29 juni 2017

Sophie Reinders promoveert cum laude op onderzoek naar vroegmoderne vriendenboeken

Video door de Volkskrant

Dinsdag 13 juni promoveerde dr. Sophie Reinders (Vroegmoderne literatuur) cum laude op haar proefschrift over vriendenboekjes van adellijke vrouwen in de vroegmoderne tijd (alba amicorum). Op dezelfde dag verscheen de handelseditie van haar proefschrift, De mug en de kaars, bij Uitgeverij Vantilt. Haar promotieonderzoek was afgelopen weken al veelvuldig in de media.

Facebook

Zo was Reinders te gast bij radioprogramma De Taalstaat (10 juni) waar ze meer vertelde over haar onderzoek en de inhoud van deze vriendenboekjes. Qua vorm en omvang zijn de boekjes vergelijkbaar met poëziealbums, maar wat deze alba amicorum onderscheidend maakt is dat men op elkaars berichten reageerde en er ook meerdere berichten op een pagina stonden. De boekjes kunnen dan ook beter vergeleken worden met Facebook: daar reageren we ook volop op elkaar. Maar ook de soorten teksten die we daarop delen zijn vergelijkbaar met die in de vriendenboeken: wij delen YouTubefilmpjes, zij delen liedteksten; wij delen foto's, zij tekenen afbeeldingen; wij spelen spelletjes, zij lossen rebussen op. "Het mechanisme van het uitwisselen van die snippers en je netwerk documenteren, dat lijkt heel erg op elkaar", zegt Reinders.

Dr. Sophie Reinders
Dr. Sophie Reinders

Vrouwen die hun mannetje staan

De boekjes bieden ook een goede inkijk in het leven van de vrouwen uit die tijd, en dat bleek wel wat anders te zijn dan Reinders verwachtte. Het beeld heerste dat adellijke vrouwen de hele dag in hun voorvaderlijke kastelen zaten te wachten tot de prins op het witte paard langskwam, maar de vrouwen blijken heel mobiel te zijn, veel talen te spreken, behoorlijk belezen te zijn, "en ze hebben meer de broek aan thuis dan we dachten", vertelt Reinders. "Ze staan hun mannetje in allerlei aspecten van het leven."

Flirten

Ze leest meerdere fragmenten voor uit deze historische vriendenboekjes en laat zo horen wat men zoal schreef aan elkaar in de periode 1575-1640. Geflirt was in ieder geval aan de orde van de dag. In Trouw (28 juni) vertelt ze daar meer over: mannen schreven vaak liefdesliedjes in de boeken,  "als signaal van: 'Joehoe! Ik ben op de markt.' Die trouwden dan soms inderdaad met de eigenaresse of een van haar verwanten." Maar als vrouwen trouwden stopten ze meestal met hun boekje: "Het was niet gepast om als getrouwde vrouw een boekje bij te houden waarin mannen liedjes over smachtende minnaars schreven. Het was echt iets voor huwbare jongeren."

Media en recensie

Ook de Volkskrant en het Nederlands Dagblad (beide alleen beschikbaar voor abonnees) besteedden aandacht aan Reinders' onderzoek. De Volkskrant publiceerde een groot interview én maakte een kort filmpje met uitleg over het onderzoek van de neerlandica. De handelseditie van haar proefschrift verscheen op de dag van haar promotie, online tijdschrift Neerlandistiek(16 juni) publiceerde er al een positieve bespreking van: "Reinders heeft haar materiaal met een verbazingwekkende geleerdheid onderzocht. Werkelijk ieder aspect komt aan de orde."