Vinden vogels het leuk om te vliegen?

Wie heeft er nooit gefantaseerd over vliegen als een vogel? Maar vinden vogels zelf het vliegen wel zo leuk als wij ons indenken? Een nieuwe studie van onderzoekers van de Universiteit Utrecht laat zien dat roze kaketoes die de keuze krijgen om te vliegen, dat vrijwel altijd doen. En na een paar dagen vliegen maken de vogels optimistischere keuzes. Daarmee lijkt vliegen te zorgen voor positieve emoties bij de kaketoes. De studie werd uitgevoerd in Vogelpark Avifauna en is onlangs gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Behaviour.

“Vogels vliegen vaak ook zonder duidelijk doel. Of ze dat doen omdat ze het leuk vinden, is nou echt iets wat ik mezelf al mijn hele leven heb afgevraagd,” vertelt gedragsbioloog Jorg Massen. “Nu hadden we eindelijk de gereedschappen en de situatie om dat gecontroleerd te kunnen onderzoeken.”

Meten in plaats van vragen

Massen houdt zich al langer bezig met onderzoek naar emoties bij dieren. “Het is altijd heel moeilijk geweest om emoties aan te tonen bij dieren,” geeft Massen aan. “Je kunt ze niet zomaar vragen hoe ze zich voelen.”

Maar een relatief nieuwe aanpak maakt het wel mogelijk om inzicht te krijgen in emoties bij dieren. Deze aanpak is gebaseerd op onderzoek bij mensen, waarbij in kaart is gebracht naar wat emoties bij mensen teweegbrengt en hoe je dat kunt meten zonder ernaar te vragen.

De resultaten uit deze drie invalshoeken samen geven een best krachtig antwoord op de vraag of een dier emoties heeft. Of het dier die emoties ook beleeft, dus of het gevoelens heeft, dat is moeilijker te beantwoorden.

“Als mensen emoties ondergaan, reageren ze anders op dingen. Zo zijn ze bijvoorbeeld optimistischer of juist pessimistischer. Daarnaast laten ze ander gedrag zien en reageren ze lichamelijk op emoties door bijvoorbeeld bepaalde hormonen aan te maken,” legt Massen uit.

Vrijwillig vliegen

Massen en zijn collega’s gaven zeventien roze kaketoes in Avifauna in de lente meerdere malen de kans om vrijwillig deel te nemen aan een vliegdemonstratie. Alle vogels kozen er vrijwel altijd voor om mee te doen. Na de vluchten observeerden de onderzoekers de vogels, deden ze een test om te bepalen hoe optimistisch ze waren, en verzamelden ze hun uitwerpselen om te onderzoeken op een afbraakproduct van corticosteron, de vogelvariant van het stresshormoon cortisol. Door deze drie methoden te combineren, probeerden Massen en collega’s af te leiden of deze vogels vliegen inderdaad leuk vinden.

Optimistischer en vaker foeragerend

Uit de observaties bleek onder andere dat de kaketoes, die net gegeten hadden en dus geen honger hadden, na het vliegen meer foerageerden, ofwel voedsel zochten. “Dat is heel natuurlijk gedrag dat dieren vertonen als ze zich op hun gemak voelen,” geeft Massen aan.

De onderzoekers zagen ook dat de vogels na meerdere dagen vliegen optimistischer werden, terwijl ze juist pessimistischer werden naarmate ze meer dagen niet mochten vliegen. 

Soms stel je je als kind allerlei vragen die je niet meteen kunt beantwoorden. Blijf nieuwsgierig en bewaar die vragen ergens in een laatje.

De analyse van de stof in de uitwerpselen van de dieren liet geen heel duidelijk effect zien. “We verwachtten eigenlijk een afname van stress door het vliegen, en dus een afname van het afbraakproduct in de uitwerpselen,” vertelt Massen. ”Maar fysieke stress, zoals door het vliegen, veroorzaakt ook een toename van deze stof. Achteraf gezien was dit misschien niet de beste stof om te meten. Maar we lopen ertegenaan dat niet alle hormonen even goed te meten zijn in de uitwerpselen. En we gebruiken liever geen invasieve methoden, zoals bloed afnemen.”

Door de resultaten te combineren, komen de onderzoekers tot de conclusie dat vliegen tot positieve emoties leidt bij de kaketoes. “De resultaten uit deze drie invalshoeken samen geven een best krachtig antwoord op de vraag of een dier emoties heeft,” aldus Massen. “Of het dier die emoties ook beleeft, dus of het gevoelens heeft, dat is moeilijker te beantwoorden.”

Andere vogelsoorten

Massen geeft aan dat dit onderzoek de eerste stap is in het onderzoek naar vliegen en emoties. “Het laat zien dat het belangrijk is dat er goed nagedacht wordt over hoe volières genoeg ruimte om te vliegen kunnen bieden aan vogels. Daarmee zeggen we natuurlijk niets nieuws, maar het is wel altijd mooi om dat te staven met wetenschap. En het is belangrijk om dit onderzoek ook bij andere vogelsoorten te doen, vooral bij vogels uit verschillende groepen met verschillende ecologische niches. Ik kan me bijvoorbeeld voorstellen dat een roofvogel die vooral energie moet besparen, vooral vliegt om prooien te vinden en te vangen, en het hem verder niks oplevert.”

Uit nieuwsgierigheid geboren

Het onderzoek werd mede uitgevoerd door de toenmalige biologiestudenten Kate Malone en Roos de Vries. “Roos werkt nu bij de Vogelbescherming en Kate bij de vogelafdeling van de EAZA, de overkoepelende organisatie van Europese dierentuinen,” vertelt Massen. “Ik vind het heel leuk om te zien dat ze in deze richting doorgaan op belangrijke posities.”

Massen geeft ook graag nog iets mee aan andere (jonge) onderzoekers. “Dit onderzoek is echt uit nieuwsgierigheid geboren. Soms stel je je als kind allerlei vragen die je niet meteen kunt beantwoorden. Blijf nieuwsgierig en bewaar die vragen ergens in een laatje. Misschien heb je op een later moment wel de mogelijkheden om ze te beantwoorden.”