Sandra Ponzanesi, ERC Consolidator Grant

Prof. dr. Sandra Ponzanesi geeft een minicollege over gender studies, getiteld: 'CONNECTING EUROPE: Media and Migration'.
Het oude Europa met zijn geografische grenzen is achterhaald
Sandar Ponzanesi hoogleraar bij de Universiteit Utrecht
Sandra Ponzanesi

De Europese samenleving en digitale media

Grenzen bepalen het grondgebied van Europa. Maar digitale media zijn grenzeloos. In het project 'Digital Crossings in Europe: Gender, Diaspora and Belonging', dat van de ERC in 2015 een Consolidator Grant ontving, onderzoekt hoogleraar Sandra Ponzanesi het gebruik van digitale media door migranten in Europa en de invloed daarvan op de Europese samenleving. Ondersteunt het gebruik van internet emancipatie en bevordert het integratie? Draagt het bij aan de transformatie tot een multiculturele maatschappij? Met het onderzoek integreert Ponzanesi de digitale wereld in geesteswetenschappen.

Sandra Ponzanesi, hoogleraar Gender and Postcolonial Studies bij het departement Media en Cultuurwetenschappen en Hoofd Humanities bij het University College Utrecht, trekt zich weinig aan van grenzen. Oorspronkelijk is ze vergelijkend literatuurwetenschapper, nu onderzoekt Ponzanesi ook film en digitale media en koppelt ze dat aan kennis van Europese migratiepatronen. Op de voorpagina van haar ERC-aanvraag prijkt een World Press Photo 2014: vluchtelingen in het donker op het strand bij het licht van hun mobieltje.

"Steeds meer mensen op de wereld hebben toegang tot digitale media en leggen contact met elkaar", legt Ponzanezi uit. Ook migranten maken voorafgaand aan hun reis digitaal contact met Europa; Facebook, Instagram en Skype bewijzen goede diensten. Tijdens hun reis gebruiken migranten de GPS op hun smartphones. Na migratie gebruiken ze digitale media om contact met het thuisland te onderhouden of om ter plekke netwerken te vormen. Ponzanesi:"Het gebruik van digitale media verandert ons gevoel van verbondenheid, van 'belonging'. De woonplaats bepaalt niet langer waar iemand zich thuis voelt."

Stel je Europa voor

"We bestuderen de komende jaren drie groepen migranten", legt de hoogleraar energiek uit, "Turken, Roemenen en Somaliërs, die leven in Amsterdam, Rome en Londen. Zo bestrijken we drie migratieredenen: als gastarbeiders (arbeidsmigratie), door politieke transformaties (postsocialisme) en als oorlogsvluchteling uit de ex- koloniën (postkoloniaal). Via literatuuronderzoek brengen we de context van hun migratie in beeld en de historische en politieke fasen van Europese intergratie. De vraag daarna is of deze migranten al een beeld hadden van landen in Europa voorafgaand aan hun emigratie. Welke sites bezochten ze? Kregen ze informatie van landgenoten in Europa?"

Het onderzoeksteam maakt gebruik van digitale onderzoeksinstrumenten, virtuele ethnografie en foto-elicitatietechnieken. "Eenmaal hier is de vraag of het beeld dat migranten hadden overeenkomt met de door hen ervaren werkelijkheid. En welke beelden en verhalen verspreiden zij op hun beurt? Het gebruik van digitale media kan bijdragen aan de integratie van mensen met verschillende culturele achtergronden. Bezoeken migranten in Europa vooral specifieke sites voor landgenoten, of opent zich een wereld voor hen via het internet?"

Empirische- en kwalitatieve onderzoeksmethodes

Ponzanesi is met name geïnteresseerd in vrouwen. "Een weinig onderzochte groep. Soms hebben ze een eigen reden om te vluchten. In Somalië bijvoorbeeld is veel  geweld, waarvoor veel vrouwen zelfstandig zijn gevlucht. Heel anders is het voor de Turkse vrouwen die jaren geleden als partner naar Europa zijn gekomen. Heeft het gebruik van digitale media bijgedragen aan hun emancipatie?" Nog veel is onbekend, dus de handen van Ponzanesi jeuken. "Tegenwoordig kunnen we speciale software gebruiken om internetgebruik in beeld te brengen en te analyseren. Dat levert nieuwe informatie op. Aanvullend daarop interviewen we deze drie groepen migranten, verspreid over Europa. De postdoc en een aantal onderzoekers gaan daarna naar Istanbul, Mogadishu en Boekarest om in het land van herkomst degenen waarmee de migranten contact onderhouden te bevragen." Een samenspel van empirische en kwalitatieve onderzoeksmethoden dus. "Alleen cijfers zeggen weinig. De kwalitatieve informatie kan empirische gegevens helpen duiden."

Hyves

Het onderzoek kent zijn uitdagingen. "Natuurlijk. Zo is het essentieel om deskundige onderzoekers te vinden met een interdisciplinaire achtergrond, die naast het Engels liefst ook een van de betrokken talen kunnen spreken." Een ander probleem hangt samen met de werking van zoekmachines. "Het gedrag op internet bepaalt mede de zoekresultaten op Google. Daarmee is internetgedrag niet helemaal vrij. Verder is onzeker welke digitale media de komende jaren een grote rol blijven spelen. Wie kent Hyves nog?"

Wereldburgers

Een nieuw onderzoeksgebied opent zich: 'Postcolonial Digital Humanities'.  Ponzanesi: "Het oude Europa met zijn geografische grenzen is achterhaald. Iedereen maakt nu contact, we zijn steeds meer wereldburgers."