18 mei 2016

Uitsluiten bij aanbesteden: ook ter bescherming van mensenrechten?

Recentelijk vond een Tweede Kamerdebat plaats over discriminatie op de arbeidsmarkt, hetgeen nog steeds veel blijkt plaats te vinden. Met precies hetzelfde cv wordt bijvoorbeeld een autochtone Nederlander veel vaker uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek dan iemand met een migrantenachtergrond. Gelijke kansen op onze arbeidsmarkt zijn daarmee nog ver te zoeken, volgens onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Er gaan stemmen op om dergelijke situaties – die als ‘mensenrechtenschending’ zijn te kwalificeren (het gaat om de schending van een grondrecht) – ook via het aanbestedingsrecht aan te pakken door de ondernemingen die zich hieraan schuldig maken van overheidsopdrachten uit te sluiten. Deze bijdrage gaat in op de vraag in hoeverre de nieuwe Europese aanbestedingsrichtlijn 2014/24/EU het mogelijk maakt om inschrijvers op grond van bepaalde misdragingen, die als mensenrechtenschending kunnen worden aangemerkt, te sanctioneren met uitsluiting van een overheidsopdracht.

Hoewel bij mensenrechtenschendingen vaak gedacht zal worden aan misstanden die buiten Europa plaatsvinden, hoeft dit dus niet altijd het geval te zijn. Bovendien kunnen bij schendingen buiten Europa wel Europese ondernemingen betrokken zijn. Zo kan worden gedacht aan de mensenrechtenschendingen bij de bouw van het stadion in Qatar voor het wereldkampioenschap voetbal 2022. Hier werd ook onderzoek gedaan naar eventuele betrokkenheid van Nederlandse bedrijven bij de uitbuiting en mishandeling van de voornamelijk Nepalese contractwerkers.

Achtereenvolgens wordt in het artikel ingegaan op enkele knelpunten rondom het beschermen van mensenrechten, de veranderende doelstellingen van de aanbestedingsrichtlijnen en met name de toegenomen aandacht voor mensenrechten en ander sociale overwegingen. Daarna wordt het uitsluitingssysteem behandeld en wordt bezien welke ruimte er is – in de uitsluitingsgronden zelf, maar ook daarbuiten (het opnemen van aanvullende uitsluitingsgronden) – om inschrijvers op een overheidsopdracht uit te sluiten vanwege een mensenrechtenschending.