PRELIFE: Grote vragen met nog weinig antwoorden

Hoe, waar en wanneer is het leven op Aarde ontstaan? Dit zijn drie grote vragen waarop al wel veel kleine, maar geen grote antwoorden zijn. Vragen die je ook niet binnen één vakgebied kunt beantwoorden. Daarom is het nationale onderzoeksconsortium PRELIFE opgericht, een samenwerking tussen verschillende universiteiten en onderzoeksinstituten, die met elkaar dichterbij de antwoorden op deze grote vragen proberen te komen.

Maar PRELIFE doet niet alleen onderzoek: het zoekt nadrukkelijk ook de verbinding met de geïnteresseerde leek. De wetenschappers van het consortium klopten daarom aan bij wetenschapsmuseum Next Nature in Eindhoven, waar vanaf zaterdag 28 februari de tentoonstelling 'Er was eens... de Aarde’ is te zien. Je kunt er met een lift afdalen naar de aardkern, of miljarden jaren vooruit reizen, en nog veel meer. Op vrijdag 27 februari was de feestelijke opening, ingeleid door Sanne Wallis de Vries.

Eén mensheid

In een volgepakte hal op de begane grond van het museum zweept de cabaretière haar gehoor op door ze een dansje te laten doen: “We zijn één Aarde met één mensheid die uit elkaar gespeeld wordt, dus voel hoe jullie nu allemaal hetzelfde doen en langzaam één worden!” Waarna museumdirecteur Koert van Mensvoort vervolgens zijn motieven uiteenzet: “Aan ons om de verandering van de Aarde in een goede richting te sturen. Hoe ouder ik word, hoe optimistischer.” De bezoekersaantallen van zijn museum geven zeker ook reden tot optimisme: de teller staat inmiddels over de 300.000.

Verbinding

Voordat Van Mensvoort met een daverende knal de expositie opent krijgt Inge Loes ten Kate het woord. De Utrechtse astrobioloog en coördinator van PRELIFE was als kind al geïnspireerd door wetenschap, ruimtevaart en het heelal. Het was de tijd van de Nederlandse astronaut Wubbo Ockels, de komeet van Halley, en natuurlijk het legendarische techniekmuseum Evoluon, dat sinds 2022 onderdak biedt aan Next Nature. En nu is er dan ‘Er was eens... de Aarde’, waaraan ook diverse kunstenaarscollectieven hun medewerking hebben verleend. “We zoeken juist de verbinding met niet-wetenschappers,” aldus Ten Kate, maar, zo benadrukt ze, “alles in de expositie is langs de lat van de wetenschap gelegd.”

Scenario's

PRELIFE staat voor Pathways, Reactions, and Environments leading to LIFE. In november 2024 ontving het onderzoeksconsortium financiering van circa 7 miljoen euro vanuit de Nationale Wetenschapsagenda. “Het ontstaan van leven is een van de grootste onopgeloste puzzels van de wetenschap,” aldus Inge Loes ten Kate, vanuit de Universiteit Utrecht betrokken bij het consortium. “We weten wel wanneer het leven op Aarde is gevormd, namelijk ergens tussen 4,5 en 3,5 miljard jaar geleden. Voor de vraag waar dit leven is ontstaan zijn op dit moment twee scenario’s: op de oceaanbodem bij warmwatergeysers, of bij warmwaterbronnen op het eerste land. Om beter te begrijpen welk scenario het meest aannemelijk is, moeten we eerst weten hoe de Aarde er op dat moment uitzag, wat voor omgevingen er waren op Aarde, en wat voor chemische reacties daar mogelijk waren.”

Geo Wall

De voortgang van het project is nu dus te zien in Next Nature. De tentoonstelling vertelt het verhaal van het ontstaan van het leven op Aarde en hoe wij als mens deel uitmaken van dat levende systeem. Op de Geo Wall in het museum kun je door middel van nieuwsberichten, interviews en clips zien hoe het project ervoor staat. En ondertussen wordt de feestelijke opening muzikaal omlijst door zangeres Chagall, die met haar futuristisch ogende pak de podiuminstallatie bestuurt: licht, geluid en zang worden één.

Oer-oceaan

Hoe de Aarde eruit zag is onder andere wat PRELIFE gaat onderzoeken. Eén van de onderzoeksprojecten vanuit de Universiteit Utrecht richt zich op het reliëf van de Aarde in de tijd dat leven ontstond. Wanneer ontstond er land in wat toen nog één grote oceaan was, en hoelang bleef dat stabiel?

Andere deelprojecten richten zich bijvoorbeeld op de samenstelling van deze oer-oceaan en op celvorming door moleculen in water. Bij al deze projecten zijn onderzoekers uit verschillende vakgebieden en van verschillende instituten betrokken, bijvoorbeeld vanuit de Vrije Universiteit Amsterdam en Naturalis Biodiversity Center.

Een brug slaan naar de maatschappij

Binnen het consortium wordt niet alleen samengewerkt met wetenschappers uit allerlei disciplines, zoals astronomen, biologen, natuurkundigen en planeetwetenschappers, maar vooral ook met mensen die de onderzoeksresultaten weten te vertalen voor iedereen die geen wetenschapper is. Ten Kate: “Eén van de vragen die we proberen te beantwoorden is: hoe kunnen we andere geïnteresseerden betrekken bij de antwoorden die we vinden op onze vragen? We hebben een aantal promovendi die workshops visual storytelling gaan volgen, waardoor ze door middel van korte films kunnen laten zien wat ze bereikt hebben. We werken ook samen met kunstenaars, filmmakers en schrijvers, die de onderzoeksresultaten gaan vertalen voor iedereen die geen wetenschapper is. Bovendien willen we een onderwijsprogramma opzetten, waarin we niet alleen gaan vertellen over het ontstaan van het leven, maar waarin we scholieren en studenten ook leren omgaan met grote en complexe vragen waarvoor weinig concrete aanwijzingen zijn.”

Partners

De volgende instellingen en personen zijn betrokken bij PRELIFE: Hogeschool van Amsterdam, Avans Hogeschool, Universiteit Leiden, Marieke Baan Wetenschapscommunicatie, Naturalis Biodiversity Center, Next Nature, Radboud Universiteit Nijmegen, Rijksuniversiteit Groningen, SRON, Studio HB, TU Delft, Universiteit van  Amsterdam, Universiteit Twente, Universiteit Utrecht (faculteiten Geowetenschappen en Bètawetenschappen), Vrije Universiteit Amsterdam, Frederic Petrignani