Alle kinderen hebben baat bij optimale werkgeheugenbenutting, maar hoe doe je dat in de klas?
Ongeveer 10% van de leerlingen heeft zwakkere werkgeheugenvaardigheden. Zonder bewuste didactische keuzes belemmert dat hun functioneren in de klas. Tegelijkertijd profiteren álle leerlingen van een leerkracht die rekening houdt met het werkgeheugen. In drie sessies maakten adviseurs van Onderwijsadvies & Training het team van de Anne Frankschool in Utrecht wegwijs in de werking van het werkgeheugen en hoe je daar in de klas praktisch op kunt inspelen.
Wat is het werkgeheugen?
Het werkgeheugen is het tijdelijke ‘kladblaadje’ in je hoofd: het systeem waarmee leerlingen informatie vasthouden, bewerken en toepassen tijdens leren. Wanneer dit overbelast raakt, kunnen leerlingen instructies vergeten, afgeleid raken of moeite hebben met complexe opdrachten. Door inzicht te krijgen in hoe het werkgeheugen werkt, kunnen leerkrachten hun instructie, organisatie en klassenroutines beter afstemmen op wat leerlingen aankunnen.
Aan de slag met het werkgeheugen
Bij de Anne Frankschool werkten we in drie sessies aan meer inzicht in en grip op het werkgeheugen. De training Werkgeheugen in de klas bood daarvoor een helder kader: kennis, oefening en reflectie gingen steeds hand in hand.
Tussen de bijeenkomsten door pasten leerkrachten kleine veranderingen toe in hun lessen zowel voor de hele klas als voor één specifieke leerling, op basis van een leerlingprofiel. Zo konden ze direct ervaren welk effect hun aanpassingen hadden, wat vervolgens motiveerde om ermee door te gaan. Omdat het hele team deelnam, konden leerkrachten ook na de sessies op elkaar terugvallen: ze deelden ervaringen, gaven elkaar feedback en verankerden het thema samen in de school.
Wat doet het werkgeheugen precies, hoe herken je signalen van overbelasting en hoe kun je met de inrichting van je klas en je routines meer rust en overzicht creëren?
We startten met de basis: wat doet het werkgeheugen precies, hoe herken je signalen van overbelasting en hoe kun je met de inrichting van je klas en je routines meer rust en overzicht creëren?
Daarna verdiepten we ons in de didactiek. Leerkrachten ontwikkelden en testten strategieën die leerlingen helpen informatie beter vast te houden en te verwerken, bijvoorbeeld door de instructies in kleinere stappen te geven, visuele ondersteuning te gebruiken en meer tijd te bieden voor verwerking.
In de laatste sessie stond reflectie centraal. Leerkrachten deelden hun ervaringen met de strategieën of interventies die zij hadden ontworpen om het werkgeheugen van leerlingen te ondersteunen. Samen bespraken ze wat werkte, wat minder goed uitpakte en hoe dat verder verbeterd kon worden. Daarnaast kwam de meta-kennis over het werkgeheugen nadrukkelijk aan bod: hoe vertaal je als leerkracht wat je zelf hebt geleerd naar kennis voor leerlingen? Bijvoorbeeld door met hen te bespreken dat het brein maar een beperkt aantal dingen tegelijk kan onthouden (ongeveer 7 ± 2) of dat een korte tekst met ondersteunende beelden beter blijft hangen dan een lange lap tekst. Zo werd kennis over het werkgeheugen niet alleen toegepast, maar ook gedeeld met leerlingen waardoor zij zelfbewuster en effectiever leren.
Wat levert de training op
Leerkrachten geven aan dat ze:
- beter begrijpen waarom sommige leerlingen zwakkere werkgeheugenvaardigheden hebben;
- met kleine aanpassingen - zoals informatie opdelen in behapbare stukjes of visuele ondersteuning gebruiken - direct effect zien
- en als team een gedeelde taal en aanpak hebben ontwikkeld.
Verder lezen
Lees ons kennisdossier: Hoe ga je effectief om met leerlingen met een zwakker werkgeheugen?
Wil je ook aan de slag met werkgeheugen in de klas?
Ben je geïnspireerd door deze aanpak en wil je ontdekken hoe jij met je schoolteam leerlingen kunt helpen hun werkgeheugen optimaal te benutten? Of hoe je met kleine aanpassingen in instructie en organisatie grote leerwinst kunt behalen? Neem gerust contact op met één van onze adviseurs. We denken graag mee over de mogelijkheden voor een training of maatwerktraject op jouw school.