3 juli 2018

Thomas Schillemans benoemd tot hoogleraar Verantwoording, gedrag en instituties

Thomas Schillemans

Met ingang van 1 juli is Thomas Schillemans benoemd tot hoogleraar Verantwoording, gedrag en instituties bij het departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO) van de faculteit Recht, Economie, Bestuur en Organisatie. Thomas Schillemans wil de werking van verantwoording en toezicht in de publieke sector beter begrijpen én kwalitatief verbeteren – met behulp van inzichten en experimenten uit de gedragswetenschap. Zijn leerstoel is bij USBO ondergebracht mede op initiatief van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur en verbonden met het interdisciplinaire onderzoeksthema Institutions for Open Societies van de Universiteit Utrecht.

‘Ik doe kennelijk iets wat aanspreekt,’ zegt Thomas Schillemans. ‘Ik ben buitengewoon trots op de titel natuurlijk. Maar vervolgens is het echt belangrijk om gewoon invulling aan de leerstoel te geven en je niet te laten afleiden door de leuke associaties van de titel zelf, want het past gewoon bij het soort werk wat we hier doen en dáár gaat het hier om.’

Consolideren én innoveren

Ik ga consolideren én innoveren,’ aldus de kersverse hoogleraar, ‘Continueren van het onderzoek naar publieke verantwoording, want daarin zijn wij wereldwijd een van de trendsetters. We gaan ook vernieuwen, door het gebruik van gedragswetenschappelijke methodes en inzichten en experimenten om de werking van het verantwoordingsstelsel beter te begrijpen, onder meer in mijn vidi-project. Een ander deel van de innovatie zit hem in de samenwerking met de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB), de inbedding in Institutions for Open Societies (IOS) en samenwerking met andere vakgebieden, psychologen, juristen en anderen.

Bovendien willen we ook impact creëren door de interactie met professionals in de praktijk. Sinds kort ben ik decaan van het NSOB leeratelier toezicht en naleving en hier in Utrecht ben ik actief in een opleiding voor de toezichtssector onder leiding van Judith van Erp. Met collega’s van Rechtsgeleerdheid (onder andere Ivo Giesen) gaan we onderzoeken of we iets dergelijks ook bij rechtbanken kunnen gaan doen; allemaal grote, complexe organisaties met veel beoordelingsrisico’s.’

Hopelijk kunnen we echt een bijdrage leveren aan het beter inrichten van de publieke sector, en toezichthouders en organisaties helpen beter te functioneren.

Psychologie in de publieke sector

‘Toezichthouders zoals auditors, visitatoren of andere toezichthoudende instanties moeten vaak een oordeel vellen over zaken waar ze maar een beperkt beeld van hebben. Als er in een bepaalde sector iets misgaat, recent nog bij woningcorporaties en in de zorg, en er is sprake van toezicht, dan komt altijd in tweede instantie de vraag waarom de toezichthouder niet heeft opgelet. Hoe kan het dat iets wat al zolang bekend is, toch aan de aandacht ontsnapt is? Deels is dat beeldvorming. Maar er is ook onderzoek dat laat zien dat soms wel 80% van de toezichthouders in sommige sectoren ‘gereserveerd’ is – toezichthouders die, in gewone mensentaal, vrijwel nooit hun mond open doen.

Onze veronderstelling is dat de condities waaronder je je werk doet, beïnvloeden hoe je je taak uitvoert, en bijvoorbeeld of je verwacht dat dat effect gaat hebben. Zo is de zogenaamde ‘bevestigingsbias’ een cruciaal probleem voor toezichthouders (eigenlijk voor iedereen die anderen beoordeelt; dat geldt ook voor docenten!). Als je een vooringenomen beeld hebt, vind je snel bevestiging. Maar we weten ook dat als je de procedure wat verandert, de kans op die bevestigingsbias kleiner is. We gaan, voor een deel op basis van experimenten, proberen te begrijpen wanneer mensen daarin minder fouten maken, en zich serieus inzetten om goed te begrijpen wat er gebeurt.’

‘Het klinkt als een spannende belofte dat je iets met gedragskennis en psychologie kunt doen in de inrichting van bestuur en beleid. Ik ben er, zoals veel anderen, door geïnspireerd,’ zegt Schillemans. ‘Het bewijs dat we er in het onderzoek, onderwijs en executive onderwijs echt iets mee kunnen, moet echter nog worden geleverd. Er zit ongetwijfeld veel kaf tussen het koren – dat een beetje helpen scheiden, dat zou ik de komende jaren graag doen. Wat heb je er nou echt aan, welke inzichten levert het nou echt op en wat werkt er juist niet? Daarmee kunnen we hopelijk echt een bijdrage leveren aan het beter inrichten van de publieke sector, en toezichthouders en organisaties helpen beter te functioneren.

Meer informatie

Wilt u meer weten over Thomas Schillemans, kijk dan op zijn persoonlijke pagina.