Rapport van de Utrecht Young Academy (UYA) over Academische Vrijheid

Uit onderzoek blijkt dat de academische vrijheid in Nederland steeds meer onder druk staat. De Utrecht Young Academy heeft in 2023 en 2025 een enquête gehouden om na te gaan hoe onderzoekers aan de Universiteit Utrecht de academische vrijheid ervaren op drie gebieden: (1) onderwijs, (2) onderzoek en (3) het communiceren van onderzoeksresultaten. De UYA voerde in 2023 en in 2025 hetzelfde onderzoek uit met open en gesloten vragen om na te gaan of de perceptie van academische vrijheid in deze periode was veranderd. Het rapport is nu gepubliceerd.

De enquête werd verspreid via mededelingenborden en nieuwsbrieven van de faculteiten, maar de respons was toch vrij gering: in 2023 namen 287 mensen deel en in 2025 129 mensen. Hoewel de geringe deelname een factor is waarmee rekening moet worden gehouden bij het bestuderen van het rapport, doet dit geen afbreuk aan het vermogen van de resultaten om trends en patronen aan te tonen in de manier waarop academische vrijheid wordt ervaren. De belangrijkste bevindingen van het onderzoek zijn als volgt:

• Academische vrijheid wordt door het UU-personeel zeer gewaardeerd, met een kleine, statistisch significante toename in het waargenomen belang tussen 2023 en 2025.
• Het UU-personeel is redelijk tevreden over de academische vrijheid die zij ervaren, en hun percepties zijn vrij stabiel. Er is echter veel ruimte voor verbetering, en er is een lichte daling waargenomen in de ervaren academische vrijheid op alle drie de domeinen (onderwijs, onderzoek en verspreiding).
• De academische vrijheid lijkt relatief kwetsbaar te zijn wanneer het gaat om het verspreiden van onderzoeksresultaten onder een breed publiek. Medewerkers van de UU voelen zich het meest vrij om maatschappelijk of politiek gevoelige onderzoeksresultaten te bespreken met collega’s en leidinggevenden, en het minst vrij in hun contacten met de moderne massamedia en sociale media.
• Niet-Nederlandse en junior medewerkers ervaren een lagere mate van academische vrijheid.
• Ook binnen de geesteswetenschappen zijn de scores minder gunstig.

Lees hieronder het volledige rapport. Heeft u vragen of opmerkingen? Neem dan contact op met Reine van der Wal (r.c.vanderwal@uu.nl), Katharine Fortin (k.m.a.fortin@uu.nl) of Margreet van Es (m.a.vanes@uu.nl).