Stenen onderzoeken, een nieuwe hoofdstad en boren in de oceaanbodem
Indonesië bouwt een nieuwe hoofdstad, Nusantara, maar waarom zou je dat doen? Wat gebeurt er dan met de mensen, het bos, het water en de neusapen die daar al wonen? En hoe zou jouw nieuwe hoofdstad eruit zien?
Kei Otsuki, Femke van Noorloos en hun Indonesische collega Ari Susanti die toevallig deze week in Nederland is, gingen hierover in gesprek met de kinderen van de Camminghaschool in Bunnik. "Dan krijg je dus allemaal nieuwe klasgenootjes", en “dan heb je heel veel kranen nodig”. Voor de apen hadden ze ook een goede oplossing, die mochten allemaal wel in Nederland komen wonen.
Na wat uitleg over de nieuwe stad in Indonesië mogen de kinderen hun eigen stad gaan tekenen. Best lastig, met een wit vel papier voor je. Maar na wat hulp met wat ze zelf zouden willen doen in die stad, wat ze lekker vinden, of belangrijk, wordt er snel getekend. Een groen eiland, een zwembad, een ijsjeswinkel, of een heel groot paleis.
Dat er drie onderzoekers uit drie verschillende landen op bezoek zijn, is vooral ook leuk. "Kun je iets voor ons in het Japans zeggen? En in het Indonesisch?" En kijkend naar Femke: "O ja, het Nederlands weten we wel."
Chromatografie in de klas
Een schelp van 15 miljoen jaar oud? De kinderen uit groep 5/6 van Basisschool De Klimroos in Leidsche Rijn reageren vol ongeloof én ontzag wanneer Francesca Sangiorgi vertelt wat haar meest zeldzame vondst tot nu toe was. Samen met Francien Peterse vertelt ze over methoden om het klimaat in het verre verleden te kunnen bestuderen, én wat we daarmee over de toekomst kunnen vertellen. Daarvoor heeft Peterse een slimme analogie bedacht: die van de schoolbel.
“Jullie schoolbel gaat altijd om half elf, maar hoe weet ik dat?” vraagt Peterse. “Omdat dat elke dag zo is. En dus weet ik ook dat dat morgen ook weer zo is. Dus hoe zouden we nu iets kunnen vertellen over het klimaat van de toekomst?” Door te kijken naar wat er vroeger is gebeurd, luidt het slimme antwoord van een van de kinderen. Het is de opmaat voor een uurtje gevatte antwoorden, prikkelende vragen (“Hebben jullie veel vrije tijd?”) en een geslaagde kennismaking met de wereld van de chromatografie.
Kern van deze sessie “Meet the Professor” is de kinderen uitleggen hoe je kunt weten hoe het klimaat er voor stond in een tijd dat er nog geen thermometers waren. En dat je met het “geschiedenisboek” van de oceaanbodem heel wat te weten kunt komen over die lang vervlogen tijden. Een beproefde methode om het boren in de oceaanbodem te illustreren is natuurlijk die van de appelboor die een monster neemt van de “sedimentlagen” uit een stuk spekkoek, zoals Sangiorgi laat zien.
Vervolgens deelt Peterse bekertjes, viltstiften, satéprikkers en stukjes papier uit. De kinderen zetten een serie stippen onderaan op het papier, halen een prikker door de bovenkant, hangen het papier op die manier in een bekertje waarop Peterse er een bodem watertje in giet en voilà, het water kruipt omhoog en brengt zo aan het licht uit welke tinten de stippen bestaan. Maar dat is kennelijk niet genoeg naar het oordeel van een van de meer kritische meiden uit de klas: of ze haar papiertje niet nog verder kan laten onderzoeken in Franciens lab!
Vragen komen niet alleen uit de klas (“Hoe kom je bij dit soort werk? Mag ik een keer mee op die boot? Gaan jullie ooit stoppen?”) maar ook van de onderzoekers. Wat de kinderen bijvoorbeeld ’s avonds gaan vertellen over deze les, of dat ze vinden of Francesca en Francien eruit zien als onderzoekers. “Nee, nou ja, jullie hebben een bril op.”
Liever in toga
Laurens Kleijbeuker (promovendus van het HPT-lab) en Hans de Bresser waren op bezoek bij groep 7A van de Prinses Margrietschool in Nieuwegein. Het thema was: hoe onderzoek je stenen?
Hans begon in gewone kleding, maar de kinderen wilden hem toch graag in toga zien. Toen hij die eenmaal aanhad, was de reactie meteen: “Je lijkt wel Harry Potter!”
Na het verdelen van de klas in groepjes gingen de leerlingen op ontdekkingstocht langs vier verschillende gesteenten. Het blijft fantastisch om te zien hoeveel scherpe waarnemingen een onbevangen blik oplevert. Zo werd er voorzichtig aan gesteentezout gelikt, met een unaniem “bah!” als resultaat, en zorgde een druppeltje verdund zoutzuur op kalksteen voor verwondering: “het bruist!”
Eén groepje ging nog een stap verder en vroeg zich hardop af of gesteentezout misschien zou oplossen in water. Niet veel later lag er een stuk zout in een glas, klaar om getest te worden. Echte onderzoekers.
Ieder voorjaar gaan onderzoekers van de Universiteit Utrecht op bezoek bij basisschoolklassen in de regio Utrecht. Professoren, laboranten, docenten, promovendi en studenten zetten leerlingen van groep 6, 7 en 8 in hun schoenen, door de kinderen zélf het onderzoek te laten doen. Van interviewen tot pipetteren en filosoferen. Zo krijgen jaarlijks ruim 3.400 kinderen een realistisch beeld van wetenschap, en vinden onderzoekers nieuwe perspectieven op hun onderzoek.