7 augustus 2017

The nature of naming and the naming of nature

Het benoemen van taxonomische groepen zoals soorten lijkt simpel, maar dat is het niet. Sinds de tijd van Linnaeus hebben nieuwe taxonomische ontdekkingen, veranderende ideeën over classificatie, en toenemende decentralisatie van de taxonomische praktijk tot gevolg gehad dat namen zijn losgeweekt zijn van de groepen waar ze oorspronkelijk naar verwezen, met spraakverwarring tot gevolg. Innovatieve negentiende-eeuwse methoden en systemen hebben deze problemen deels ingedamd, maar volstaan niet langer in tijden van Big Data Biology.

Joeri Witteveen (wetenschaps­filosoof) houdt zich met zijn VENI-project The nature of naming and the naming of nature de komende vier jaar op het Freudenthal Instituut bezig met het in kaart brengen van veranderingen in systemen van naamgeving en verwijzing sinds Linnaeus. Daarnaast gaat hij in samenwerking met taxonomen en bio-informatici uit de VS zoeken naar oplossingen voor hedendaagse uitdagingen in de taxonomische nomenclatuur.

Belang van het project

Dat in grote databanken taxonomische namen vaak verwijzen naar verschillende concepties van groepen, is inmiddels een bekend probleem onder biologen. Het kan leiden tot aanzienlijke spraakverwarring. Wanneer je beiden dezelfde naam gebruikt, maar op basis van andere concepties, lijkt het namelijk in eerste instantie alsof je het over dezelfde soort hebt, terwijl je het in werkelijkheid over verschillende sets van individuen hebt. Dit kan ertoe leiden dat het onopgemerkt blijft dat een kleine groep individuen met uitsterven bedreigd wordt. Joeri Witteveen probeert in zijn VENI-project een oplossing te vinden voor dit probleem.

Een historische en filosofische aanpak

De hoofdvraag van het project van Witteveen is: “Wat kunnen we leren van wetenschapsgeschiedkundige en wetenschapsfilosofische inzichten over de taxonomie voor de huidige uitdagingen binnen de taxonomie?”

Het project rust op drie pijlers:

  1. Historisch: In kaart brengen hoe de naamgevingssystemen in de taxonomie, die gebruikt worden om een naam te koppelen aan een set van individuen, veranderd zijn in de loop van de tijd en wat de achtergronden hiervan waren (hoe zijn ze ontwikkeld en in welke context?).
  2. Filosofisch: In kaart brengen welke logica er aan deze veranderingen ten grondslag ligt, op basis van echte casussen over naamgeving (wat is de relatie tussen een naam en waar die naam naar verwijst?).
  3. Toegepast: Op basis van de inzichten uit het historische en filosofische onderzoek hoopt Witteveen, in nauwe samenwerking met biologen, een bijdrage te leveren aan het vinden van oplossingen voor het probleem waar zij tegenaan lopen met betrekking tot het inrichten en beheren van de grote biologische databanken.

Expositie of website

Tot slot gaat Witteveen, in samenwerking met Naturalis, een expositie of website opzetten over de verborgen rijkdom aan inzichten en uitdagingen in de praktijk van het benoemen  van de natuur. Witteveen: “Het leuke van dit project is dat je door middel van een hele praktische casus, het geven van namen, een boekje open kunt doen over wetenschapsgeschiedenis en -filosofie. En ook tegelijkertijd duidelijk kan maken dat een goed begrip van wetenschapsgeschiedenis en -filosofie voor taxonomen belangrijk kan zijn om beter te begrijpen tegen wat voor problemen ze aanlopen.”

Auteur: Miranda Overbeek (Freudenthal Instituut)