Karl Kügle, ERC Advanced Grant

Eigenlijk proberen we een paradigma te ontwikkelen waarmee we een hele cultuur in al haar facetten kunnen bestuderen
Karl Kuegle
Karl Kügle

Vanuit zijn werkkamer heeft musicoloog Karl Kügle zicht op de oude daken van de historische binnenstad van Utrecht. De hoogleraar zal de komende jaren mede dankzij een ERC Advanced Grant met zijn onderzoeksteam de laat-middeleeuwse hofculturen van Europa bestuderen. Daarbij integreert hij musicologie met literatuur-, architectuur- , kunst-, en sociaal-economische geschiedenis. Deze aanpak levert nu al nieuwe inzichten op. tekst: Youetta Visser

Tegenstrijdigheden                    

"Ieder van ons is deskundig binnen zijn eigen vakgebied, maar we werken nog steeds niet genoeg samen", legt Kügle uit. "Zo bestuderen literatuurwetenschappers middeleeuwse poëzie, zonder de rol van de stem van de spreker-zanger daarbij te betrekken. Kunst- en architectuurhistorici weten meestal te weinig over de muziek en de teksten die in de handschriften naast de miniaturen komen te staan. Historici op hun beurt snappen weliswaar veel van maatschappelijke verhoudingen, maar besteden weinig aandacht aan de kunsten. Daarnaast vinden we een onevenwichtigheid in de verschillende disciplines. Soms wordt een bepaalde kunstenaar, zoals Guillaume de Machaut, zeer hoog aangeschreven in de musicologie, maar literatuurwetenschappers vinden hem duidelijk minder interessant. Ik probeer met mijn project die verschillende waarnemingen en tegenstrijdigheden te begrijpen en met elkaar in verband te brengen."

Musica Mundana

Klanken speelden indertijd een hele andere rol in de maatschappij dan we vandaag gewend zijn. "Muziek, met diens intervallen opgebouwd uit harmonische proporties zoals 2:3 voor de kwint, gaf voor de middeleeuwer hoorbaar – en dus lichaamlijk ervaarbaar - inzicht in de goddelijke organisatie van de wereld, de musica mundana. Men ging er ook van uit dat het maken en beluisteren van muziek direct invloed had op het lichaam en de ziel (musica humana). Hoorbare klanken – wat wij als ‘muziek’ begrijpen dus – zijn ingebed in een veel groter filosofisch geheel.”

Transdisciplinair en transnationaal

Kügle’s onderzoek is transdisciplinair en transnationaal. Hij en zijn team  concentreren zich op  de hoven in Praag, Salzburg,  Avignon, Savoyen, Cyprus en de driehoek Frankrijk - Lage Landen - Engeland.  Dit biedt zicht op de diversiteit, maar ook de verbindingslijnen tussen een selectie van hoofse culturen binnen het Europa van de ‘lange’ 14e eeuw (ca. 1280-1450).  Een internationale, multidisciplinaire expertgroep (‘advisory council’) ondersteunt het onderzoeksteam. "Eigenlijk proberen we een paradigma te ontwikkelen waarmee we een hele cultuur in al haar facetten kunnen bestuderen."