Strijd om schoon water zal waarschijnlijk toenemen

Waterschaarste is niet slechts een kwestie van geringe beschikbaarheid. Wat als er genoeg water beschikbaar is, maar de kwaliteit ervan te wensen overlaat? En wat als de belangen van de diverse soorten gebruikers - huishoudens, landbouw, industrie en energieproducenten – ook nog eens botsen met elkaar? In een grote overzichtsstudie geven Utrechtse onderzoekers als eersten een wereldwijd overzicht van die verschillende belangen, uitgesplitst per regio, en van de tekorten die op de loer liggen bij ongewijzigd beleid. “Want anders heeft aan het eind van deze eeuw bijna twee derde van de wereldbevolking te kampen met te weinig water of met water van een te slechte kwaliteit.” Ze pleiten daarom voor steviger beleid. “Uiteindelijk gaat het er niet alleen om hoeveel water er beschikbaar is, maar ook of het de kwaliteit heeft waarvoor het bedoeld is.”

Klimaatverandering is voor een belangrijk deel debet aan waterschaarste. De lage waterstanden in de Europese rivieren deze zomer spreken wat dat betreft boekdelen. “Maar waterschaarste houdt zoveel meer in dan alleen een tekort aan water.” Aan het woord is hoofdonderzoeker Gabriel Cárdenas Belleza. “De verschillende soorten gebruikers stellen ieder zo hun eigen eisen aan de waterkwaliteit. Voor al die sectoren hebben wij onderzocht hoe de watertekorten eruitzien wanneer we ook de waterkwaliteit meewegen. Er komt een tekort in de toekomst, maar de gevolgen daarvan variëren per sector en per regio. Denk aan de VS en Europa die op termijn hun bevolkingsgroei zien afvlakken, met gevolgen voor de vraag naar water.” Voor huishoudens is dat op het eerste gezicht natuurlijk goed nieuws. “Maar dat wil niet zeggen dat deze gebieden uit de problemen zijn,” zo relativeert de Utrechtse wetenschapper. “Ja, een verminderde aanvoer van zoetwater zal waarschijnlijk gecompenseerd worden door een verminderde vraag naar water voor huishoudelijk gebruik. Maar door de toegenomen kansen op een hittegolf zal het beschikbare rivierwater te veel opwarmen. Dan zullen energiecentrales en fabrieken hun processen moeten stilleggen vanwege een tekort aan koelwater.”

Waterschaarste houdt zoveel meer in dan alleen een tekort aan water

Concurrentie

Cárdenas Belleza en zijn collega’s keken ook naar de gevolgen van bevolkingsgroei en economische ontwikkeling. “Die leggen een toenemende druk op het beschikbare water, niet alleen doordat de vraag toeneemt, maar ook doordat de kwaliteit van het overblijvende water waarschijnlijk achteruitgaat door de toenemende vervuling. Daar komt nog bij dat bij een verminderd watervolume door meer watergebruik  de concentratie aan eventuele vervuilende stoffen zal toenemen. Energieproducenten en de industrie hebben daar niet zo’n last van, maar consumenten en landbouw des te meer. De diverse sectoren gaan uiteindelijk met elkaar steeds meer concurreren om water van voldoende kwaliteit.”

Op de schop

Uit het onderzoek blijkt dat een aantal regio’s en gebruikersgroepen het bijzonder zwaar voor de kiezen gaan krijgen. “Van alle gebieden die we hebben onderzocht hebben Afrika beneden de Sahara en het Midden-Oosten de minst gunstige vooruitzichten. De hoeveelheid beschikbaar schoon water is er al niet geweldig en daar komt dan nog eens een stevige bevolkingsgroei bovenop.” De onderzoekers becijferden dat daarmee de vraag naar water voor huishoudelijk gebruik zal toenemen tot een duizelingwekkende 1225%. “Maar dat is nog niet alles, want de bijbehorende toename van watergebruik draagt uiteindelijk ook nog eens bij tot een vermindering van de waterkwaliteit. Het feitelijke watertekort bedraagt daardoor bijna 2000%.”
Los van de regionale verschillen gaan vooral de industrie en elektriciteitscentrales van alle sectoren de gevolgen ondervinden van waterschaarste, wanneer hogere watertemperaturen het koelen van hun processen bemoeilijkt. “Dat werpt uiteindelijk de vraag op of je de productieprocessen moet aanpassen, en of de energiesector niet in een versneld tempo op de schop moet. En dat alles vereist weer stevige beleidsmaatregelen, over de landsgrenzen heen.”

Artikel

Gabriel A. Cárdenas Belleza, Rens L. P. H. van Beek, Marc F. P. Bierkens, Edward R. Jones en Michelle T. H. van Vliet, ‘Sector-specific clean water scarcity and competition under global change’, npj Clean Water, https://doi.org/10.1038/s41545-026-00608-0