24 september 2019

Taal in wijnrecensies: consistent of koeterwaals?

Vol. Rond. Elegant. Stuivend. Het zijn woorden die nogal eens worden gebruikt om een wijn te duiden. Voor de een is meteen duidelijk wat de recensent bedoelt, voor menig ander staan zulke beschrijvingen gelijk aan koeterwaals, aan gibberish. Geuronderzoeker Ilja Croijmans (werkzaam aan de Universiteit Utrecht) analyseerde samen met zijn collega’s 76.410 wijnrecensies om te achterhalen of de gebruikte woorden van wijnkenners consistent, informatief zijn, of dat er maar wat wordt georakeld. Croijmans: “Op basis van de beschrijving alleen kon de computer met hoge precisie voorspellen welke wijn beschreven werd.”

wijnproeven

De kleur van wijn is eenduidig aan een ander over te brengen. Maar zodra iemand wil aangeven wat hij proeft of ruikt, wordt het een stuk lastiger. “In tegenstelling tot wat je ziet, is wat je proeft of ruikt niet eenvoudig te omschrijven. Toch zullen wijnrecensenten die smaak en geur zo accuraat mogelijk willen overbrengen. Ik vroeg me af of de woorden die zij gebruiken om wijn te omschrijven enige samenhang vertonen.”

Droog warm hooi

Met een computerprogramma analyseerden Croijmans en collega’s 76.410 (Engelstalige) wijnrecensies, geschreven door dertien verschillende recensenten. Zo kwamen de onderzoekers tot een lijst van 146 veelgebruikte woorden. “In het artikel in het tijdschrift Natural Language Engineering noemen we dit het wine wheel, een lijst van 146 woorden die al die dertien recensenten gebruiken om wijn te omschrijven. Dat gaat van ‘appel’ tot ‘tannine’. Je zou de lijst van 146 woorden kunnen gebruiken als een wijnwoordenboek. Iedereen kan hiermee wijn beter leren omschrijven.”

Als je verschillende wijnexperts dezelfde soort wijn geeft, zeggen ze dan wel hetzelfde?

33 druivensoorten

Naast het creëren van dit wine wheel, wilden de onderzoekers antwoord op de vraag: als je verschillende wijnexperts dezelfde soort wijn geeft, zeggen ze dan eigenlijk wel hetzelfde? “We voerden de computer met beschrijvingen van een wijn, en bekeken of de computer aan de hand van die beschrijvingen de bedoelde wijn kon voorspellen. Daar bleek de computer goed toe in staat: de kleur van de wijn (wit, rood of rosé), en welke van de 33 mogelijke druivensoorten het was, kon met hoge precisie worden voorspeld.”

Waardevol

Croijmans onderstreept het belang om geur en smaak accuraat te kunnen omschrijven. “Als je een wijn goed wil omschrijven, moet je er met aandacht van drinken. Dus ga je bewust proeven, waardoor je nog beter de complexiteit van de wijn waardeert. Dit alles geldt natuurlijk niet alleen voor wijn, maar voor alles wat je eet of drinkt. Als je bewust eet en drinkt, maakt het de beleving waardevoller.”

Het artikel van Croijmans (Universiteit Utrecht) en collega’s Iris Hendrickx (Radboud Universiteit), Els Lefever (Gent Universiteit), Asifa Majid (Radboud Universiteit/University of York) en Antal van den Bosch (Meertens instituut/Radboud Universiteit) is te vinden op de website van Natural Language Engineering.