Utrechtse informatici en biologen partner in miljoenenproject rondom AI en zorg

Utrechtse informatici en biologen spelen de komende tien jaar een belangrijke rol in een groot landelijk samenwerkingsverband rondom kunstmatige intelligentie in de zorg. Het consortium onder leiding van het UMC Utrecht ontvangt hiervoor 65 miljoen euro financiering van NWO. In het consortium, genaamd AI4HEALTH, zetten de zorg, wetenschappelijk onderzoek, de maatschappij en het bedrijfsleven AI in om de gezondheidszorg beter, sneller en toegankelijker te maken.

De Nederlandse zorg staat voor grote uitdagingen. De bevolking vergrijst, steeds meer mensen leven met meerdere aandoeningen tegelijk en de kosten stijgen. Tegelijk is er een groeiend tekort aan zorgpersoneel. Naar schatting zou in 2040 één op de vier werkenden in de zorg moeten werken om aan de vraag te voldoen.

AI kan helpen om de zorg slimmer en efficiënter in te richten. Maar hoewel er veel AI-toepassingen voor de zorg worden ontwikkeld, komt nog weinig daarvan terecht in de dagelijkse praktijk. AI4HEALTH ontving de financiering om daar verandering in te brengen door AI te ontwikkelen die beter toepasbaar is in de zorg.

Integrale aanpak

AI4HEALTH, onder leiding van prof. dr. Carl Moons van het UMC Utrecht, heeft als doel het toepassen en opschalen van betrouwbare, effectieve en veilige AI tot een vast onderdeel van de zorg te maken. Daarbij richt het programma zich niet op losse oplossingen, maar op verbetering van het volledige zorgsysteem, van de ontwikkeling en testen van nieuwe AI-tools tot veilige implementatie en onderhoud.

De focus ligt op ziektegebieden waar AI grote impact kan hebben, zoals hart- en vaatziekten, kanker, dementie, psychische aandoeningen en regeneratieve geneeskunde. Binnen deze domeinen ontwikkelt, test en implementeert AI4HEALTH concrete toepassingen in de praktijk, variërend van ziekenhuiszorg tot ondersteuning in de thuissituatie.

Een van onze taken is ervoor te zorgen dat de AI-tools die we ontwikkelen daadwerkelijk bruikbaar zijn voor zorgprofessionals, cliënten, en patiënten.

Utrechtse expertise

Onderzoekers van de Universiteit Utrecht spelen een belangrijke rol in dit nationale programma. Hoogleraar Judith Masthoff, directeur van het AI for Healthy Living Lab leidt met Hanna Hauptman verschillende onderdelen van het onderzoek.

“Een van onze taken is ervoor te zorgen dat de AI-tools die we ontwikkelen daadwerkelijk bruikbaar zijn voor zorgprofessionals, cliënten, en patiënten,” legt Masthoff uit. “Dat betekent dat we bij het ontwerp nadrukkelijk rekening houden met de menselijke factor en met de bestaande werkprocessen in de zorg en preventie. Op dit vlak kunnen we onze expertise in human-centered computing en personalisatie volledig inzetten.” Hierbij is ook Shihan Wang betrokken.

Testen in de praktijk

Daarnaast richten Utrechtse wetenschappers zich op het valideren van AI-tools in de praktijk. “Dat gaat verder dan alleen accuraatheid,” aldus Masthoff. “We kijken ook naar de meerwaarde in de klinische praktijk, de tevredenheid van stakeholders en de financiële implicaties.” De Utrechtse hoogleraar Lukas Kapitein is nauw betrokken bij een van de use cases waarin dit gebeurt. In deze casus wordt AI ingezet om microscopie-metingen aan ziektemodellen te analyseren. Dat kan helpen bij het opsporen van ziektes en het testen van nieuwe medicijnen.

Tot slot werken de onderzoekers, onder wie Slinger Jansen, aan het opschalen van deze toepassingen naar andere ziekenhuizen en zorgdomeinen. “Het doel is om een soort ‘receptenboek’ te ontwikkelen met beproefde ontwerppatronen, richtlijnen en checklists voor AI in de zorg, zodat niet iedereen telkens opnieuw het wiel hoeft uit te vinden”, aldus Masthoff. “Daarin nemen we alle relevante aspecten mee, van mensgericht ontwerp tot wet- en regelgeving en veiligheid.”

Samenwerken

Het uitgangspunt van AI4HEALTH is samenwerking. Het grote nationale programma wordt naast NWO mede gefinancierd door een breed netwerk van partijen. In het programma werken onderzoekers van allerlei instellingen samen met opleidings- en algemene ziekenhuizen, gezondheidsfondsen en vele data- en innovatiepartners. Ook patiëntenorganisaties, verzekeraars en beleidsmakers zijn betrokken. 

Door de directe betrokkenheid van alle relevante partijen sluiten de data- en AI-oplossingen van AI4HEALTH beter aan bij de dagelijkse zorgpraktijk en bij wet- en regelgeving. Bedrijfspartners dragen bij aan kennis over het ontwikkelen en testen van innovaties. Gezondheidsfondsen dragen financieel bij en bewaken de maatschappelijke relevantie.