Rubiconbeurs voor zeven Utrechtse onderzoekers

NWO-beurs voor onderzoek in het buitenland

Ziektes helpen genezen op celniveau, pesten voorkomen, een gifvrij milieu nastreven: zeven onderzoekers van de Universiteit Utrecht en het Hubrecht Instituut ontvangen een Rubicon Beurs om in het buitenland extra ervaring op te doen met hun specifieke onderwerp en collega's te ontmoeten. De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) maakt het met deze beurs voor hen mogelijk om aan topinstituten in het buitenland te werken.

De Utrechtse wetenschappers kunnen met deze beurs maximaal 24 maanden aan een universiteit in het buitenland hun onderzoek uitvoeren. De Rubiconbeurs is bedoeld voor jonge onderzoekers die onlangs zijn gepromoveerd. Deze ronde ontvingen in totaal 24 wetenschappers in Nederland zo'n beurs.

Vissen bestuderen voor de oorzaken van Alzheimer-achtige ziekten 

Dennis de Bakker is onderzoeker bij het Hubrecht instituut. Hij gaat met zijn beurs twee jaar lang onderzoek doen aan het Leibniz Institute on Ageing in Jena. Hij zal daar de oorzaken van neurodegeneratie in Afrikaanse killivissen onderzoeken. 

De neuronen van de Afrikaanse killivis sterven met leeftijd. Dit gebeurt spontaan en is daarom vergelijkbaar met het verlies van neuronen die voorkomt bij patiënten met de ziekte van Alzheimer. Door het vergelijken, knippen en plakken van het DNA van verschillende soorten killivissen, hoopt De Bakker te identificeren hoe deze vissen Alzheimerachtige ziekte ontwikkelen en welke evolutionaire gebeurtenissen de vissen hier zo vatbaar voor heeft gemaakt. Dit onderzoek kan uiteindelijk leiden tot de identificatie van nieuwe targets voor het vertragen van neurodegeneratie in patiënten. 

“Ik ben heel blij dat ik de Rubicon beurs krijg", zegt de Bakker. "Nu kan ik me gaan verdiepen in onderzoek naar de evolutie van Alzheimerachtige ziekten met behulp van Afrikaanse killivissen. Nieuwe inzichten in de factoren die een soort vatbaar maken voor dit type neurologische aandoeningen helpen het onderzoeksveld echt vooruit."

Ik ben zo blij met de Rubiconbeurs, nu kan ik me echt verdiepen in het bestuderen van de evolutie van Alzheimer-achtige ziekten.

Dennis de Bakker
Dennis de Bakker
Onderzoeker aan het Hubrecht Instituut
Brein van killivis

"Uiteindelijk zou mijn werk kunnen leiden tot de identificatie van nieuwe factoren die het doelwit kunnen zijn om neurodegeneratie bij patiënten te vertragen. 
Op deze foto zie je een gedeelte van het killivis brein waarin groen de astrocyten, de steuncellen zijn, rood zijn de neuronale celkernen en blauw alle celkernen.

Het lot van de cel

Kadi Lõhmussaar is ook onderzoeker aan het Hubrecht Instituut. Met deze Rubicon beurs, gaat Lõhmussaar gedurende twee jaar onderzoek doen aan het Biotech Research & Innovation Centre (BRIC) van de Unversiteit van Kopenhagen, Denemarken.

Weefsel in de darmen kan beschadigen door bijvoorbeeld stress, kankerbehandelingen of bacteriële infecties. Als gevolg nemen de overlevende cellen een soort foetale identiteit aan die normaal gesproken alleen tijdens de ontwikkeling voorkomt. Eerdere onderzoeken hebben aangetoond dat de transitie van cellen naar deze foetale staat essentieel is voor reparatie van het beschadigde weefsel. Lōhmussaar zal deze specifieke celtransitie op een moleculair niveau onderzoeken in darmweefsel om kennis te vergaren over de mechanismes die hierbij een rol spelen. 

“Ik voel me heel vereerd een Rubicon beurs te ontvangen. Ik denk dat het een heel goede strategie is van de NWO om de internationale ontwikkeling van lokaal getrainde onderzoekers te ondersteunen, waarbij de link met Nederland wordt behouden,” zegt ze. “Door steun van de beurs, krijg ik een ongekende kans om mijn kennis en training te verbeteren in het buitenland.” 

Ik vind het een mooie strategie van NWO om de internationale ontwikkeling van lokaal opgeleide onderzoekers te ondersteunen en tegelijkertijd de blijvende band met Nederland te waarborgen.

Kadi Lohmussaar
Kadi Lõhmussaar
Onderzoeker aan het Hubrecht instituut

Pesten is een groepsproces: hoe verdedig je iemand?  

Lydia Laninga-Wijnen is een recent gepromoveerde onderzoeker aan de faculteit Sociale Wetenschappen. Met de Rubicon beurs, gaat ze gedurende twee jaar onderzoek doen aan de University of Turku in Finland, naar anti-pestprogramma's. 

Deze programma’s moedigen jongeren aan om slachtoffers te verdedigen, zodat het pesten stopt en slachtoffers zich beter voelen. Laninga-Wijnen richt zich in haar onderzoek op een veelgebruikt onderdeel van anti-pestprogramma’s: het aanmoedigen van verdedigen. "Pesten is een groepsproces: in ongeveer 80% van de gevallen zijn er andere kinderen bij. Ongeveer 10 tot 25% van die kinderen probeert echt wat aan het pesten te doen en het slachtoffer te verdedigen. Dit is goed, omdat de stilte van passieve medestanders nog pijnlijker kan zijn dan het pesten zelf.” 

Tegelijk, zo blijkt uit voorgaand onderzoek, zijn slachtoffers lang niet altijd geholpen met de verdedigingspogingen van hun medeleerlingen. “Verdedigen werkt soms zelfs averechts: het pesten kan verergeren, waardoor slachtoffers zich nóg slechter voelen. Ik wil onderzoeken hoe dat komt, en welke factoren wél bijdragen aan succesvol verdedigen.”

Als onderzoeker kijkt ze erg uit naar haar samenwerking met Finse wetenschappers. "Wat ik waardeer in deze onderzoeksgroep: zij durven te kijken naar wat er nog niet goed gaat binnen huidige anti-pestprogramma’s, en wat we daar aan kunnen doen. Mijn project sluit daar naadloos bij aan.” Ik maakte een vreugdedans door mijn werkkamer. Hoe gaaf en hoe onwerkelijk! Het is niet minder dan een droom die in vervulling gaat. Onderzoek doen naar wat er écht toe doet: pesten terugdringen en zorgen dat kinderen zich fijn en goed voelen op school.”

Het is een droom die in vervulling gaat, ik wil pesten terugdringen en zorgen dat kinderen zich goed voelen op school

Synthetische chemicaliën als oorzaak voor biodiversiteitsverlies  

Iris Pit is docent aan de faculteit van Geowetenschappen, en daarnaast werkzaa als onderzoeker bij de Universiteit van Asterdam (UvA). Met deze beurs gaat Iris Pit twee jaar lang onderzoek doen aan de Stockholm University in Zweden. Haar aanvraag voor een Rubicon-beurs is via het IBED van de UvA gegaan. 

Europese rivieren bevatten een mix van synthetische chemicaliën ontstaan door afvalwaterlozingen. Het effect van synthetische chemicaliën op de biodiversiteit is echter onbekend. In dit project gaat bepaald worden of en welke chemicaliën een afname van biodiversiteit veroorzaken. Resultaten zullen helpen bij waterkwaliteitsmonitoring en het creëren van een gifvrij milieu.

"Deze Rubicon biedt mij de mogelijkheid om met een interdisciplinaire aanpak te streven naar een gifvrij milieu. Ik ben van mening dat, om de ecosystemen van rivieren in de toekomst veilig te stellen, het aanpakken van synthetische chemicaliën in oppervlaktewateren en het creëren van een impact via het proces van wetenschap naar beleid nodig is."

Om de toekomst van rivieren veilig te stellen, moeten we synthetische chemicaliën in oppervlaktewateren aanpakken.

Iris Pit
Milieuwetenschapper, verbonden aan de faculteit Geowetenschappen

Logistieke problemen van moleculair transport in hersencellen

Feline Lindhout is onderzoeker aan de faculteit Bètawetenschappen. Met deze Rubicon beurs kan ze gedurende 2 jaar onderzoek doen in het MRC Laboratory of Molecular Biology in Cambridge. 

Logistieke problemen van moleculair transport in hersencellen leidt vaak tot neurologische aandoeningen. Wetenschappelijke kennis komt voornamelijk uit dieronderzoek, maar zijn deze bevindingen vertaalbaar naar mensen? Wetenschappers kunnen dit nu onderzoeken door deze processen te bestuderen in kweken van menselijk hersenweefsel.

Het zenuwstelsel van het hart resetten 

Valerie van Weperen is arts-assistent cardiologie & longziekten in het Diakonessenhuis in Utrecht. Daarvoor was ze als arts-onderzoeker in het UMC Utrecht. Met deze Rubicon beurs gaat Van Weperen 2 jaar lang onderzoek doen aan de University of California, Los Angeles. 

Hartziekten verstoren de activiteit van het zenuwstelsel van het hart. Dit kan gevaarlijke ritmestoornissen veroorzaken. Dit onderzoek zal uitzoeken hoe, in hartziekten niet veroorzaakt door verstopte aderen, verstoring van het zenuwstelsel gevaarlijke ritmestoornissen veroorzaakt en of dit te behandelen is. 

Een beetje zwartgallig? – de eeuwenoude voorganger van ‘depressie’

Robert Vinkesteijn is onderzoeker en docent aan de faculteit Geesteswetenschappen. Met deze Rubicon gaat Vinkesteijn 18 maanden onderzoek doen aan de Huboldt Universität in Berlijn, Duitsland. 

Depressie is geen recent fenomeen: antieke en middeleeuwse filosofen en wetenschappers deden uitvoerig studie naar melancholie, de eeuwenoude voorganger van depressie, met ‘zwarte gal’ als vermeende oorzaak. Wat kunnen we van dergelijke studies leren over ons huidige ‘depressie-probleem’? Deze vraag staat centraal in het onderzoek van Vinkesteijn.

Meer informatie
Alle Rubicon-laureaten