Robbert Jan Kok benoemd tot hoogleraar Technologie voor medicijnafgifte

Per 1 april 2021 is prof. dr. Robbert Jan Kok benoemd tot hoogleraar Technologie voor medicijnafgifte. Vanuit zijn positie als hoogleraar zal Kok mogelijkheden verkennen voor nieuwe manieren om medicijnen toe te dienen. Ook onderzoekt hij mogelijkheden om de bereiding van geneesmiddelen te verbeteren via 3D-printing. Kok combineert zijn leerstoel met zijn huidige taken als onderwijsdirecteur en opleidingsdirecteur bij het departement Farmaceutische Wetenschappen.

Prof. dr. Robbert Jan Kok
Prof. dr. Robbert Jan Kok

Geneesmiddelen kennen we vooral in de vorm van tabletten, capsules, zetpillen, crèmes en injecties. De bereiding daarvan is van oudsher een belangrijke verantwoordelijkheid van apothekers en farmaceuten. Naast deze bekende vormen, zijn er technieken in opkomst die een waaier aan nieuwe medicijnen mogelijk maakt. Als hoogleraar Technologie voor medicijnafgifte zal Robbert Jan Kok de mogelijkheden daarvan verkennen, met name 3D-printing en nanomedicijnen.

3D-printen van medicijnen

‘3D-printing is een nieuwe manier om medicijnen op kleinere schaal te bereiden’, zegt Kok. Dat biedt volgens Kok allerlei voordelen. ‘Je kunt daarmee medicijnen maken in doseringen die niet standaard beschikbaar zijn. Dit is vooral interessant voor kinderen, maar ook voor andere patiënten die een afwijkende dosering nodig hebben. Zo’n variatie aan doseringen wordt lang niet altijd geleverd door de farmaceutische industrie. Als apotheken of ziekenhuizen zelf medicijnen met specifieke doseringen gaan 3D-printen, kunnen ze die snel op maat aanbieden.’

Als apotheken of ziekenhuizen zelf medicijnen gaan 3D-printen in verschillende doseringen, dan kunnen ze die snel en op maat aanbieden.

Prof. dr. Robbert Jan Kok
Robbert Jan Kok
Farmaceutische wetenschappen

Kok vergelijkt het met verf halen bij de bouwmarkt. ‘Daar staat veel verf op voorraad. Maar vaak wil je een specifieke kleur, die ze vervolgens ter plekke voor je maken. Ze kunnen daar immers niet alle denkbare kleuren op voorraad te hebben, en de verffabrikanten kunnen niet alle kleuren overal beschikbaar stellen.’

Samen met het UMC en het Prinses Máxima Centrum wil Kok werken aan een voorziening waarmee 3D-printen van medicijnen mogelijk is. Voordat het zover is, zal hij de komende jaren onder andere het proces en de mogelijkheden van 3D-printen voor medicijnen verder onderzoeken. Kok: ‘We gaan niet zozeer een nieuwe 3D-printer maken, maar bekijken hoe je bestaande technieken kunt gebruiken. De vraag is bijvoorbeeld hoe je voorkomt dat het geneesmiddel ontleedt tijdens het printen, en welke hulpstoffen de afgifte kunnen beïnvloeden.’

Nanomedicijnen

Een andere onderzoeksrichting van Kok is de ontwikkeling van nieuwe manieren om medicijnen op de juiste plek in het lichaam te krijgen. ‘We hebben nieuwe strategieën nodig voor het toedienen van geneesmiddelen’, zegt Kok. ‘Veel stoffen zouden goed kunnen werken goed als ze de juiste plek in het lichaam bereiken, maar ze hebben bijwerkingen op andere plekken in het lichaam. Daardoor zijn ze uiteindelijk toch niet geschikt. Als je een manier ontwikkelt waarbij het geneesmiddel vooral daar terechtkomt waar het zou moeten werken, dan heb je minder last van neveneffecten, en kun je het middel veilig inzetten.’

Bij nanomedicijnen kun je sturen hoe het geneesmiddel door het lichaam beweegt, waar het vrijkomt en hoe het weer wordt afgevoerd uit het lichaam.

Prof. dr. Robbert Jan Kok
Robbert Jan Kok
Farmaceutische wetenschappen

Kok richt zich vooral op nanomedicijnen. Dat zijn medicijnen die zeer specifiek te richten zijn naar een bepaald lichaamsdeel waar ze hun werk moeten doen. Om ze te kunnen sturen, worden de geneesmiddelen verpakt in nanodeeltjes. De deeltjes zijn voorzien van moleculen die binden met het weefsel waar het medicijnen effectief moet zijn. Op andere weefsels binden de moleculen niet, zodat ze daar ook niet de kans krijgen om bijwerkingen te veroorzaken.

Kok: ‘Als je weet dat bijvoorbeeld een medicijn voor nierproblemen schadelijk is voor het hart, dan kun je ervoor zorgen dat het niet in het hart terechtkomt. Je kunt sturen hoe het geneesmiddel door het lichaam beweegt, waar het vrijkomt en hoe het weer wordt afgevoerd uit het lichaam.

"Als hoogleraar ga ik me relatief veel richten op onderwijs."

Onderzoek en onderwijs

Kok combineert het hoogleraarschap met zijn huidige taken als onderwijsdirecteur bij het departement Farmaceutische Wetenschappen en opleidingsdirecteur van de bachelor Farmacie. Zijn leerstoel bestaat voor 50 procent uit onderzoek en 50 voor procent uit onderwijs. Kok: ‘Dat betekent dat ik mij als hoogleraar relatief veel ga richten op onderwijs. Normaal gesproken is een leerstoel verdeeld over 70 procent onderzoek en 30 procent onderwijs.’

De gelijke verdeling maakt het voor Kok mogelijk om nauwere verbindingen te leggen tussen beide gebieden. De nieuwe inzichten die uit zijn onderzoek voortvloeien, vinden dan gemakkelijker een weg naar farmaciestudenten. ‘Ik vind het belangrijk om studenten daarmee te laten kennismaken. De farmacie kent weliswaar veel beproefde methoden om medicijnen te bereiden, maar juist die vernieuwing is aantrekkelijk en waardevol mee te werken.’

Robbert Jan Kok

Prof. dr. Robbert Jan Kok is universitair hoofddocent bij de vakgroep Biofarmacie en Farmaceutische Technologie. Sinds 1 april 2017 is hij onderwijsdirecteur van het departement Farmaceutische Wetenschappen en opleidingsdirecteur van de bachelor Farmacie. Hij is docent in de bachelor en master Farmacie en de master Drug Innovation. Hij heeft meegewerkt aan de ontwikkeling van het internationale bachelorprogramma College for Pharmaceutical Sciences en de curriculumherziening Farmacie van 2016. Zijn onderzoek is gericht op het verbeteren van de farmacokinetiek van geneesmiddelen door middel van innovatieve toedieningsvormen zoals nanomedicijnen en preparaten voor gereguleerde geneesmiddelafgifte.