17 februari 2015

Ugur Ümit Üngör: hoe moeten onderzoekers omgaan met gruwelijke beelden uit Syrië?

© iStockphoto.com/AntonChalakov
© iStockphoto.com/AntonChalakov

Ze duiken overal op: gruwelijke beelden van de oorlog in Syrië. Het conflict is haast live te volgen via het Internet. Hoe kunnen we de beelden ontrafelen en bestuderen en de kakofonie aan beelden van het conflict structureren - op een ethisch en intellectueel verantwoorde manier? In een artikel op de website Your Middle East zette historicus dr. Ugur Ümit Üngör zijn gedachten hierover uiteen.

Dr. Ugur Ümit Üngör. Foto Jussi Puikkonen/KNAW
Dr. Ugur Ümit Üngör

Waardevolle bronnen

Volgens Üngör is het bekijken van de gewelddadige beelden een legitieme manier om de conflicten te bestuderen. Het op een gedistantieerde manier observeren van de beelden is de enige manier om meer te begrijpen over de conflicten en de motieven van de daders van genocides. Hij stelt wel een drietal randvoorwaarden voor het bestuderen van het beeldmateriaal:

  1. Het beeldmateriaal bevat geen onnodig expliciete scènes.
  2. De bron van het materiaal moet redelijk betrouwbaar zijn.
  3. De opnames moeten instructieve en informatie waarde hebben.

Geïnfecteerd met emoties

Maar hoe kijk je naar een video waarin mensen ernstig mishandeld of zelfs vermoord worden? Üngör haalt socioloog Abraham de Swaan aan, die stelt dat we de confrontatie met de beelden aan moeten gaan, ook al willen we instinctief de andere kant op kijken. Wel lopen onderzoekers dan het risico om geïnfecteerd te raken met de emoties van de betrokkenen bij het conflict, zoals verdriet en rouw, aldus Üngör. Dat is niet per se problematisch (zo behoudt de onderzoeker zijn gevoel voor rechtvaardigheid), maar te veel empathie kan een fundamenteel begrip van het conflict in de weg staan.

Chirurgische precisie

In principe zouden onderzoekers van geweldadidge conflicten de video's van onthoofdingen moeten bekijken zoals een chirurg een gapende wond bekijkt - voor velen een abominaal gezicht, voor de patiënt is het zelfs verdrietig of zielig. De chirurg gaat daarentegen op zoek naar structuren en bestudeert het weefsel: waar kunnen dingen aan elkaar genaaid worden, waar moeten zaken verwijderd worden? Vertaald naar de situatie van de onderzoeker betekent dit volgens Üngör dat deze moet op zoek gaan naar sociale en ideologische structuren die in de beelden besloten liggen, om zo meer te leren over de aard van het conflict en manieren om soortgelijk geweld in de toekomst in te perken of zelfs te voorkomen.