Zonsverduistering in Nederland. Experimenteer je mee?

Stap 1: maak je eigen camera obscura. Pak een stuk karton en maak daarin een heel klein gaatje. Houd het karton met daarin het gaatje voor een stuk wit papier. Als het licht door het gaatje schijnt, verschijnt de schaduw van de deels verduisterde zon op de witte achtergrond. In plaats van een gaatje in karton, kun je ook een vergiet of schuimspaan gebruiken.

LET OP: Kijk nooit door het gaatje naar de zon!

Stap 2: documenteer je bevindingen. Teken de vorm (en grootte) van de zon en schrijf erbij hoe laat dit was. Tip: als je je camera obscura en papier waarop de schaduw te zien is, vastmaakt, dan kun je de vorm direct overtrekken.

Stap 3: kun je deze vragen beantwoorden?
a. Hoe laat kon je zien dat de zonsverduistering echt begonnen was? Kon je zien wanneer de verduistering helemaal voorbij was?
b. Hoe laat was de zonsverduistering het grootst? Bereken de magnitude op dat moment. Dat is het percentage van de diameter van de zon dat door de maan wordt afgedekt. In Utrecht zou dit 90.1 procent moeten zijn. Komt dit overeen met jouw observatie?
c. Bewoog de positie van de schaduw? Kun je dit verklaren?

Stap 1: voor dit experiment heb je een thermometer nodig die redelijk snel reageert. Dat kun je testen door bijvoorbeeld te kijken wat er gebeurt als je hem opwarmt met je hand of als je binnenshuis en buiten meet. Registreert de thermometer de verschillen en gebeurt dat redelijk snel, dan is hij bruikbaar. Bepaal voorafgaand aan de zonsverduistering ook hoeveel de temperatuur schommelt door externe factoren. Wat gebeurt er bij een briesje? Of als er extra schaduw valt? 

Stap 2: meten tijdens de zonsverduistering. Leg de thermometer in de zon. Noteer de temperatuur regelmatig en houd het tijdstip goed bij. Je kunt ook geautomatiseerd de temperatuur digitaal bijhouden, als je bijvoorbeeld toegang hebt tot een digitale thermometer of een weerstation. 

Stap 3: kun je deze vragen beantwoorden?
a. Hoe veranderde de temperatuur gedurende de zonsverduistering? Maak een grafiek.
b. Had de zonsverduistering in jouw experiment een meetbaar effect op de temperatuur? Kun je hier een verklaring voor geven?

Stap 1: voor dit experiment kun je de lichtsensor van je smartphone gebruiken. Installeer de app Phyphox om de sensors van je smartphone af te lezen. De app werkt helaas niet met de lichtsensor van een iPhone. Mocht je toch afhankelijk zijn van een iPhone dan zijn er andere apps beschikbaar waarmee je de lichtsensor kunt aflezen. Kijk wel altijd goed of de app veilig is voor gebruik. 

Leg je smartphone op een lichte plek. Wil je de sensor juist wel of juist niet richting de zon zetten? Hoe krijg je de meest nauwkeurige én meest relevante meting?

Stap 2: meten tijdens de zonsverduistering. Noteer de lichtintensiteit regelmatig en houd het tijdstip goed bij. 

Stap 3: kun je deze vragen beantwoorden? 
a. Hoe veranderde de lichtintensiteit gedurende de zonsverduistering? Maak een grafiek. 
b. Had de zonsverduistering in jouw experiment een meetbaar effect op de lichtintensiteit?

Schaduwen door zonlicht hebben altijd wazige randen. Dat komt doordat de zon geen puntige lichtbron is. Tijdens een gedeeltelijke zonsverduistering gebeurt er iets bijzonders. Omdat een deel van de zon door de maan wordt afgedekt, wordt de zon als lichtbron kleiner. Dit zorgt ervoor dat de schaduwen in de smalle richting scherper worden.

Stap 1: knip een Y-vorm uit een stuk karton. Zorg dat de bovenste poten van de Y precies 90 graden staan ten opzichte van elkaar. Houd het karton vast aan de onderste poot en laat de schaduw op een wit papier vallen.

Je kunt dit experiment testen met een langwerpige lamp, bijvoorbeeld een TL-buis of LED-strip. Het effect is dan wel veel sterker dan tijdens de zonsverduistering, omdat de zon veel verder weg staat.

Stap 2: documenteer je bevindingen tijdens de zonsverduistering. Bekijk de schaduw van de Y rond de tijd dat de gedeeltelijke zonsverduistering het grootst is, dat is rond 20:11. Draai de Y zodat je duidelijk een scherpe poot en een wazige poot hebt. Op welk tijdstip en onder welke hoek is het verschil tussen de twee poten het duidelijkst?

Stap 3: kun je deze vragen beantwoorden?
a. Kun je uit de richting van de scherpe en wazige schaduw achterhalen welk deel van de zon zichtbaar was (bovenkant, links, rechts, schuin)?
b. Hoe veranderde de hoek die je moest gebruiken voor scherpe en wazige schaduwen?

Kijk eens naar de data van de dag van de zonsverduistering. Als het goed is, zie je een kleine dip in de opbrengst rond het tijdstip van de zonsverduistering.