21 januari 2016

Voor onderzoek naar Nephropatische cystinose

Succes voor Manoe Janssen in competitieve Kolff Programma van Nierstichting

De Nederlandse Nierstichting heeft binnen het zeer competitieve Kolff Programma een junior postdoc grant toegekend aan dr. Manoe Janssen (Farmaceutische Wetenschappen). Het onderzoeksvoorstel van Janssen richt zich op de ontwikkeling van een genezende behandeling  voor de zeldzame, maar ernstige erfelijke nierziekte Nephropatische cystinose. Hiervoor zal ze gebruikmaken van de Science techniek van het jaar 2015, CRISPR/Cas9.

dr. Manoe Janssen

Bij cystinose faalt de afvoer van het aminozuur cystine. Hierdoor ontstaan cystine-kristallen die de normale functie van de cel verstoren. Bij Nephropatische cystinose, de meest voorkomende vorm,  worden de nieren als eerste aangetast, vaak al op jonge leeftijd. Later ontstaan ook problemen met de ogen, spieren, alvleesklier en hersenen. Cystinose komt voor bij ongeveer 1 tot 2 op 200.000 mensen. Kinderen moeten hiervoor van beide ouders een beschadigde versie van het cystinose gen erven. Manoe Janssen wil met behulp van de techniek CRISPR/Cas9 het beschadigde cystinose gen in het genoom van Nephropatische cystinose patiënten vervangen.

CRISPR/Cas9

“Het mooie van CRISPR/Cas9 is dat dit gebruikmaakt van het natuurlijke DNA-reparatiemechanisme van de cel”, licht Janssen toe. “We zetten dat in werking door drie onderdelen aan de cel toe te voegen. Het enzym Cas9, dat het DNA openknipt. Een stukje guide RNA, dat Cas9 naar de juiste positie brengt zodat alleen het beschadigde gen geknipt wordt. Welk guide RNA nodig is hangt af van de specifieke mutatie van de patiënt. En een stukje DNA met het goede cystinose gen. Door deze drie samen te brengen in een stamcel van de patiënt, vervangt het DNA-reparatiemechanisme van de cel heel precies het beschadigde gen door het goede.”

Stamcellen

Als het onderzoek met cellen in het laboratorium succesvol is, kan de eerste stap naar een bruikbare behandeling worden gezet. Hiervoor worden bij muizen met een vergelijkbare aandoening stamcellen uit het bloed gerepareerd en teruggeplaatst in het lichaam. De stamcellen verspreiden zich in het lichaam en ondersteunen de organen waarin het gen nog ontbreekt. “Daarom kan 10 procent cellen met het goede gen al voldoende zijn om de ziekte te genezen”, legt Janssen uit. “Als dit werkt, kunnen we de overstap maken naar patiënten.”

Eerste

Dat het in principe mogelijk is CRISPR/Cas9 met succes toe te passen om ziekmakende genen in muizen gedeeltelijk te vervangen, is recent door verschillende onderzoekers aangetoond. Maar Janssen zou nog de eerste kunnen zijn die toepassing bij mensen weet te realiseren. Overigens mag de techniek alleen worden toegepast bij zeer ernstige erfelijke aandoeningen en moeten de risico’s nog verder in kaart worden gebracht.

Manoe Janssen

Manoe Janssen haalde haar bachelor in Moleculaire Levenswetenschappen en haar master in Molecular Mechanisms of Disease aan de Radboud Universiteit. Zij promoveerde in Nijmegen op onderzoek naar de genetische mechanismen die ten grondslag liggen aan polycysteuze leverziekten. Daarna werkte ze als gastonderzoeker aan het Stamcelinstituut Leuven aan de differentiatie van embryonale stamcellen. Sinds begin 2015 is ze postdocteraal onderzoeker in de groep van prof. Roos Masereeuw (Farmaceutische Wetenschappen).