Gert Storm

Doelgerichte medicijnen op nanoschaal
Gert Storm

Farmaceutisch wetenschapper Gert Storm houdt zich bezig met het ontwerpen, onderzoeken en testen van nanomedicijnen. Dit zijn minuscule bolletjes die doelgericht naar de juiste plek in het lichaam geleid kunnen worden, zodat artsen efficiënter kunnen doseren en het geneesmiddel geen andere delen van het lichaam aantast. "Het heeft voor een geneesmiddel tegen nierproblemen helemaal geen zin om bij de longen uit te komen."

Als je hoofdpijn hebt neem je een paracetamol, of een ibuprofen. Na ongeveer twintig minuten merk je dat de hoofdpijn af begint te nemen, en na een tijdje is de hoofdpijn weg. Maar hoe weet de pijnstiller dat de pijn in je hoofd zit? En kan je dat sturen?

Poreus bloedvat
"Een medicijn komt via een injectie of een pilletje in ons bloed terecht", vertelt farmacoloog Gert Storm. "Laten we hier trouwens meteen een onderscheid maken tussen een medicijn en de werkzame stof. De werkzame stof, of met een moeilijk woord het farmacon, is het stofje dat er toe doet, dat ons geneest. Het medicijn of geneesmiddel is het complete drankje, of pilletje, of injectie."

"Een bloedvat is van binnen bekleed met cellen die vrijwel niets doorlaten, maar door een ontstekingsreactie worden de bloedvaten in die buurt wat poreuzer", vervolgt Storm. "Op die manier kan het farmacon makkelijker van het bloedvat naar de ontstoken plek komen. Het medicijn 'weet' echter niet waar het heen moet, en zal er alleen per toeval op de juiste plek terecht komen omdat ons hart het bloed door ons lichaam pompt. De kans dat het farmacon uiteindelijk op de juiste plaats terecht komt is vrij klein. En vaak verlaat het stofje al snel, bijvoorbeeld via de urine, het lichaam, zodat we om te beginnen al met een hoge dosering moeten beginnen."

Efficiënter doseren
Vooral bij medicijnen met heftige bijwerkingen is een hoge dosering helemaal niet handig. Storm doet daarom, samen met zijn collega's, onderzoek naar Drug Targeting. "Hiermee proberen we geneesmiddelen naar het juiste 'adres' in het lichaam te begeleiden, zodat een hoge dosis helemaal niet nodig is en het medicijn veel efficiënter kan werken", vertelt hij.
"Het heeft voor een farmacon dat helpt tegen nierproblemen helemaal geen zin om bij de longen uit te komen. Wij ontwikkelen medicijnen die doelgericht te werk gaan, daar waar het nodig is."

Exploderende nanobolletjes
Storm legt uit dat ze werken met minuscule bolletjes , gemaakt van vet of polymeren. "We stoppen het farmacon in die bolletjes. Vetbolletjes zitten trouwens al in ons lichaam en zijn daarom een heel natuurlijke manier om stoffen te vervoeren", vertelt hij. "Een nanobolletje zal door de poreuze bloedvatwand worden doorgelaten en veel minder snel in de urine terecht komen dan een lichaamsvreemd stofje."

Eén dag in de week werkt Storm in het UMC. "We werken daar aan temperatuurgevoelige nanomedicijnen. Dat zijn bolletjes die pas bij een bepaalde temperatuur openspringen en zo het farmacon vrijlaten. We passen dit voornamelijk toe bij tumoren. In een MRI-scanner kunnen we de precieze plek van een tumor lokaliseren. Met ultrasound verwarmen we dan de tumorcellen tot 42 graden Celsius. Precies de temperatuur waarbij de bolletjes openspringen. De werkzame stof wordt op die manier precies op de juiste plek afgeleverd zodat een hoge dosis niet nodig is en andere organen, die misschien vatbaarder zijn voor zo'n stofje, geen schade ondervinden."

Volledige integratie
"We doen nu voornamelijk nog onderzoek naar doelgerichte medicijnen bij tumoren. Ik denk dat we dit in de komende jaren kunnen uitbreiden naar andere ziektebeelden, zoals chronische ontstekingen en andere aandoeningen die met ultrasound makkelijk te bereiken zijn. En hoewel we nog een aantal biologische obstakels moeten overwinnen, denk ik toch ook dat binnen afzienbare tijd deze behandelmethode meer en meer een klinische realiteit zal worden."