24 januari 2020

Trump’s ‘grillige’ militaire acties passen gewoon in de Westerse nieuwe vorm van oorlogsvoering

Donald Trump © iStockphoto.com/andykatz
Donald Trump © iStockphoto.com/andykatz

De dodelijke Amerikaanse drone-aanval op de Iraanse generaal Soleimani in Bagdad op 3 januari zette de wereld voor even op scherp. De aanval werd vanuit verschillende posities verguisd en geprezen. Binnen de Westerse media werd flink ingezet op hoe deze aanval opnieuw een teken was van Trump’s irrationale  buitenlandpolitiek. Trump zou ‘grillige interpretaties’ maken en niet luisteren naar zijn generaals. In haar oratie van 29 januari als hoogleraar Conflict Studies aan de Universiteit Utrecht stelt Jolle Demmers dat de ‘targeted killing’ van Soleimani precies past in de nieuwe vorm van Westerse oorlogsvoering waaraan ook Nederland actief deelneemt.  

Het eindeloze gepsychologiseer van Trump’s drijfveren en verhoudingen leiden af van een analyse van de meer structurele oorzaken en kenmerken van wat ik ‘langeafstandsoorlog’ noem

Langeafstandsoorlog

Deze vorm van oorlogsvoering kenmerkt zich door een combinatie van zogenaamde precisiebombardementen, drone aanvallen, en ‘targetted killings’  en de inzet van kleine, flexibele eenheden elitetroepen, die lokale milities logistiek en materieel ondersteunen in het uitvoeren van grondgevechten. Demmers: “Vaak zijn dit schimmige en broze arrangementen: de gelegenheidscoalitie van pro-Iraanse Sjiitische milities en Westerse legers in Irak, viel de afgelopen weken uit elkaar en we hebben kunnen zien hoe dat resulteerde in nieuw geweld. Oude ‘handlangers’ in de strijd tegen ISIS keren zich nu tegen elkaar. Oude conflicten, zoals de langslepende strijd over politiek-economisch macht in het Midden-Oosten, tussen Amerika en Iran, worden weer prominent.  Met de aanval op Soleimani geeft Trump het signaal af dat Iran moet inbinden”.

© iStockphoto.com

Combat without combat

De vorm die hij daarvoor kiest, een drone-aanval, past in een patroon van oorlogsvoering dat vooral sinds 2008 zichtbaar wordt toegepast, stelt Demmers. “Het Westen kiest voor ‘combat without combat’ middels bombardementen en drone-aanvallen, en keert zich, na de mislukkingen in Afghanistan, steeds duidelijker af van de inzet van grondtroepen, maar ook van beloftes over wederopbouw en democratie in de gebieden waar militair wordt ingegrepen.”

‘logica van geweld'

De macht van de staat berust niet langer op landbezit buiten haar grenzen, maar is afhankelijk van credit-ratings, bedrijfscapaciteit, en toegang tot grondstoffen en markten

In haar analyse van deze langeafstandsoorlogen kijkt Demmers naar de structurele oorzaken van deze verschuiving in de ‘logica van geweld’. In tegenstelling tot koloniale tijden, maar ook de periode van de Koude Oorlog, gaat de mondiale machtsstrijd tegenwoordig niet meer om de controle van grondgebied en het besturen ervan. De macht van de staat berust niet langer op landbezit buiten haar grenzen, maar is afhankelijk van credit-ratings, bedrijfscapaciteit, en toegang tot grondstoffen en markten. Deze toegang is vaak letterlijk omstreden, en omgeven door een strijd over handelsverdragen, olie en gas concessies, de koop of het leasen van land, of bijvoorbeeld grootscheepse kapvergunningen.

Liquid Warfare

Prof. dr. Jolle Demmers. Foto: Ed van Rijswijk
Prof. dr. Jolle Demmers. Foto: Ed van Rijswijk

Kortom, zo stelt Demmers, hedendaagse oorlogsvoering deinst terug voor dure en risicovolle vormen van militaire interventie met behulp van grondtroepen en de belofte van wederopbouw en sociaal-politieke orde. In plaats daarvan omarmt het nu de strategie van ‘shaping’ via flexibele operaties, ondersteund door nieuwe technologie en gelegenheidsallianties met lokale milities en private veiligheidsbedrijven, een verschuiving die zij (in een artikel met Lauren Gould) ‘liquid warfare’ noemt.

Oorlog is mobiel en zonder einde

We zien dus de contouren van een nieuwe invulling van oorlog niet langer beperkt tot een specifiek geografisch afgebakende zone waarbinnen bepaalde regels gelden. Maar ook niet langer gebonden aan afspraken zoals de Geneefse Conventie of het IR waarmee de wereld na de Tweede Oorlog zichzelf juridisch aan banden legde. “Oorlog is mobiel en zonder einde geworden. Onder het mom van artikel 51 van collectieve zelfbescherming plegen staten nu wereldwijd hun ‘targetted killings’. Amerika loopt hierin ver voorop, maar is zeker niet de enige. En met de grilligheid van Trump heeft dit weinig te maken”, stelt de hoogleraar.