en denkers zoals schrijvers, musici, (beeldend) kunstenaars en wetenschappers werden vaak ondersteund door een mecenas. Maar wat betekende deze patroon-cliënt-verhouding voor de creatieve en intellectuele vrijheid van vroegmoderne makers? Konden ze hun eigen ideeën ontwikkelen, werden ze daarin juist gestimuleerd, of maakte hun afhankelijke positie het onmogelijk om origineel te zijn?

2020: Het wereldwijde web: kennisverspreiding in de vroegmoderne tijd

Tegenwoordig lijkt onze toegang tot kennis onbegrensd. Bibliotheken zijn toegankelijker dan ooit, en het internet biedt ons oneindige mogelijkheden om kennis op te doen. Aan de andere kant twijfelen we steeds vaker aan de betrouwbaarheid van deze overvloed aan beschikbare kennis. Was kennisverspreiding in de vroegmoderne tijd betrouwbaarder dan nu? Weten we door de komst van het internet meer, of lijkt dit alleen maar zo? Op welke manieren werd kennis vroeger overgedragen? 

2019: Vrijheid en vervolging: tolerantie in vroegmodern Europa

Was er in de tolerante Republiek ruimte om openlijk over seks te spreken? Waarom werden heksen vervolgd in vroegmodern Europa? Waar lagen de grenzen over wat je wel en niet kon zeggen in die tijd? 

2018: De macht van het woord

In de vroegmoderne tijd won het woord aan kracht door de uitvinding van de boekdrukkunst. Het woord kon zich plotseling razendsnel verspreiden en op allerlei nieuwe manieren ingezet worden; hierdoor veranderde niet alleen de taal zelf, maar ook het soort teksten dat geproduceerd werd. Aan de hand van dit thema presenteren leden van UCEMS op deze dag hun onderzoek. 

2017: Lof der Zotheid. Humor als tegengif in de vroegmoderne tijd

Humor is lang bestudeerd als wapen, bijvoorbeeld in de vorm van satire. Een heel ander effect van humor is dat het ook spanningsverlichtend kan werken. Vroegmoderne auteurs hebben het ook zo gebruikt maar er is veel minder onderzoek naar gedaan. Deze publieksmiddag richt zich op deze onderbelichte kant van het lachen in de zestiende en zeventiende eeuw.

2016: Markt en moraal in de vroegmoderne tijd

Met de regelmaat van de klok wordt er in het publieke debat over gesproken; de mensonterende omstandigheden in textielfabrieken, bankiers met ‘graaisalarissen’ en ecologische schade die wordt aangericht door multinationals. Tijdens de publieksdag van het UCEMS laten onderzoekers van de Universiteit Utrecht zien dat dergelijke zaken ook in de vroegmoderne tijd aan de kaak werden gesteld en dat de spanning tussen de markt (wat loont) en moraal (wat hoort en wat goed is) niets nieuws onder de zon is.

2015: De Oranjes en de weg naar de monarchie

In 2015 is het tweehonderd jaar geleden dat Willem Frederik van Oranje Nassau (1772-1843) werd ingehuldigd als Koning van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Sindsdien is ons land een monarchie met een telg uit de familie Van Oranje-Nassau als staatshoofd. Tijdens de publieksdag 'De Oranjes en de weg naar de monarchie' wordt stilgestaan bij de vraag hoe de Republiek der Nederlanden een koninkrijk kon worden met een Oranje als monarch. In een viertal lezingen zal duidelijk worden dat de Oranjes, die voorheen hoogstens stadhouder waren, al reeds ten tijde van de Republiek koninklijke ambities hadden. In 1815 werd die ambitie voor het eerst verwezenlijkt. Maar welke weg werd voorafgaand daaraan afgelegd?
Bekijk het programma (pdf).

2014: De making & branding van de Gouden Eeuw

Tijdens deze dag presenteren wetenschappers gelieerd aan de Universiteit Utrecht hun ideeën over de Gouden Eeuw als handelsmerk en begrip, en bespreken zij de meeste recente inzichten in de cultuur van deze periode. 

Het succes van de serie De Gouden Eeuw, welke in het afgelopen jaar werd uitgezonden door de NTR en VPRO, heeft duidelijk aangegeven hoezeer deze periode uit de Nederlandse geschiedenis nog steeds tot de verbeelding spreekt. De hype rondom de Gouden Eeuw roept vragen op over de betekenis van deze periode voor het heden; de rol van publieke geschiedenis bij de beeldvorming van de Gouden Eeuw en de uiteindelijke en daadwerkelijke impact van de zeventiende-eeuwse Nederlandse Republiek op de wereld om haar heen. Kortom, tijdens de publieksdag gaan wij op zoek naar het historische en actuele verhaal van de making & branding van de Gouden Eeuw.
Bekijk het programma (pdf).

2013: Pornografie en prostitutie

Een dagje ‘cultureel doen’ betekent over het algemeen een bezoekje aan een doorsnee museum over kunst, geschiedenis of een combinatie daarvan. Een dagje cultureel doen betekent meestal niet pikante ins en outs vernemen over verboden seksuele praktijken in de vroegmoderne tijd. Tijdens de vierde publieksdag van het Utrecht Centre for Early Modern Studies, die op zaterdag 19 januari 2013 plaatsvond in het Universiteitsmuseum te Utrecht, werden de grenzen van het seksueel bespreekbare in de openbare ruimte opgezocht. Wat betreft de belangstelling voor deze dag heeft de uitspraak ‘sex sells’ zijn juistheid bewezen, uiteraard onder het mom van de wetenschap.
Lees het verslag (pdf).

2012: Humor als wapen. Satire in de vroegmoderne tijd

Satire is een tamelijk alledaags fenomeen, maar kan toch ook het nodige stof doen opwaaien. Spottende afbeeldingen van de profeet Mohammed leidden in 2006 bijvoorbeeld tot rellen in het Midden-Oosten, en maakten een debat los over de vraag waar de grens ligt tussen vrijheid van meningsuiting en respect voor religie. Maar hoe zat het eigenlijk met spot en satire in de vroegmoderne tijd? Welke rol speelde satire in de toenmalige samenleving? Kon satire reputaties maken en breken? En hoe gevaarlijk was het om te spotten met God en gezag? Over deze vragen gaat het dit jaar op de publieksdag van het UCEMS.

De dag opent met een inleidende lezing over het verschijnsel satire door dr. Marijke Meijer Drees. Hierna gaan we in twee interdisciplinair georganiseerde sessies op zoek naar de macht van satire in de vroegmoderne tijd. Sprekers tijdens de eerste sessie, gewijd aan sociale satire, zijn prof. dr. Louis Grijp (over vroegmoderne spotliederen), dr. Els Kloek (over satire en vrouwen) en drs. Anne Marieke van der Wal (over satirische slavenliederen). Tijdens de tweede sessie, over politieke en religieuze satire, spreken dr. Joke Spaans (over religieuze spotprenten), drs. Gerard Bouwmeester (over middeleeuwse satire) en drs. Ivo Nieuwenhuis (over politieke satire eind 18e eeuw).

2011: Van haat tot liefde: emoties in de vroegmoderne tijd

Tegenwoordig vinden we het heel normaal om emoties tegenover ratio te plaatsen. Maar hoe zat dat eigenlijk in de vroegmoderne tijd? Welke rol speelden emoties bij het maken van keuzes in het dagelijks leven, bijvoorbeeld bij het vinden van een huwelijkspartner of in brieven? En hoe droegen kunstuitingen bij aan de opwekking of juist de beheersing van emoties? Klopt het bijvoorbeeld dat protestantse kunst beheerst was, en katholieke kunst juist emoties opriep? En in hoeverre mochten emoties het wetenschappelijk denken of religieus handelen bepalen?

Na een openingslezing door dr. Kristine Steenbergh, met als titel “Een kleine cultuurgeschiedenis van de emoties”, gaan we in een drietal interdisciplinair georganiseerde sessies op zoek naar de rol van emoties in de vroegmoderne tijd. Sprekers zijn prof. dr. Floris Cohen en prof. dr. Theo Verbeek (over emoties en wetenschap); dr. Jo Spaans, dr. Els Stronks en Tanja Kootte (over emoties in kunst en religie); en prof. dr. Maarten Prak en dr. Willemijn Ruberg (over emoties in het dagelijks leven).

2010: UCEMS brengt de vroegmoderne wereld in kaart

Het Utrecht Centre for Early Modern Studies (UCEMS) organiseerde op zaterdag 23 januari 2010 een publieksdag met vier lezingen rondom het thema 'De wereld in kaart'. Specialisten lieten zien hoe mensen in de vroegmoderne tijd de wereld om hen heen in beeld brachten. 

• Harald Hendrix (Italiaanse taal en cultuur) & Peter van der Krogt (Geowetenschappen): Napels zien en… vastleggen. Cartografie en tourisme in de zestiende en zeventiende eeuw
• Jeroen Salman (Literatuurwetenschap) & Rob van Gent (Sterrenkunde): Vroegmoderne astrologie en astrologen in woord en beeld
• Oscar Gelderblom (Sociaal-economische geschiedenis) & Koen Ottenheym (Kunstgeschiedenis): De uitstraling van een handelsmetropool: Amsterdam in de Gouden Eeuw
• Liesbeth Geevers (Politieke geschiedenis) & Roeland Harms (Nederlandse taal en cultuur): De Apologie van Willem van Oranje. Hoe Oranje zijn familiegeschiedenis herschreef in een politiek pamflet