3 december 2018

Interview met Theresa Redl

Verwerken we woorden genderneutraal?

© iStockphoto.com

Op 30 november verscheen een interview op NEMO Kennislink met Theresa Redl (CLS & MPI, Nijmegen) over het onderzoek dat ze voor haar scriptie bij de researchmaster Linguistics deed. Samen met dr. Anita Eerland (Taalkunde) en Ted Sanders (Taalbeheersing) schreef Redl een artikel over hun onderzoek naar de verwerking van het Nederlandse mannelijke voornaamwoord 'zijn'. Dit artikel verscheen in oktober op PLOS ONE.

Theresa Redl
Theresa Redl

Het voornaamwoord 'zijn' verwijst soms naar mannen, soms naar vrouwen en soms naar allebei. Mannelijke vormen van woorden, zoals 'postbezorger' of 'minister' worden vaak gehanteerd met het doel genderneutraal te schrijven. Maar hoe genderneutraal lezen we die woorden eigenlijk? Het onderzoek dat tot nu toe naar aanleiding van deze vraag is gedaan was vrij indirect. Nu bezitten onderzoekers over meer directe meetmethodes zoals eyetracking, een techniek waarbij een camera oogbewegingen registreert. Als iemands ogen lang op een woord blijven hangen kost het meer moeite om dat woord in de hersenen te verwerken.

voornaamwoorden

“Voornaamwoorden zijn nooit echt met die nauwkeurige methodes getest”, aldus Theresa Redl op NEMO Kennislink. "Voornaamwoorden lijken minder opvallend, zoals in de zin ‘Iedereen was zijn tanden aan het poetsen’. Om die reden worden ze misschien ook eerder als generiek geaccepteerd". Redl is zelf afkomstig uit Oostenrijk, Nederlands is haar tweede taal. Het valt haar op dat Nederlanders mannelijke vormen gebruiken voor zowel mannen als vrouwen: "anders dan in het Duits, heb je in het Nederlands alleen een onderscheid tussen de- en het-woorden. En naar de-woorden zoals ‘tafel’, die mannelijk én vrouwelijk zijn heeft een mannelijke verwijzing in Nederland de voorkeur".

verschil in sociale status

Uit de resultaten van het onderzoek van Redl, Eerland en Sanders bleek dat bij typisch mannelijke activiteiten, de deelnemers geen moeite hebben met de introductie van een vrouw. Maar bij typisch vrouwelijke activiteiten bleven de ogen wel langer gefixeerd op een mannennaam. "Het zou kunnen wijzen op een verschil in sociale status tussen mannen en vrouwen, schrijven de onderzoekers, waarbij mannen nog altijd hoger in de hiërarchie staan. Een vrouw die een mannenactiviteit doet wijst dan op een statusverhoging, een man die een vrouwenactiviteit doet op een statusverlaging. Dat laatste is dus minder acceptabel", aldus NEMO Kennislink.