Samenwerkende duingrassen maken klimaatbestendige duinen haalbaar en betaalbaar

Duinherstel wordt steeds belangrijker door de stijgende zeespiegel en toenemende stormkracht. Paul Berghuis en collega’s van het NIOZ en de Universiteit Utrecht lieten in Texelse duinen zien dat duingraspollen ‘samenwerken’ om zand in te vangen, zelfs als ze nog meters uit elkaar staan. Hun cruciale ontdekking voor efficiënt duinherstel is op 19 maart 2026 gepubliceerd in Nature Communications.

Strijd tegen het water

Nederlandse dijken zijn wereldberoemd, maar we bouwen ook al eeuwenlang duinen. De eerste kunstmatige duinen (zogenaamde ‘stuifdijken’) werden al aangelegd in de 15e eeuw. Recenter werd nabij Petten zo’n 30 miljoen m² zand opgespoten om de Hondsbossche Duinen te vormen. Deze kunstmatige duinen lijken steeds meer op natuurlijke duinen, maar er zijn belangrijke verschillen.

Natuurlijke duinen zijn veerkrachtig

Kunstmatige duinen functioneren als een dijk: ze bestaan vaak uit één hoog en stevig duin dat het zeewater tegenhoudt. Maar bij een doorbraak is daarachter nauwelijks meer bescherming. Natuurlijke duinen zijn breder en opgebouwd uit talloze kleinere duinen. Een enkel natuurlijk duin is daardoor kwetsbaarder dan een kunstmatig duin, maar al die duinen samen zorgen juist voor goede bescherming. Bovenal zijn natuurlijke duinen veerkrachtig: ze kunnen zichzelf herstellen na een storm en groeien mee met een stijgende zeespiegel. Eigenschappen die bijzonder waardevol zijn met het oog op een veranderend klimaat.

4000 duingraspollen bestudeerd

Paul Berghuis, promovendus aan de Universiteit Utrecht en het NIOZ, en collega’s volgden met luchtfoto’s en hoogtemodellen de ontwikkeling van een jong, onbeheerd duinlandschap op De Hors, Texel. Berghuis: “We bestudeerden hoe meer dan 4000 duingraspollen in tien jaar een duinlandschap van 12 hectare vormden. Daaruit blijkt dat duinvorming vooral wordt bepaald door hoe graspollen ten opzichte van elkaar liggen, en dat de grootte van individuele pollen juist minder uitmaakt.”

Twee keer zo efficiënt zand vasthouden

De analyses laten bovendien een duidelijk kantelpunt zien: “Naburige graspollen kunnen al samenwerken wanneer de onderlinge afstand kleiner wordt dan 4,5 meter. Dan verandert het systeem abrupt van losse zandvangers naar functioneel verbonden groepen.” Dat maakt nogal wat uit: “In die groepen wordt zand tot wel twee keer zo efficiënt ingevangen en vastgehouden, waardoor duingroei versnelt. Opvallend is dat duingras daardoor maar een klein deel van het grondoppervlak hoeft te bedekken om toch snel een groot duin te bouwen.”

Bruikbaar voor duinherstel

Deze nieuwe inzichten zijn heel bruikbaar voor duinherstel, volgens Berghuis. “Door duingras strategisch te planten, kunnen we het kantelpunt voor samenwerking tussen pollen sneller bereiken. Dan kunnen we met relatief weinig planten en tegen lagere kosten natuurlijke duinlandschappen bouwen.” Samenwerken met de natuur wordt hierdoor een aantrekkelijkere optie: “Het idee is simpel: door slim te planten geven we duinvorming een vliegende start. Daarna nemen natuurlijke processen het werk over. Hierdoor bouwen we samen met de natuur aan veerkrachtige, klimaatbestendige duinenlandschappen.”

Publicatie

Paul Berghuis, Valerie Reijers, Johan van de Koppel, Angeles Mayor, Daniil Scheifes, Max Rietkerk, Tjisse van der Heide (2026), A connectivity threshold between grass patches amplifies coastal dune formation. Nature Communications. DOI: 10.1038/s41467-026-70552-7