Pijn en de behandeling van pijn
In mei 2022 heeft het AMP-patiëntenpanel deelgenomen aan een vragenlijst over de behandeling van pijn en het gebruik van verschillende pijnstillers, vooral de medicijngroep opioïden. Opioïden zijn zeer sterke pijnstillers die vaak voorgeschreven worden voor heftige directe pijn, voor/na een operatie of voor chronische pijn (pijn die langer dan 3 maanden blijft bestaan). Voorbeelden van opioïden zijn: tramadol, morfine, oxycodon of fentanyl. Opioïden bestaan in allerlei vormen, bijvoorbeeld als tabletten, capsules, zetpillen, zuigtabletten of pleisters.
In Nederland is er in de afgelopen jaren een sterke stijging geweest in het gebruik van opioïden. Daarom zijn wij benieuwd naar hoe mensen tegen het gebruik van pijnstillers aankijken, in het bijzonder het gebruik van opioïden, om zo beter aan te kunnen sluiten bij de behoeften van patiënten en hen beter te begeleiden vanuit de zorg.
In totaal ontvingen wij 3915 volledig ingevulde vragenlijsten. Van de deelnemers was 57% man en de gemiddelde leeftijd lag rond de 68 jaar. Iets meer dan de helft (53%) van de deelnemers heeft ervaring met chronische pijnklachten. Van deze groep gaf 77% aan bekend te zijn met opioïden. Van deze groep heeft 41% zelf ooit opioïden gebruikt en 17% kent iemand die opioïden (heeft) gebruikt.
Pijnstillers in het algemeen
Meer dan de helft van de deelnemers (57%) gaf aan dat zij goed kunnen omgaan met pijn. Er werd wel aangegeven dat artsen teveel pijnstillers voorschrijven (59%) en ongeveer 40% van de deelnemers ziet pijnstillers als schadelijk. Toch gaf ongeveer de helft van de deelnemers (56%) die bekend zijn met opioïden, maar zelf geen opioïden gebruikt hebben, aan een opioïde voorschrift te willen krijgen als zij zware pijnklachten zouden ervaren. Anderen willen juist geen opioïden gebruiken (44%), omdat zij zich zorgen maken om de bijwerkingen, liever geen pijnstillers gebruiken, eerst uitgebreid uitleg willen ontvangen, of bang zijn voor het verslavingsrisico.
Ervaringen met opioïden


In de figuren hierboven staan ervaringen van deelnemers die opioïden gebruiken of hebben gebruikt, over de werking van opioïden bij de start van gebruik en langdurig gebruik. Deelnemers die zelf opioïden gebruiken gaven aan dat in ongeveer 60% van de gevallen de opioïden goed bleven werken tijdens het gebruik. Maar bij langer gebruik gaven meer deelnemers aan dat de opioïden minder goed zijn gaan werken en dat zij meer moesten gebruiken voor hetzelfde effect (dit was zo bij 1% van de korte gebruikers en 15% van de langere gebruikers), óf dat opioïden niet meer werken (dit was zo bij 2% van de korte gebruikers en 10% van de langere gebruikers). Meer dan een kwart van alle deelnemers die opioïden gebruiken of hebben gebruikt gaf aan dat zij beter voorgelicht hadden willen worden over de volgende thema’s: de bijwerkingen, pijnbestrijding in het algemeen, risico’s van (langdurig) gebruik, en het stoppen van opioïden.
Ontvangen uitleg over opioïden

In de figuur hierboven staan ervaringen van deelnemers die opioïden gebruiken of hebben gebruikt, over de uitleg die zij ontvangen hebben bij de huisarts en de apotheek. De resultaten van dit onderzoek benadrukken hiermee ook het belang van duidelijke uitleg over de te verwachten effectiviteit en risico's van opioïden voor (toekomstige) opioïdengebruikers, zowel bij de huisarts als in de apotheek. Zo kunnen nieuwe gebruikers een goed overwogen keuze maken over hun gebruik. Verder is het van belang dat informatie over de risico’s van en stoppen met opioïden goed uitgelegd worden en dat er op meerdere momenten tijdens het (mogelijk langere) gebruik wordt bekeken of de opioïden nog voldoende werken en of een andere behandeling beter zou passen.
Ervaringen met 'stigma'
Ten slotte is het belangrijk te beseffen dat er een negatief beeld (stigma) kan hangen aan opioïdengebruik en dat opioïdengebruikers dit ook zo kunnen ervaren. Uit de figuren hieronder komt naar voren dat een kleine groep deelnemers een stigmatisch beeld van gebruikers heeft. Ook een kleine groep van de opioïdengebruikers geeft aan stigma te (hebben) ervaren. Hoewel wij zien dat stigma niet heel veel voorkomt, is het wel van belang dat zorgverleners zich bewust zijn van dit stigma. Want aan de ene kant kan dit stigma er mogelijk voor zorgen dat mensen met erge pijnen (bijvoorbeeld kanker) geen opioïden pijnstillers willen gebruiken, waardoor zij mogelijk onnodig lijden. Terwijl aan de andere kant mensen die opioïden gebruiken en problemen krijgen met hun gebruik, hierover niet durven te praten. Stigma moet worden erkend om te voorkomen dat het een belemmering wordt bij het gebruik of het zoeken naar hulp bij problemen die te maken hebben met opioïdengebruik.

