Jeroen Hendrikse, ERC Starting Grant 2015

Als we meer weten van het ontstaan van herseninfarcten kunnen we specifieke behandelingen gaan ontwerpen
Jeroen Hendrikse
Jeroen Hendrikse

MRI-onderzoek naar lokale oorzaken van herseninfarcten

Voor alles heeft radioloog Jeroen Hendrikse het druk. Hij kreeg vele onderzoekssubsidies voor zijn MRI-onderzoek naar lokale oorzaken van herseninfarcten, waaronder een VIDI subsidie in 2011 en een ERC-starting-grant in 2014, maar blijft daarnaast gewoon zijn klinische werk doen. "Als je niet uitkijkt maak je het als onderzoeker steeds ingewikkelder. Het is goed om geconfronteerd te worden met de dagelijkse werkelijkheid, waarin we veel voorkomende ziektebeelden vaak nog niet begrijpen." Voor Hendrikse vormen vragen een uitdaging: "Ik kan de vragen van de andere specialisten uit het behandelteam nog niet allemaal beantwoorden. Wat is bijvoorbeeld het effect van de gekozen behandeling?" Te zien aan zijn gedrevenheid is dat een kwestie van tijd.

Pipes, Perfusion and Parachyma

Als je een tekening van een specialist zou maken, lijkt die waarschijnlijk veel op Jeroen Hendrikse: gestreept overhemd, borstelig kort haar en een kleine metalen bril. Hij schuift onrustig op zijn stoel. "We hebben al veel kennis van infarcten die ontstaan doordat een propje (embolie) uit het hart of de halsaders vastloopt in kleinere slagaders van de hersenen. Maar over infarcten die ontstaan in de kleine slagaders van de hersenen zelf weten we nog weinig. Tot voor kort was het onmogelijk deze in beeld te brengen, nu kunnen we de kleine bloedvaten in de hersenen scannen met de sterke 7 Tesla MRI scanner." Zijn (postdoc) onderzoek begon bij perfusie, de kwaliteit van de doorbloeding in verschillende delen van de hersenen. Ook maakte hij de wanden van de kleine bloedvaatjes van de hersenen zichtbaar; de kwaliteit daarvan bepaalt mede de reservecapaciteit van bloedvaten in de schedel nadat schade is ontstaan. Hij kon de hele vaatwand in beeld brengen. "Bij jonge patiënten wordt deze techniek nu ook toegepast, waar een ontsteking van de vaatwand vaak de oorzaak is van het herseninfarct." Tot slot brengt hij de schade in beeld en karakteriseert die.  "Pipes, Perfusion and Parachyma" vat hij samen.

"Het mooie van het vak radiologie vind ik de samenwerking met allerlei specialisten, zoals neurologen, neurochirurgen, epidemologen, fysici, pathologen en vaatchirurgen. In bij het UMCU is het een traditie om in multidisciplinaire teams te werken. Daarmee lopen we voorop in de wereld. Ik werk bijvoorbeeld samen met het 7 Teslateam van Prof. Luijten, waarin alle gebruikers van deze sterke MRI-scanner zitten. Als radioloog is het natuurlijk de truc om afwijkingen zichtbaar te maken. Maar voordat je dat kunt doen moet je helder hebben wat je precies zoekt. Daar zit de uitdaging. Welk contrast zoek je, wat wil je zien?"

Atheroscleorse

"Wereldwijd is het dichtslibben (atherosclerose) van de kleine hersenslagaders de belangrijkste oorzaak van herseninfarcten, maar het lijkt alsof in Europa maar een klein deel van de infarcten hierdoor ontstaat. De vraag is of dat klopt. We weten namelijk van ruim de helft van de infarcten de oorzaak nog niet. Ik ga nu honderden patiënten volgen met een verhoogd risico op een herseninfarct, om te zien hoe infarcten ontstaan en welke schade ze teweegbrengen. Ook gebruik ik gegevens uit een groter epidemiologisch onderzoek, waarbij in opeenvolgende jaren MRI scans zijn gemaakt en veel patiëntengegevens zijn verzameld. Daarnaast zal ik post mortem hersenen onderzoeken, vaak vinden we daarin kleine infarcten."

Het doel is ambitieus verwoord in zijn ERC aanvraag: 'I aim to understand the cause of stroke in every single patient.' In eerste instantie werd de opzet van Hendrikse afgewezen, maar de vraagtekens van de beoordelingscommissie prikkelden juist. "Uiteindelijk heb ik het belang beter uit kunnen leggen. Ik heb ook alle mogelijke vragen beantwoord. Bijvoorbeeld dat ik dit onderzoek niet op de hersens van proefdieren kan uitvoeren, omdat die te klein zijn."

Zoveel vragen, zo weinig tijd. "Als toponderzoeker moet het werk je hobby zijn. Zo ging mijn vakantie deels op aan een werkbezoek aan Hong Kong. Maar de opbrengst is groot; als we meer weten van het ontstaan van herseninfarcten kunnen we specifieke behandelingen gaan ontwerpen." En daarna? " Oh, er is voldoende te doen. MRI is maar een van de methodes, nucleaire technieken zijn ook heel veelbelovend." Je kunt het volgende onderzoek haast al zien aankomen.

Tekst: Youetta Visser