Succesfactoren van toekomstbestendige zorg en welzijn in de regio

Met name door sterke vergrijzing en krapte op de arbeidsmarkt, groeit de druk op de gezondheidszorg. Om de gezondheid van bewoners te behouden of te verbeteren en de druk op de zorg te verminderen, werkt samenwerkingsverband MooiMaasvallei aan een duurzame transformatie van zorg en welzijn in de regio. Dat gaat heel goed, maar het is niet zonder uitdagingen, zo blijkt uit een analyse van de Universiteit Utrecht. 

USBO advies onderzocht de succesfactoren en de lessen die we kunnen leren van de transitie in MooiMaasvallei als het gaat om een toekomstbestendig gezondheidsnetwerk. De inzichten dienen als input voor de verdere ontwikkeling van het samenwerkingsverband in deze regio en vergelijkbare initiatieven in andere regio’s in Nederland.

Nog meer dan elders in het land, neemt in de regio Noordoost-Brabant/Noord-Limburg de druk op de gezondheidszorgtoe door vergrijzing en tekorten op de arbeidsmarkt. Daarom werken de gemeenten Bergen, Land van Cuijk, Gennep, zorg- en welzijnsorganisaties, onderwijs, woningbouwcoöperaties, bedrijven, natuur- en landbouworganisaties en inwoners nauw samen aan het vitaal houden van de regio. Het doel is fijn wonen, werken en leven in de regio. 

Het samenwerkingsverband van alle genoemde organisaties, MooiMaasvallei, werkt specifiek aan toekomstbestendige zorg en welzijn in de regio door inwoners te ondersteunen in het behouden of vergroten van hun gezondheid. Dat doen zij door: 
 

• ruimte en zeggenschap voor inwoners (preventie)
• zorg en ondersteuning zoveel mogelijk thuis en in de wijk (eigen regie)
• zorg en welzijn in een netwerk organiseren (capaciteit optimaal benutten)

Anders organiseren van zorg en welzijn en de uitvoering ervan

De afgelopen jaren is door een brede groep van betrokkenen in de regio grote stappen gezet richting een gezamenlijke integrale visie op het bevorderen van gezondheid door het anders organiseren van zorg en welzijn en de uitvoering ervan. Deze visie is gebaseerd op het concept ‘Positieve Gezondheid’ dat uitgaat van de veerkracht en eigen regie van mensen, en wordt door alle betrokkenen omarmd. 

In 2024 heeft MooiMaasvallei 64 miljoen euro vanuit het Integraal Zorgakkoord (IZA) ontvangen voor het versterken en ondersteunen van de gezondheid van de 130.000 inwoners in de regio. Deze transformatiemiddelen bieden de mogelijkheid versneld te werken aan allerlei initiatieven om zorg en welzijn te versterken. 

Succesprincipes en lessen voor transities 

In opdracht van het Gezondheidsnetwerk MooiMaasvallei heeft USBO advies het proces van totstandkoming en ontwikkeling van dit netwerk in kaart gebracht en succesprincipes en lessen voor verdere ontwikkeling en voor vergelijkbare initiatieven in andere regio’s opgehaald.

Uit het onderzoek blijkt dat MooiMaasvallei gezien wordt als een koploper in het transformeren naar een sterk regionaal gezondheidsnetwerk. Verschillende succesprincipes spelen hierin een rol. Dit variëreert  van een lange gezamenlijke historie en een stevig geworteld sociaal kapitaal tot een netwerk dat bouwt vanuit vertrouwen; van een gedeeld gevoel van urgentie en een gezamenlijke visie tot stimulerend leiderschap; en van ruimte voor visie en reflectie tot gerichtheid op leren, aanpassen en tolereren van onzekerheid.

Een sterke gevoelde noodzaak, groot onderling vertrouwen, een duidelijke visie op de toekomst en verbindend leiderschap maken het regionale gezondheidsnetwerk MooiMaasvallei tot een van de koplopers in Nederland, zegt Marie-Jeanne Schiffelers, projectleider van het onderzoek.

De regio kent een aantal institutionele voordelen voor samenwerking, zoals sterke onderlinge afhankelijkheid, weinig concurrentie tussen partijen en een breed gevoelde urgentie. Kortom, een sterk basis om op voort te bouwen. Dat maakt deze regio ook bijzonder.

Zeven lessen voor de verdere ontwikkeling van het netwerk

Ook is een zevental lessen opgehaald voor de verdere ontwikkeling van het netwerk en voor vergelijkbare transities in regio’s elders in het land. Transformeren vraagt om: 
 

1. aandacht en ruimte voor verschillende snelheden van verschillende actoren
2. opofferingsgezindheid van betrokken organisaties en hun bestuurders ten behoeve van het collectief
3. het opbouwen van nieuwe werkwijzen en tegelijkertijd afbouwen van bestaande werkwijzen om innovaties de ruimte te geven
4. het adresseren en aanpakken van knellende systeemgrenzen (variërend van wet- en regelgeving tot manieren van financieren en monitoren)
5. een lange termijn blik van zowel lokale, regionale als landelijke partijen
6. het balanceren tussen ruimte bieden en informatie over de voortgang/resultaten geven
7. het omarmen van onzekerheid die eigen is aan transformaties 

In het samenwerkingsverband MooiMaasvallei wordt met veel energie gewerkt aan een grote ambitie die door alle betrokken partijen wordt gedragen.

Een sterke basis om op voort te bouwen

MooiMaasvallei beschikt over veel kenmerken die van belang zijn voor de transformatie naar een regionaal zorgnetwerk en doet er binnen haar cirkel van invloed alles aan een toekomstbestendig regionaal zorgsysteem te bouwen. De IZA-transformatiegelden maken het bovendien mogelijk om versneld stappen te zetten in de transitie. Voor een blijvende doorbraak is het de komende tijd van groot van belang dat landelijke partijen zoals het ministerie van VWS, de Nederlandse Zorgautoriteit, Zorginstituut Nederland en zorgverzekeraars de transitie blijven stimuleren door tijdig mee te bewegen met ontwikkelingen in de regio’s. 

Zij zijn nodig om zowel tijdens als na afloop van de IZA-periode expliciet te helpen zoeken naar ruimte voor innovatie aan de ene kant en het helpen openbreken van belemmerende structuren (wet- en regelgeving, financieringsstructuren en wijzen van monitoren) aan de andere kant.

Onderzoeksteam

Marie-Jeanne Schiffelers (projectleider), Marij Swinkels, Hans Joosse-Bil en Eva van Jaarsveld (student-assistent).

Meer informatie

Wilt u meer meten? Lees dan het rapport ‘MooiMaasvallei: Koploper in de transitie naar regionale gezondheidsnetwerken. Succesprincipes en geleerde lessen’ of neem contact op met Marie-Jeanne Schiffelers van USBO advies: m.j.w.a.schiffelers@uu.nl.