Waarom rent iedereen?

Komende zondag worden duizenden hardlopers verwacht bij de TREK Singelloop Utrecht. En dat zijn er steeds meer. In slechts vier jaar tijd is het aantal deelnemers aan de oudste stratenloop van Nederland bijna verdubbeld. Het past in een veel grotere trend: hardlopen is populairder dan ooit, van 5 en 10 kilometer tot halve en hele marathons. Wat maakt hardlopen zo aantrekkelijk? We vragen het aan professor Maarten van Bottenburg die leiding geeft aan de onderzoeksgroep Sport en Samenleving van de Universiteit Utrecht.

Nog maar vijftig jaar geleden schaamden mensen zich om in het openbaar hard te lopen.

Maarten, waarom willen we ineens allemaal hardlopen?

“Volgens mij weerspiegelt de populariteit van hardlopen een bredere verandering in onze sociale normen en waarden. Hardlopen is allang meer dan alleen een sport. Voor veel mensen hoort het bij een gezonde leefstijl: een manier om fit te blijven en in je gezondheid te investeren. Maar er zit ook een sociale dimensie aan. Er is druk om er gezond en fit uit te zien en te voldoen aan een bepaald ideaalbeeld.

Een marathon uitlopen heeft bovendien iets van een statussymbool. Het staat op de bucketlist van veel mensen. Net als een berg beklimmen of naar een droombestemming reizen, is het een manier om iets te bewijzen — aan jezelf én aan anderen.

Tegelijkertijd heeft de commercialisering van het hardlopen ervoor gezorgd dat de sport toegankelijker en makkelijker te beoefenen is dan ooit. Bijna elk weekend is er wel een hardloopevenement, en er zijn trainingsschema’s, hardloopapps, online inschrijfsystemen, marathoninfluencers en hippe hardloopkleding. Hardloopschoenen zijn zelfs een vast onderdeel geworden van de vrijetijdsmode. Dat laat goed zien hoe hardlopen zich heeft ontwikkeld van sport tot leefstijl.”

Was hardlopen altijd al zo populair?

“Zeker niet. Vanuit historisch perspectief is de huidige hardlooptrend behoorlijk opmerkelijk. Voor de jaren zestig werd hardlopen vaak gezien als ‘verspilling van energie’, omdat de meeste mensen al zwaar lichamelijk werk deden in fabrieken of in de landbouw. Hardlopen was in die tijd vooral een competitieve activiteit, beoefend bij atletiekverenigingen, op scholen en aan universiteiten.

Daarna kwamen de automatisering en de opkomst van een nieuwe middenklasse van hoogopgeleide kenniswerkers, die de hele dag achter een bureau zaten. Hardlopen werd steeds meer een manier om te compenseren voor een zittende leefstijl: ‘een noodzakelijke investering van energie’.”

Voor CEO’s was het voltooien van een marathon een manier om te laten zien dat ze ‘fit for the job’ waren.

Wanneer werd hardlopen een massasport?

“Wij, als onderzoekers, onderscheiden twee golven. De eerste begon in de jaren zestig en kwam eind jaren zeventig in een stroomversnelling, toen mensen buiten de atletiekbaan gingen hardlopen en de openbare ruimte opzochten. Veel vroege liefhebbers waren topmanagers, voor wie het uitlopen van een marathon een manier was om te laten zien dat ze ‘fit for the job’ waren.

De tweede golf begon eind jaren negentig, met een spectaculaire stijging van het aantal deelnemers. Steeds meer vrouwen en mannen van middelbare leeftijd gingen hardlopen en joggen, en ook hun motivatie om de 42 kilometer te lopen veranderde. Tijdens de eerste golf draaide het vooral om competitie; nu was de prestatie vooral: de finish halen. Daardoor werden de gemiddelde finishtijden bij hardloopwedstrijden steeds langer. Tegenwoordig maakt het de meeste mensen niet uit of ze binnen drie, vier of zelfs zes uur finishen.”

Figuur: Ontwikkeling aantal marathons en deelnemersaantal marathons wereldwijd 1960-2007

Als je terugkijkt op de ontwikkeling van het hardlopen, wat vind je dan het meest verrassend?

“Wat mij het meest verbaast, is dat mensen zich nog maar vijftig jaar geleden schaamden om in het openbaar hard te lopen. Voor de helft van de mensheid was het zelfs verboden om officieel aan wedstrijden mee te doen [red. Vrouwen mochten in de Boston Marathon van 1972 voor het eerst officieel deelnemen aan een grote marathon.] Tegenwoordig is het juist prestigieus om als hardloper gezien te worden. Dat vind ik echt een fascinerende sociale ontwikkeling.”